I SA/Kr 575/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.W., o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, z dnia 20.01.2015r. , nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek J.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa , z dnia 20.01.2015r. , nr [...], w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach", nadesłanych dokumentów oraz akt sprawy o sygn. I SA/Kr 573/15 J.W. ur. w 1952r. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Utrzymuje się z prac dorywczych, z których uzyskuje ok. 400 zł., miesięcznie oraz ze środków pozyskiwanych z dopłat w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Saldo jego "Otwartego Konta Oszczędnościowego" w ING Banku Śląskim S.A. na dzień 09.05.2015r. wynosiło 414,06 zł., a saldo "Konta Direct", prowadzonego przez ten bank, wynosiło na ten sam dzień 3,33 zł. Wyciągi z w/w rachunków nie uwzględniają jednak wpłat z tytułu dopłat w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, które zdaniem wnioskodawcy, są jednym z jego źródeł utrzymania. Na wyciągu bankowym odnotowany jest natomiast przelew z dnia 19.02.2015r. od M.R. na kwotę 621,79 zł. Deklarowane oszczędności J.W. wynoszą 500 zł. Wnioskodawca w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że nie posiada nieruchomości. Dopiero w odpowiedzi na wystosowane do niego wezwanie ujawnił , że jest właścicielem: 1/6 części nieruchomości (po zmarłym ojcu), znajdującej się w Z. przy ul. K., stanowiącej budynek o kubaturze 626 m3, przeznaczony na cele mieszkalne ([...]), 2/9 części nieruchomości (po zmarłym ojcu), znajdujących się w T.przy ul. Ł.; o pow. 0,0307 ha ([...]), o pow. 0,0291 ha ([...]) oraz o pow. 0,0752 ha ([...]). J.W. jest również właścicielem samochodu osobowego marki Citroen XM, rok prod. 1991. Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.) zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty sądowe w razie przyznania prawa pomocy (por. postanowienie SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postanowienie NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i być stosowane w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia ). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania , jeżeli posiada stały miesięczny dochód czy ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienia NSA z dnia 22.12.2004r. sygn. akt OZ 862/04, postanowienie NSA z dnia 27.02.2012r., sygn. akt I FZ 561/11, postanowienie NSA z dnia 01.07.2014r., sygn. akt I FZ 152/14, postanowienie NSA z dnia 07.07.2014r., sygn. akt II FZ 953/14, postanowienie NSA z dnia 21.07.2014r., sygn. akt II FZ 1096/14 ). Podkreślić należy również, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych (H.Knysiak – Molczyk (w:) T.Woś, H.Knysiak – Molczyk, M.Romańska , Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , Komentarz, Warszawa, LexisNexis 2009, s. 869). Przed tutejszym Sądem toczą się trzy postepowania ze skarg J.W. o sygn. akt I SA/Kr 573/15 , I SA/Kr 574/15 i I SA/Kr 575/15 a łączna suma wpisów od skarg w tych sprawach wynosi 300 zł. (100 zł. + 100 zł. + 100 zł. = 300 zł.). Strona skarżąca zadeklarowała natomiast, iż posiada oszczędności w wysokości 500 zł. Skoro zatem wnioskodawca przy obecnej swojej sytuacji majątkowej jest w stanie poczynić oszczędności, czyli zgromadzić zasoby pieniężne, które nie zostały w danym momencie przeznaczone na zakup dóbr i usług konsumpcyjnych, to nie ma przeszkód, z punktu widzenia analizy przesłanek prawa pomocy, żeby część z nich przeznaczył na pokrycie kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z zasadą proporcjonalnego partycypowania w kosztach sądowych nie ma podstaw do obciążania Skarbu Państwa kosztami sądowymi , które mogą być pokryte z wolnych środków strony postępowania. W związku z tym, orzeczono jak w sentencji, na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt.2, w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r. , poz . 270 z p. zm. ).