I SA/Kr 598/17

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 12 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. B. (R. B.) o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. B. (R. B.) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 27 marca 2017 r. nr: [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2010 r., odsetki za zwłokę oraz koszty postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a wniosek oddalić R. B., działający przez adwokata D. S., zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia zawartego w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną M. B. oraz córką N. B.. Źródłem utrzymania rodziny jest zasiłek pielęgnacyjny skarżącego w wysokości 153 zł oraz wynagrodzenie za pracę jego żony w wysokości 2.500 zł. Wnioskodawcy przysługuje prawo użytkowania domu o powierzchni 220 m˛ stanowiącego własność jego małżonki. Nie posiada on zasobów pieniężnych, papierów wartościowych, wierzytelności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Uzasadniając wniosek skarżący podniósł, iż od kwietnia 2015 r. cierpi na przewlekłą chorobę twardzinę układową i od tamtej pory nie może podjąć żadnej pracy zarobkowej. Od ponad roku jest poddawany comiesięcznej chemioterapii w szpitalu w K.. Wnioskodawca podał, że od stycznia bieżącego roku legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na dzień składania wniosku jego jedynym źródłem dochodu jest zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł. Zobowiązania i stałe wydatki rodziny przedstawiają się następująco: prąd 500 zł, woda + wywóz śmieci 100 zł, telefon + internet 100 zł, 3 telefony komórkowe 150 zł, paliwo 400 zł, wyżywienie 2.100 zł, leki + wyjazdy do szpitala 300 zł miesięcznie. Umową z dnia 28 maja 2001 r. małżonkowie B. wyłączyli wspólność majątkową małżeńską, a nieruchomość wskazana w pkt 7.1 wniosku jako współużytkowanie stanowi wyłączną własność M. B.. W takiej sytuacji skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w jakimkolwiek stopniu, a jego stan zdrowia wymaga by uzyskiwane skromne środki były w całości przeznaczone na leczenie przewlekłej choroby. Brak środków nie jest chwilowy, gdyż skarżący nie jest w stanie podjąć pracy i uzyskać finanse wymagane w dającej się przewidzieć przyszłości. Zarządzeniem z dnia 22 sierpnia 2017 r. wezwano pełnomocnika strony do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez przedłożenie odpowiednich oświadczeń i dokumentów źródłowych na okoliczność wykazania stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych R. B.. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 4 września 2017 r. podał, że ze względu na stan zdrowia mocodawcy nie było możliwe uzyskanie w tak krótkim czasie wyciągów z jego rachunku bankowego. Wskazał ponadto, że rachunki bankowe strony zostały zajęte przez Urząd Skarbowy K. Do pisma załączone zostały kopie następujących dokumentów: zeznania podatkowego skarżącego PIT-37 za 2015 r. (przychód 0 zł), informacji PIT-11 o dochodach M. B. za 2016 r. (przychód 64.970,88 zł, koszty jego uzyskania 1.335 zł), zawiadomienia z dnia 26 lipca 2017 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego według którego suma dochodzonych należności wraz z odsetkami wynosi 880.880,08 zł, faktury z dnia 13 marca 2017 r. stanowiącej rozliczenie sprzedaży energii elektrycznej za okres od września 2016 r. do marca 2017 r., faktury z 14 sierpnia 2017 r. za usługi telekomunikacyjne na kwotę 119,78 zł, faktury z 12 czerwca 2017 r. za gaz na kwotę 40,67 zł, dwóch faktur za leki: z dnia 22 czerwca 2017 r. na kwotę 333,50 EUR i z dnia 25 lipca 2017 r. na kwotę 632 EUR, dwóch recept, umowy z dnia 28 maja 2001 r. o wyłączeniu wspólności ustawowej majątkowej w małżeństwie skarżącego oraz wydruku księgi wieczystej nr [...] Za pismem z dnia 2 października 2017 r. pełnomocnik skarżącego uzupełnił wniosek o przyznanie prawa pomocy kopią zeznania podatkowego R.B. za 2016 rok, w którym wykazano przychód 0 zł oraz wydrukiem z rachunku bankowego strony w ING Banku Śląskim S.A. za okres od 1 lipca do 26 września 2017 r. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm. dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zaś słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11). Aby dokonać rzetelnej, wolnej od wątpliwości oceny możliwości płatniczych strony orzekający musi dysponować dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te winien przedstawić wnioskodawca. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenia strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). Zdaniem orzekającego wniosek R. B. nie zasługuje na uwzględnienie. Dane zawarte w złożonym przez skarżącego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach w formularzu "PPF" nie są wystarczające do wolnej od wątpliwości oceny jego sytuacji materialnej, a wezwanie do uzupełnienia tych danych wątpliwości tych nie usunęło. Wyjaśnienia skarżącego nadal bowiem nie tworzą wiarygodnego, spójnego i rzetelnego obrazu jego zdolności płatniczych. We wniosku skarżący podał, że źródłem utrzymania jego rodziny jest pobierany przez niego zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł oraz wynagrodzenie za pracę żony w wysokości 2.500 zł miesięcznie (łącznie 2.653 zł). Zadeklarowane przez stronę wydatki zamykały się natomiast kwotą 3.650 zł (500 zł prąd, 100 zł woda + wywóz śmieci, 100 zł telefon + internet, 150 zł telefony komórkowe, 400 zł paliwo, 2.100 zł wyżywienie, 300 zł leki + wyjazdy do szpitala). Brak bilansowania się dochodów i wydatków czyniło zasadnym wezwanie strony do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie odpowiednich dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych w miesiącu dochodów, jak i ponoszonych kosztów. Zacząć należy od tego, że pomimo wyraźnego wezwania R.B. nie wykazał stanu majątkowego swojej żony, M. B., zasłaniając się zawartą między małżonkami umową wprowadzającą ustrój rozdzielności majątkowej. Orzekający pragnie zaakcentować, iż okoliczność, że skarżący zawarł umowę wyłączającą wspólność majątkową w jego małżeństwie nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest bowiem pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś do ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Prawa pomocy nie można też przyznać jednemu z małżonków, jeśli okazałoby się, że dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów postępowania (por. postanowienie SN z dnia 05.05.1967r., sygn. akt I Cz 37/67), zwłaszcza, gdy - jak w rozpatrywanym przypadku - faktycznie prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe. Zatem informacje stanie majątkowym żony, do których udzielenia zobowiązano skarżącego, a które pozostały niewyjaśnione, miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie złożonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Orzekający nadal nie dysponuje danymi, czy oprócz nieruchomości położonej przy ul. [...] w K. M. B. posiada inne składniki majątku nieruchomego, czy dysponuje ona zasobami pieniężnymi lub przedmiotami wartościowymi, których spieniężenie pozwoliłoby na pokrycie należnych w sprawie kosztów sądowych. Skarżący nie przedłożył zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia małżonki za ostatnie trzy miesiące, wykazu posiadanych przez nią rachunków bankowych wraz z ich historią za okres ostatnich trzech miesięcy, ani jej zeznania podatkowego za 2106 rok (informacja PIT-11 o dochodach oraz o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy nie jest dokumentem, o którego przedłożenie skarżący był wzywany). We wniosku o przyznanie pomocy R. B. oświadczył, że jedynym źródłem jego dochodu jest zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł. Tymczasem przesłane dokumenty w postaci wydruku transakcji przeprowadzonych na rachunku bankowym skarżącego w ING banku Śląskim S.A. w okresie od 1 lipca do 26 września 2017 roku potwierdzają transakcje zaksięgowane jako wpłaty własne dokonywane przez skarżącego w znacznych wysokościach. I tak w lipcu 2017 r. R. B. dokonał dwóch wpłat środków w łącznej wysokości 13.000 zł (8.800 zł i 4.200 zł), w sierpniu dwóch wpłat w łącznej wysokości 2.400 zł (1.000 zł i 1.400 zł) i we wrześniu jednej wpłaty 500 zł. Okoliczności te potwierdzają, że wnioskodawca przedstawił swoją sytuację w sposób wybiórczy i nie ujawnił wszystkich źródeł swoich dochodów. Argumentem przemawiającym przeciwko przyznaniu skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych jest także fakt, iż R. B. – mimo podnoszonych przez niego trudności finansowych – regulował zobowiązania prywatnoprawne dokonując spłaty zadłużenia na karcie kredytowej. Przedłożony wydruk z rachunku bankowego strony potwierdza dokonywanie przez stronę tego rodzaju transakcji w okresie od lipca do września 2017 r. na łączną kwotę 10.995,47 zł (5.400 zł, 2.000 zł, 595,47 zł, 1.400 zł i 1.600 zł). W ocenie orzekającego brak jest podstaw, aby zobowiązania prywatnoprawne traktować priorytetowo kosztem zobowiązań wobec Skarbu Państwa. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1036/14, CBOSA). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie, zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżący dokonywał spłat karty kredytowej już po złożeniu wniosku o zwolnienie go od kosztów sądowych, a wysokość kosztów sądowych na obecnym etapie postępowania sprowadza się do wpisu od złożonej skargi w wysokości 500 zł zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) i jest ponad dwudziestokrotnie niższa niż suma dokonanych przez skarżącego wpłat na poczet zadłużenia na karcie kredytowej w okresie ostatnich trzech mieisęcy. W tym miejscu zaakcentować należy, że w sytuacji, kiedy wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niepełne lub niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinien liczyć się z tym, że orzekający nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Przyznanie tego prawa jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie wysokości rzeczywiście uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków przez niego oraz osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W przedmiotowej sprawie oświadczenia skarżącego oraz przedłożone przez niego dokumenty źródłowe nie pozwalają na wolną od wątpliwości oceną jego sytuacji finansowej, zatem nie pozwalają na uwzględnienie złożonego wniosku. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zatem jego wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.