I SA/Kr 608/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesław Kuśnierz po rozpoznaniu w dniu 24 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. P. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 3 sierpnia 2018 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 12 kwietnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 3 sierpnia 2018 r., sygn. akt I SA/Kr 608/18. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2018 r. oddalił wniosek A. P. (dalej: Wnioskodawca, Skarżący) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu ww. postanowienia referendarz wskazał, że z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w formularzu "PPF" wynika, że Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną M. P.. Źródłem utrzymania rodziny jest prowadzona przez Skarżącego działalność gospodarcza przynosząca dochód miesięczny w wysokości [...] zł (średni dochód za okres od stycznia do kwietnia 2018 r.). Żona wnioskodawcy nie uzyskuje żadnego dochodu. W skład majątku A. P. wchodzi dom o powierzchni 565 m˛ o szacunkowej wartości [...] zł (w tym 315 m˛ stanowi nieruchomość wykorzystywana w działalności gospodarczej), nieruchomość rolna o areale 7,87 ha o szacunkowej wartości [...] zł wykorzystywana do prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący dysponuje oszczędnościami w wysokości [...] zł i [...] euro (stan kont na 30 kwietnia 2018 r.) oraz wierzytelnościami w wysokości [...] zł. Posiada też udziały w spółce B. P. S.. k. o wartości [...] zł i udziały w spółce P. Sp. z o.o. o wartości [...] zł. Jako przedmioty wartościowe zostały wskazane samochody osobowe, ciężarowe, naczepy i ciągniki rolnicze wymienione w załączonym zestawieniu liczącym łącznie 218 pozycji. Drugi załącznik zawiera zestawienie samochodów osobowych prywatnych: [...] o wartości [...] zł, [...] o wartości [...] zł, [...] o wartości [...] zł i [...] o wartości [...] zł. Zobowiązania i stałe wydatki Skarżącego przedstawiają się następująco: kredyty [...] zł (miesięczna spłata [...] zł), pożyczka w euro 157.660 (miesięczna spłata [...] euro), leasing i dzierżawa [...] euro, ubezpieczenie pojazdów [...] zł, czynsz i media [...] zł (stan na dzień 30 kwietnia 2018 r.) W uzasadnieniu wniosku Skarżący podniósł, że ze względu na wysokość opłaty sądowej nie jest w stanie ponieść jej kosztów bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Ponadto zaległość jest już spłacana w pięciu ratach po [...] zł, a szósta rata w kwocie [...]zł (pierwsza rata została opłacona w dniu 20 czerwca 2018 r.). Wnioskodawca wskazał, że posiadane samochody ciężarowe służą prowadzeniu działalności gospodarczej. Ich zbycie jest znacznie utrudnione i prowadziłoby do zmniejszenia rozmiarów prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto część samochodów ciężarowych została zabezpieczona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w L.. Jako kluczowy dla oceny możliwości płatniczych Skarżącego referendarz wskazał fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Na obecnym etapie postępowania jedynym elementem kosztów sądowych jest wpis od skargi. Choć nie został on jeszcze formalnie ustalony, to należy przyjąć, że wyniesie [...] zł zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 200 3 r., nr 221, poz. 2193 ze zm.). W ocenie referendarza uiszczenie kosztów sądowych w pełnej wysokości mieści się w możliwościach finansowych Wnioskodawcy. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przedłożonych dokumentów źródłowych sytuacja majątkowa Wnioskodawcy nie nosi znamion ubóstwa czy biedy. Po pierwsze, Skarżący posiada stałe źródło utrzymania w postaci prowadzonej działalności gospodarczej na znaczną skalę. Według oświadczenia Wnioskodawcy dochód z tego źródła wynosi miesięcznie [...] zł (dane za okres od stycznia do kwietnia 2018 r.) i jest ponad dwunastokrotnie wyższy niż wysokość wpisu sądowego od skargi. Po drugie, Wnioskodawca posiada oszczędności w kwotach wielokrotnie przewyższających należne w sprawie koszty sądowe (94.966 zł i [...] euro – dane na dzień 30 kwietnia 2018 r.). Dysponując środkami finansowymi w takiej wysokości Skarżący jest w stanie pokryć wpis od skargi oraz inne ewentualne koszty sądowe w przedmiotowej sprawie w sposób całkowicie nieodczuwalny dla jego sytuacji majątkowej. Po trzecie A. P. dysponuje majątkiem znacznej wartości w postaci domu o powierzchni 565 m˛, którego wartość wynosi [...] zł, nieruchomości rolnej wielkości 7,87 ha o wartości [...] zł. Posiada cztery prywatne samochody osobowe o łącznej wartości [...] zł oraz środki trwałe wykorzystywane w prowadzonej działalności gospodarczej w postaci znacznej liczby pojazdów i naczep o łącznej wartości [...] zł (według załączonego wydruku "wartość po aktualizacji"). Trudno zatem uznać Wnioskodawcę za osobę ubogą wymagającą wsparcia ze strony Skarbu Państwa. Ponadto istotna w niniejszej sprawie jest okoliczność, że Skarżący przy osiąganych dochodach jest w stanie spłacać raty zaciągniętych kredytów bankowych w wysokości [...] zł i [...] euro, opłaty za leasing i dzierżawę w wysokości [...] euro. W ocenie referendarza brak jest podstaw, aby zobowiązania prywatnoprawne traktować priorytetowo kosztem zobowiązań wobec Skarbu Państwa. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Również ponoszone znaczne koszty ubezpieczenia pojazdów ([...] zł) nie mogą być traktowane jako wydatki zmniejszające zdolność płatniczą wnioskodawcy w świetle kryteriów przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Są to wydatki związane z prowadzonym profilem działalności gospodarczej (usługi transportowe) i nie można z faktu ich ponoszenia czynić argumentu na rzecz uznania, że Wnioskodawca nie posiada środków na pokrycie należności związanych z prowadzonym postępowaniem sądowym. Biorąc pod uwagę powyższe referendarz nie znalazł uzasadnienia dla przyjęcia jakoby budżet państwa miał kredytować Skarżącego w sytuacji, gdy posiadany przez niego majątek, oszczędności oraz uzyskiwane dochody są w stanie zabezpieczyć dochodzenie jego racji przed sądem. W ustawowym terminie Wnioskodawca wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia. We wniesionym sprzeciwie wniósł o przyznanie prawa pomocy podnosząc, że poza niniejszym postępowaniem toczy się wobec niego postępowanie podatkowe w podatku od towarów i usług, w którym Naczelnik Urzędy Skarbowego w L. decyzją z dnia 25 lipca 2017 r. znak [...] określił zobowiązania w podatku od towarów i usług za wszystkie miesiące 2011 r. na łączną kwotę ponad [...] zł. Skarżący wskazał, że powyższe postępowanie toczy się obecnie na etapie postępowania odwoławczego, a w przypadku utrzymania w mocy decyzji I instancji będzie zmuszony do zabezpieczenia środków na spłatę wzmiankowanej zaległości podatkowej wraz z odsetkami w kwocie znacznie przekraczającej milion złotych. W ocenie Skarżącego okoliczność ta przesądza o zasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r, poz. 1302, dalej: P.p.s.a.), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając sprzeciw sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a. Na wstępie należy wskazać, że obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę. Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, publ. w Lex pod nr 101042) - por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. II FZ 1948/14 (wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Instytucja przyznania prawa pomocy - zwolnienia od kosztów sądowych - osobie fizycznej ma charakter fakultatywny. Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać taką pomoc (por. postanowienia NSA z dnia 30 listopada 2010 r. sygn. I FSK 790/10, z dnia 30 września 2011 r., sygn. II FZ 409/11). Zwolnienie od kosztów sądowych, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r., nr 78, poz. 483 ze zm.). Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Zatem udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ustawodawca ustanawiając przesłankę udzielenia wsparcia w art. 246 § 1 pkt 1 w postaci przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wskazał, że można udzielić pomocy osobie fizycznej gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym (np. tylko zwolnienie od kosztów sądowych) można udzielić osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy, ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienia NSA z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt II OZ 792/13, z dnia 19 listopada 2015 r., sygn. akt II FZ 775/15). W świetle powyższego Sąd stwierdza, że referendarz zasadnie uznał, iż wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu referendarz słusznie zwrócił uwagę, że Skarżący posiada majątek sporych rozmiarów, a to: - dom o powierzchni 565 m˛ o szacunkowej wartości [...] zł, - nieruchomość rolną o areale 7,87 ha o szacunkowej wartości [...] zł, - oszczędności w wysokości [...] zł i [...] euro, - wierzytelności w wysokości [...] zł, - udziały w spółce B. P. S.. k. o wartości [...] zł i w spółce P. Sp. z o.o. o wartości [...] zł, - 218 samochodów osobowych, ciężarowych, naczep i ciągników rolniczych, o łącznej wartości [...] zł, - cztery samochody prywatne o wartościach: [...] zł, [...] zł, [...] zł i [...] zł. Referendarz uwzględnił miesięczne zobowiązania i stałe wydatki Skarżącego, a to spłatę kredytów [...] zł, spłatę pożyczki [...] euro, leasing i dzierżawę [...] euro, ubezpieczenie pojazdów [...] zł oraz czynsz i media [...] zł. Skarżący posiada stałe źródło utrzymania w postaci prowadzonej działalności gospodarczej na znaczną skalę. Według oświadczenia Wnioskodawcy dochód z tego źródła wynosi miesięcznie [...] zł. Następnie referendarz prawidłowo zestawił powyższe z wysokością obciążeń finansowych, jakie Skarżący musi ponieść w niniejszym postępowaniu, to jest na obecnym etapie postępowania - koszt wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł. Biorąc pod uwagę powyższe zestawienie referendarz słusznie stwierdził brak podstaw do kredytowania Skarżącego przez budżet państwa w sytuacji, gdy posiadany przez niego majątek, oszczędności oraz uzyskiwane dochody są w stanie zabezpieczyć dochodzenie jego racji przed sądem. Trafnie również referendarz wskazał, że zobowiązania cywilnoprawne Skarżącego nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1036/14). Powyższej oceny nie może zmienić podnoszona w sprzeciwie okoliczność wydania wobec Skarżącego decyzji podatkowej określającej zobowiązania, nawet biorąc pod uwagę znaczną kwotę określonej zaległości. Jak bowiem przyjmuje się w orzecznictwie, posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 września 2015 r., sygn. akt I OZ 1071/15). W rozpoznawanej sprawie Skarżący jest właścicielem domu i nieruchomości oraz 218 firmowych i czterech prywatnych środków transportu. Nie sposób jest zatem uznać go za osobę wymagającą wsparcia ze strony państwa. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy ("prawa ubogich") jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom fizycznych o znikomych przychodach, które nie są wstanie ponieść kosztów sądowych. Skarżący, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, w takiej sytuacji się nie znajduje. Dlatego nie może być uznane za zasadne przerzucenie kosztów zainicjowanego przezeń postępowania na ogół społeczeństwa. Jak słusznie stwierdził referendarz, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać, majątku podmiotów prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). W konsekwencji wskazanych okoliczności, zwolnienie Skarżącego od kosztów sądowych pozbawione jest w niniejszej sprawie podstaw. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.