I SA/Kr 655/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.F. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą F.H.U "P" o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej, z dnia 16.02.2011r. nr [...] w przedmiocie opłaty paliwowej za grudzień 2004r. postanawia: wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek K.F. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą: F.H.U "P" o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej, z dnia 16.02.2011r. nr [...], w przedmiocie opłaty paliwowej za grudzień 2004r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach", nadesłanych dokumentów oraz akt sprawy o sygn. I SA/Kr 252/11 K.F. ur. w 1968r. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną I. C. – F. , synem A. F. ur. w 2000r. oraz córką Z..F. ur. w 2005r. Wnioskodawca podaje, iż działalność gospodarcza przynosi mu dochód w wysokości ok. 2 500 zł. miesięcznie, a żona nie pracuje. W roku 2009r. uzyskał on dochód w wysokości 62 838,55 zł. przy przychodzie wynoszącym 8 820 348,03 zł. W roku 2010 poniósł natomiast stratę w wysokości 9031,62 zl. przy przychodzie na poziomie 6 974 009,59 zł. Miesięczne wydatki rodziny obejmują : opłatę za mieszkanie i co – ok. 540 zł. , opłatę za energię elektryczną – ok. 160 zł., opłatę za telefon 140 zł., opłatę za przedszkole – ok. 240 zł. , "koszty żywności i inne" – ok. 2300 zł. Rodzina mieszka w mieszkaniu o pow. 63 m2 , należącym do I.C. – F., która jest również właścicielem samochodu marki Volkswagen Multivan rok. prod. 1995. K. F. jest właścicielem autocysterny FSC A 200 rok prod. 1990, ciągnika siodłowego marki Scania rok prod. 1999 i autocysterny Volvo, rok prod. 1998, przy czym dwa ostatnie pojazdy zostały zajęte w ramach postępowania egzekucyjnego. Zdaniem orzekającego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego(§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, iż zwolnienie od kosztów sądowych w ramach prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej wymienionych w art. 246§1 w/w ustawy. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem orzekającego, dane przedstawione we wniosku były niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych K.F.. Stąd też został on wezwany do przedłożenia szeregu dokumentów. Z nałożonego obowiązku nie wywiązał się jednak w pełni. Nie przysłał bowiem: - wyciągów ze swoich kont bankowych (zarówno osobistych jak i firmowych) obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, - wyciągów z kont bankowych I. C. – F. (zarówno osobistych jak i firmowych) obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, - zeznań podatkowych I. C. – F. za 2010r. lub zaświadczeń z właściwego urzędu skarbowego dotyczących wysokości jej dochodów w tym roku. Trzeba bowiem zaznaczyć, iż nie jest przekonujące dla orzekającego twierdzenie wnioskodawcy, iż jego żona nie pracuje i nie uzyskuje dochodów. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy o sygn. I SA/Kr 252/11 (wyciąg nr 13 z dnia 21.01.2001r. z rachunku prowadzonego przez ING Bank Śląski S.A. dla "P") wynika , iż rachunek firmowy K.F. zastał zasilony dnia 21.01.2011r. wpłatą w wysokości 8 330 zł. z konta nr [...] należącego do : "I. C. – F. F.H.U. "P" – E" .W świetle tego faktu trudno zatem uznać za wiarygodne oświadczenie strony skarżącej w tym zakresie. Podkreślić też należy, iż fakt zawarcia dnia 17.08.2011r. umowy majątkowej małżeńskiej pomiędzy I. , M. C. – F. a K. , B. F. nie ma większego wpływu na ocenę sytuacji majątkowej strony skarżącej. Po pierwsze bowiem, zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25.02.1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U z 1964r. ,nr 9 poz. 59 z p.zm.) małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie NSA z dnia 06.10.2004r. , sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 ). Wypada też zaznaczyć, iż obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych.(por. postanowienie NSA z dnia 04.12.2008r, sygn. akt I FZ 460/08 ). Po drugie natomiast rozdzielność majątkowa małżeńska, w świetle przepisów prawa rodzinnego, odnosi się do majątków małżonków , a nie do ich wzajemnych obowiązków. Błędne jest zatem założenie , iż rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego. (por. postanowienie NSA z dnia 29.06.2010r. , sygn. akt I Fz 229/09 ). W konsekwencji więc niewyjaśnienia sytuacji finansowej I. C. F. trudno mówić o wykazaniu rzeczywistej sytuacji K. F. Nie można bowiem zwolnić od ponoszenia kosztów sądowych jednego z małżonków , jeśli okazałoby się , że dochody drugiego pozwalają na pokrycie tych kosztów. (por. postanowienie SN z dnia 05.05.1967r. , sygn. akt I Cz 37/67). Odnosząc się z kolei do przedstawionych przez stronę skarżąca danych dotyczących ponoszonych kosztów utrzymania , zauważyć należy , że miesięczne wydatki rodziny ( 540 zł. + 160 zł. + 140 zł. +240 zł. + 2300 zł. = 3 380 zł. ) przewyższają jej budżet (ok. 2500 zł.), co pozbawione jest logiki. Zwrócić trzeba uwagę, iż Sąd dokonując oceny możliwości płatniczych danej strony musi przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem ich charakteru i wielkości. Brak którychkolwiek danych w tym zakresie czy też pełnych danych o stanie kont i wysokości dokonywanych w ich ramach transakcji skutecznie uniemożliwia taką analizę. W podniesionej natomiast przez stronę skarżącą kwestii poniesienia straty w 2010r. zaznaczyć wypada, że strata powstaje w wyniku nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie zatem straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej podmiotu (por. postanowienie NSA z dnia 12.04.2011r., sygn. I GZ 92/11, postanowienie NSA z dnia 11.05.2011r., sygn. II GZ 228/11). Konkludując, podkreślić należy, że jeżeli strona uchyla się od przedstawienia wskazanej dokumentacji , bądź też przedstawia dane niepełne bądź niewiarygodne to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej pomocy.(por. postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r. , sygn. akt I FZ 394/08) Wobec tego, mając na względzie fakt, iż to właśnie na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania niezdolności do ponoszenia kosztów sądowych, stwierdzić należy iż, K.F. prowadzący działalność gospodarczą pod firmą: F.H.U "P" nie wykazał przesłanek warunkujących przyznanie mu prawa pomocy (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09). W związku z tym żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie a rozpatrywany wniosek zgodnie z przyjętą linią orzeczniczą (por. postanowienie NSA z dnia 08.11.2006r. sygn. akt II OZ 1112/2006, ONSAiWSA 2007/4, poz. 79) należało oddalić na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt.2, w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz .1270 z p. zm.).