I SA/Kr 774/17

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 29 maja 2017 r. Nr: [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2011 r. p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł; I) w pozostałym zakresie wniosek oddalić C. D., działający przez adwokata A. B., zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia zawartego w formularzu "PPF" wynika, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną U. D., córką K. Z., zięciem M. Z. oraz wnuczkami V. Z. ur. 2011 r. i E. Z. ur. 2016 r. Źródłem utrzymania wnioskodawcy jest świadczenie z ZUS w wysokości 1.200 – 1.500 zł. Małżonka otrzymuje świadczenie przedemerytalne w wysokości około 800 zł, córka przebywa na urlopie macierzyńskim, a zięć zarabia najniższą krajową. W skład majątku skarżącego wchodzi udział 1/2 we własności domu mieszkalnego o powierzchni 250 m˛ o wartości 500.000 zł, obciążonego hipotecznie na rzecz banków oraz urzędów skarbowych ponad swoją wartość. Posiada on również 70 udziałów bez wartości w B. F. Sp. z o.o. w likwidacji oraz samochód osobowy w leasingu z przeterminowanymi ratami płatności. Członkowie rodziny, z którymi skarżący wspólnie zamieszkuje nie posiadają żadnego majątku. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy C. D. powołał się na trudną sytuację finansową, zły stan zdrowia, konieczność ciągłych wizyt w szpitalu oraz długotrwałe leczenie psychiatryczne. Skarżący podniósł, iż podjął pracę zarobkową w firmie F. Sp. z o.o., jednak od 2 marca 2017 r. zmuszony jest nieprzerwanie przebywać na zwolnieniu L4. Z tego tytułu otrzymuje świadczenie w wysokości 1.200 – 1.500 zł miesięcznie. Z bieżących wpływów nie posiada wystarczającej kwoty, która pozwoliłaby mu na ponoszenie kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wnioskodawca dodał, że nie posiada jakichkolwiek przedmiotów wartościowych, ani zasobów pieniężnych i poza świadczeniem chorobowym nie posiada żadnych dodatkowych dochodów. Jego żona cierpi na schorzenia ortopedyczne i krążeniowe. Skarżący regularnie ponosi koszty opłat za leki, media, czynsze i spłaty zaległości do urzędów skarbowych. Z nieruchomości, której jest współwłaścicielem prowadzone są licytacje komornicze zmierzające do spłaty jego zadłużenia. Zarządzeniem z dnia 4 października 2017 r. starszy referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia braku formalnego wniosku poprzez podpisanie wniosku przez C. D., a także do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych na okoliczność wykazania stanu majątkowego wnioskodawcy oraz jego możliwości płatniczych. Odnosząc się do wezwania skarżący przesłał podpisany formularz "PPF" wraz z dodatkowymi oświadczeniami i dokumentami, z których wynika, że skarżący, ani jego żona nie posiadają rachunków bankowych. Miesięczne wydatki rodziny przedstawiają się następująco: gaz 800 zł, woda 200 zł, energia elektryczna 300 zł, leki 1.000 zł, wyżywienie 3.000 zł, ubranie 1.000 zł, utrzymanie samochodu 1.200 zł, telefony 200 zł, satelita 200 zł, podatek od nieruchomości 200 zł. Świadczenie pobierane przez U. D. za miesiąc lipiec wyniosło 750 zł według przedłożonej kopii przekazu pocztowego. Według danych zawartych w zeznaniu PIT-37 w roku 2016 C. D. osiągnął przychód w wysokości 84.914,68 zł (50.044,21 zł świadczenia z ZUS i 34.870,47 zł należności ze stosunku pracy) przy kosztach jego uzyskania 1.446,25 zł, co dało dochód 83.468,43 zł. Przychód żony skarżącego, U. D., w 2016 roku (według zeznania PIT-37) wyniósł łącznie 12.428,01 zł (w tym 4.140,35 zł należności ze stosunku pracy i 8.287,66 zł z innych źródeł), przy kosztach uzyskania przychodu 445 zł, co dało dochód w wysokości 11.983,01 zł. Zięć wnioskodawcy, M. Z., w 2016 roku osiągnął przychód ze stosunku pracy w wysokości 7.400 zł przy kosztach 445 zł, co dało dochód 6.955 zł (według zeznania PIT-37). Natomiast córka skarżącego, K. Z., według PIT-36 w 2016 roku osiągnęła przychód w łącznej wysokości 141.407,59 zł (w tym 36.201,43 zł należności ze stosunku pracy i 105.206,16 zł z pozarolniczej działalności gospodarczej) przy kosztach uzyskania przychodu 89.212,21 zł, co dało dochód w wysokości 52.195,38 zł. Spółka B. "F." Sp. z o.o. w likwidacji w R. , w której skarżący jest jedynym wspólnikiem, w roku 2016 osiągnęła przychód w wysokości 13.643,85 zł, przy kosztach 18.407,33 zł, co przyniosło stratę w wysokości -4.763,48 zł (dane z zeznania CIT-8). Według rachunku zysków i strat za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2016 r. przychody netto tej Spółki ze sprzedaży wyniosły 20.764,96 zł, a koszty działalności operacyjnej 1.360.102,08 zł, strata ze sprzedaży wyniosła -1.339.337,12 zł, a strata netto wyniosła -9.811.162,69 zł. B. "F." Sp. z o.o. w likwidacji w R. w okresie od lipca do września 2017 roku nie dokonywała żadnych czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług (VAT-7). W dniu 10 listopada 2017 r. do tut. Sądu wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącego z dodatkowymi dokumentami i oświadczeniami, częściowo pokrywającymi się z tymi, które przesłał skarżący. Adwokat A. B. wskazała, że pomoc prawna udzielona skarżącemu została opłacona ponad dwa lata temu, kiedy to skarżący dysponował środkami na uregulowanie należności z tego tytułu. Obecnie, zważając na trudną sytuację finansową mocodawcy, pełnomocnik nie pobiera dodatkowego wynagrodzenia za podejmowane w imieniu skarżącego działania. Wśród kopii przesłanych dokumentów znalazły się odcinki płatności za energię elektryczną opiewające na kwoty 324,02 zł, 317,28 zł, 322,69 zł, 328,18 zł i 339,02 zł, faktura za wodę i odprowadzenie ścieków z 31 maja 2017 r. na kwotę 684,57 zł, faktura za gaz z 24 kwietnia 2017 r. na kwotę 1.470,83 zł. Stan zdrowia skarżącego został potwierdzony szeregiem zaświadczeń lekarskich datowanych na lata od 2014 do 2017 r. Ponadto załączono orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 7 stycznia 2015 r., skierowania do szpitala psychiatrycznego z dnia 14 maja 2015 r. i 23 września 2014 r., informację o przebytej rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej ZUS w okresie od 29 stycznia 2015 r. do 21 lutego 2015 r., oświadczenie do celów świadczenia rehabilitacyjnego, zawiadomienie z dnia 21 stycznia 2015 r. o skierowaniu na rehabilitację leczniczą, decyzję ZUS z dnia 13 stycznia 2015 r. o przyznaniu skarżącemu prawa do świadczenia rehabilitacyjnego, kartę informacyjną z dnia 9 stycznia 2015 r. dotyczącą leczenia skarżącego w [...] Wojskowym Szpitalu Klinicznym w K. Klinicznym Oddziale Psychiatrycznym. Przedłożono też kopię protokołu z dnia 11 października 2017 r. o stanie majątkowym C. D. spisanego przez pracownika Urzędu Skarbowego w N. T. w związku z prowadzoną egzekucją należności pieniężnych. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy podkreślić, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24.09.1984 r. sygn. II CZ 104/84). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Kluczową rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie wnioskodawca musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jego możliwości finansowych. Orzekający uwzględnił fakt, że łącznie ze skargą w niniejszej sprawie skarżący złożył do tut. Sądu skargę zarejestrowaną pod sygn. akt I SA/Kr 773/17, a suma wpisów sądowych – jedynego na obecnym etapie postępowania elementu kosztów sądowych - w tych dwóch sprawach wynosi 1.000 zł (2 x 500 zł). Mając na uwadze obecną sytuację finansową C. D., należy stwierdzić, że uiszczenie kosztów sądowych w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny. Jak wynika bowiem z oświadczeń oraz dokumentów źródłowych wnioskodawca nie posiada zgromadzonych oszczędności, ani cennych przedmiotów, które mogłyby zostać spieniężone. Aktualnie jedynym źródłem jego utrzymania jest pobierany zasiłek chorobowy z ZUS, którego wysokość według danych zawartych w formularzu "PPF" z dnia 7 lipca 2017 r. wynosiła od 1.200 zł do 1.500 zł, a według protokołu o stanie majątkowym strony z dnia 11 października 2017 r. wysokość świadczenia po potrąceniach komorniczych wynosi ok. 2.400 zł. Dochód małżonki skarżącego w lipcu 2017 r. wynosił 750 zł, a według powołanego protokołu z października 2017 r. wynosi obecnie ok. 1.000 zł. Spółka B. "F." Sp. z o.o. w likwidacji w R. , w której skarżący jest jedynym wspólnikiem w ostatnich trzech miesiącach bieżącego roku nie dokonywała żadnych czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, a ostatni rok obrotowy zamknęła startą. Pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym córka wnioskodawcy w roku 2016 uzyskała znaczny przychód z prowadzonej działalności gospodarczej, natomiast obecnie przebywa na urlopie macierzyńskim, a jego zięć pobiera najniższe wynagrodzenie. Na utrzymaniu córki skarżącego i zięcia pozostają dwie córki w wieku 6 lat i 1 roku. Ponadto, jak wynika z przedłożonej dokumentacji medycznej C. D. pozostaje w stałym leczeniu psychiatrycznym, co niewątpliwie wpływa na możliwości pozyskania przez niego dodatkowych dochodów oraz konieczność ponoszenia wydatków na leczenie, które stanowi znaczne obciążenie domowego budżetu. Nie sposób nie dostrzec także ogromnego zadłużenia, z którym boryka się wnioskodawca. Według danych zawartych w protokole o jego stanie majątkowym z dnia 11 października 2017 r. łączna kwota zaległości sięga ok. 18 mln zł. Rachunki bankowe skarżącego zostały zajęte przez komorników, brak na nich środków. We wrześniu bieżącego roku odbyła się licytacja nieruchomości, której skarżący był współwłaścicielem, nieruchomość ta została sprzedana. W dniu 11 października 2017 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. T. został zajęty samochód skarżącego Audi A7, a z protokołu zajęcia ruchomości wynika, że kwota dochodzonej należności głównej wynosi 827.601 zł. Należy jednak zaakcentować, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada stały miesięczny dochód, czy ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienia NSA z dnia 27.02.2012 r., sygn. akt I FZ 561/11, z dnia 07.07.2014r., sygn. akt II FZ 953/14). Skarżący dochodem takim dysponuje. W takiej sytuacji powinien on poczynić stosowane oszczędności m.in. poprzez ograniczenie wydatków, które nie są konieczne do zapewnienia minimum egzystencji. Do takich wydatków można zaliczyć chociażby koszty utrzymania samochodu, koszt telefonów, czy satelity. Wydatki te nie są bowiem pożytkowane na zapewnienie niezbędnego utrzymania rodziny, ale na podniesienie standardu życia. Dlatego rezygnacji z tego rodzaju wydatków w danym miesiącu, w związku z potrzebą poniesienia części kosztów sądowych, nie można utożsamiać z uszczerbkiem w niezbędnym utrzymaniu własnym i rodziny. Przypomnieć w tym miejscu należy, iż opłaty sądowe winny być traktowane na równi z pozostałymi wydatkami, które nie są niezbędne dla egzystencji (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2006 r. o sygn. akt II OZ 830/06). Zaś przez wydatki "utrzymania koniecznego" należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność i mieszkanie (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08). Konkludując, w przedstawionej sytuacji materialnej skarżącego uiszczenie przez niego kwoty 100 zł tytułem kosztów sądowych w niniejszej sprawie nie spowoduje uszczerbku w koniecznym utrzymaniu wnioskodawcy i jego rodziny. Powyższe rozstrzygnięcie stanowi wyraz racjonalnego miarkowania zdolności płatniczych strony w oparciu o przedstawione okoliczności faktyczne i jest znaczną pomocą finansową ze strony Skarbu Państwa. Łączna wysokość kosztów sądowych w dwóch zainicjowanych przez skarżącego sprawach wyniesie bowiem 200 zł (2 x 100 zł), zamiast 1.000 zł. Natomiast kwota 100 zł stanowi wartość najniższego wpisu w postępowaniu sądowoadministracyjnym zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2003 r. Nr 2193, poz. 221. ze zm.). Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2, w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.