I SA/Kr 956/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesław Kuśnierz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 grudnia 2016 r. sprzeciwu Syndyka Masy Upadłości Firmy Inwestycyjnej L. S.A. w K. w upadłości likwidacyjnej, od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 października 2016 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Syndyka Masy Upadłości Firmy Inwestycyjnej L. S.A. w K. w upadłości likwidacyjnej, na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 29 czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2005 r. postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 października 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 956/16. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia 21 października 2016 r. oddalił wniosek Syndyka Masy Upadłości Firmy Inwestycyjnej L. S.A. w K. w upadłości likwidacyjnej, (dalej: Wnioskodawca, Strona Skarżąca), o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. W ustawowym terminie Wnioskodawca złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia. Strona Skarżąca we wniesionym sprzeciwie zakwestionowała nieprzyznanie jej prawa pomocy wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych, zarzucając naruszenie art. 245 i art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: P.p.s.a.). W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że spółka nie posiada żadnych składników majątku, a syndyk jest zobowiązany w pierwszej kolejności spłacać zobowiązania według kolejności wskazanej w odpowiednich przepisach. Strona Skarżąca przyznała, że posiada środki pieniężne na rachunku bieżącym i lokatach terminowych, jednakże nie ma uprawnień do ich uruchomienia w celu uiszczenia wpisu sądowego. Są one bowiem częścią masy upadłościowej. Zarzucono również, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wytknięto działanie Strony Skarżącej przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, mimo że nie jest to konieczne dla ochrony interesów strony w postępowaniu przed sądem I instancji. Jak wynika z uzasadnienia wniosku Strony Skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym zawartego w formularzu "PPPr" "oświadczenia o majątku i dochodach" oraz z załączonych dokumentów, wartość kapitału zakładowego strony skarżącej wynosi – 2 000 000 zł, a wartość środków trwałych, na dzień 31 grudnia 2015 r., wynosiła 5 614,01 zł i stanowiły ją meble i sprzęt komputerowy. Rok 2015 zamknięty został przez podmiot stratą w wysokości 5 542 919,37 zł. W tym czasie zatrudnionych było dwoje pracowników. Stan rachunku Wnioskodawcy prowadzonego przez Bank Spółdzielczy na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie przedmiotowego wniosku wynosił 11 199,01 zł, a wysokość lokat opiewała na kwotę 4 134 100 zł. Stan środków w kasie na dzień 31 sierpnia 2016 r. wynosił z kolei 967,91 zł. Składnikami masy upadłości są nieruchomości przy ul. K. i ul. K. w K. o łącznej wartości ok. 90 000 000 zł, obciążone na kwotę ok. 50 000 000 zł. Do chwili obecnej nie została jednak złożona żadna oferta nabycia tych nieruchomości. Łączna wartość wierzytelności pozostała do spłaty w ramach postępowania upadłościowego wynosi 205 089 060,79 zł. Strona Skarżąca podniosła, że ze względu na prowadzoną upadłość likwidacyjną nie jest w stanie pokryć wpisów od skarg na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29 czerwca 2016 r. nr: [...] – w kwocie 930 zł, [...] - w kwocie 3 571 zł, (sygn. akt I SA/Kr 957/16); [...] - w kwocie 500 zł, (sygn. akt I SA/Kr 958/16). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 P.p.s.a., od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a. Ustawodawca ustanawiając przesłankę udzielenia wsparcia w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. w postaci przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (zwolnienie od kosztów sądowych) wskazał, że można udzielić pomocy osobie prawnej, jeżeli nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Instytucja przyznania prawa pomocy - zwolnienia od kosztów sądowych osobie prawnej ma charakter fakultatywny. Przyznanie prawa pomocy osobom prawnym, przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a., nie ma więc charakteru bezwzględnego. Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać taką pomoc (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2010 r. sygn. I FSK 790/10, postanowienie NSA z dnia 30 września 2011 r., sygn. akt II FZ 409/11 wszystkie orzeczenia opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jeżeli strona skarżąca jest podmiotem gospodarczym, to powinno unikać się przerzucania ryzyka prowadzenia jej działalności oraz kosztów inicjowanych przez nią postępowań sądowych, na innych obywateli (por. postanowienie NSA z dnia 9 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 91/2011, postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r., nr 78, poz. 483 ze zm.). Należy podkreślić, że słusznie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia referendarz wskazał, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych samo postawienie spółki w stan upadłości nie stanowi przesłanki przyznania prawa pomocy i nie może przesądzać o konieczności zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 6 lutego 2008 r. , sygn. akt III SA/Wa 2093/07, postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2012 r., sygn. akt I GZ 96/12, postanowienie NSA z dnia 11 grudnia 2015 r., sygn. akt II FZ 871/15). Trafnie referendarz stwierdził, że charakter postępowania upadłościowego nie przesądza o konieczności zwolnienia syndyka od opłat sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Gdyby intencją ustawodawcy było zwolnienie podmiotu zobowiązanego do dokonania likwidacji majątku upadłego od opłat sądowych przed sądami administracyjnymi, to z pewnością dałby temu wyraz wprowadzając w tym zakresie stosowną regulację ustawową. W obecnym stanie prawnym brak jest takich uregulowań. Błędne jest również stanowisko Strony Skarżącej, że zapłata wpisu sądowego ze środków wchodzących w skład masy upadłości narusza prawa wierzycieli i przez to prowadzi do rażącego naruszenia przepisów prawa upadłościowego i naprawczego (obecnie upadłościowego). Syndyk masy upadłości działa we własnym imieniu ale na rzecz upadłego. Oznacza to, że syndyk wchodzi w sytuację prawną upadłego. Na gruncie postępowania przed sądem administracyjnym jest więc taktowany tak samo, jakby stroną był sam upadły. Ma takie same prawa procesowe i podlega tym samym obowiązkom procesowym co upadły, a jednym z nich jest obowiązek pokrycia kosztów postępowania. Tak więc wszczęcie postępowania upadłościowego nie oznacza automatycznie obowiązku przyznania syndykowi prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 11czerwca 2008 r., sygn. akt II FZ 204/08). Ogłoszenie upadłości spółki nie uzasadnia też automatycznie priorytetu zobowiązań prywatnoprawnych względem danin publicznych. Zasadnie referendarz wskazał, że zaspokojenie zobowiązań związanych z kosztami postępowania upadłościowego oraz z zaspokojeniem w tym postępowaniu wierzycieli spółki, nie stanowi argumentu przemawiającego za zwolnieniem strony postępowania sądowoadministracyjnego z obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Brak jest bowiem ustawowych podstaw dla przyjęcia, że wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13, postanowienie NSA z dnia 10 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 2107/14). W świetle art. 312 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2015 r., poz. 233 ze zm.) o zasadności przyznania stronie prawa pomocy nie może przemawiać konieczność ponoszenia przez nią wydatków na zobowiązania prywatnoprawne, które w drodze likwidacji majątku spółki będzie zaspokajał syndyk. Jego działanie musi uwzględnić obowiązek publicznoprawny w postaci uiszczenia wpisów sądowych. Odmienna ocena naruszyłaby zasadę sprawiedliwości, która jako ogólna zasada ustrojowa i zasada orzekania sądowego wyrażona została w art. 2 Konstytucji RP. Uwzględniając tę zasadę, nie można zaakceptować próby ochrony majątku spółki i interesów jej wierzycieli kosztem ogółu społeczeństwa (por. postanowienia NSA z dnia 26 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 2018/14, postanowienia z dnia 21.01.2015r., sygn. akt II FZ 1937/14 Podsumowując powyższe wywody należy stwierdzić, że wszczęcie wobec wnioskodawcy postępowania upadłościowego (układowego czy likwidacyjnego) nie uzasadnia automatycznie przyznania prawa pomocy. Jedynie wykazanie – zgodnie z wymogiem art. 246 § 2 P.p.s.a. – zasadności przyznania prawa pomocy, czyli przedstawienie sytuacji majątkowej i finansowej w sposób niebudzący wątpliwości, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania mogłoby prowadzić do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Prawidłowo referendarz przyjął, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Strona Skarżąca posiada na kontach i lokatach kwotę wystarczającą na uiszczenie wpisu od skargi. Suma wpisów od skarg we wszystkich trzech sprawach o sygn. akt I SA/Kr 956-958/16 wynosi natomiast 5001 zł (930 zł + 3 571 zł + 500 zł = 5001 zł ), co w porównaniu z kwotą ponad czterech milionów złotych zgromadzoną na rachunku bieżącym i lokatach terminowych, prowadzi do wniosku, o możliwości uiszczenia przez Stronę Skarżącą wpisu sądowego. Na marginesie należy wskazać, że o braku wykazania przesłanek zwolnienia od kosztów sądowych, wbrew argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, nie może przesądzać korzystanie w sprawie przez Stronę Skarżącą z pomocy profesjonalnego pełnomocnika z wyboru – radcy prawnego. W tym zakresie rację ma Strona Skarżąca. Powyższe jednak nie mogło odnieść zamierzonego przez Stronę Skarżącą skutku uznania sprzeciwu za zasadny. Możliwość poniesienia wydatków na wpis sądowy wynika bowiem z zestawienia kwot, którymi dysponuje Syndyk reprezentujący upadłą spółkę, z wysokością wpisu w sprawach o sygn. akt I SA/Kr 956-958/16. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy ("prawa ubogich") jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom prawnym o znikomych dochodach i posiadanym majątku, które nie są wstanie ponieść kosztów sądowych. Wnioskodawca, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, nie wykazał, by w takiej sytuacji się znajdował. Strona Skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co mogłoby uzasadnić przerzucenie kosztów postępowania na ogół społeczeństwa. W konsekwencji na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.