I SA/Kr 997/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.Ż o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.Ż. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowe z dnia 17 czerwca 2016 r. nr: [...] w przedmiocie określenia wysokości podatku naliczonego nad należnym za luty 2013 r. p o s t a n a w i a wniosek oddalić J.Ż. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Z danych zawartych w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką S Ż.. Ich miesięczny dochód wynosi 2.798,93 zł i stanowi go emerytura wnioskodawcy w wysokości 1.792,62 zł i emerytura jego matki w wysokości 1.006,31 zł. Skarżący nie dysponuje żadnym majątkiem nieruchomym, posiada akcje V. o wartości około 2.000 zł. Uzasadniając wniosek J.Ż. podniósł, mieszka z matką liczącą 92 lata w N. przy ul. K.. Nie prowadzi wspólnego gospodarstwo domowego z żoną, która wraz z synem zamieszkuje przy ul. N. w N. Syn jest studentem II roku informatyki na AGH i skarżący wraz z żoną ponoszą koszty jego utrzymania. Pomiędzy skarżącym i jego małżonką istnieje rozdzielność majątkowa. Miesięczne wydatki wnioskodawcy przedstawiają się następująco: woda 95 zł, prąd 100 zł, gaz 300 zł, koszty leczenia skarżącego 150 zł, koszty leczenia jego matki 200 zł, utrzymanie syna na studiach dziennych 500 zł. Z uwagi na wiek (67 lat) i stan zdrowia skarżący nie jest w stanie podjąć dodatkowej pracy w celu poprawy sytuacji materialnej. W związku z tym, że dane zawarte we wniosku nie miały cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, J.Ż. został wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów. W odpowiedzi na wezwanie skarżący podał, iż nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną i pozostaje z nią w nieformalnej separacji, dlatego nie ma dostępu do środków finansowych małżonki. Na kształcenie syna skarżący przekazuje miesięcznie kwotę 400 zł. Wnioskodawca nie posiada rachunku bankowego. Konto bankowe zostało zlikwidowane z chwilą zakończenia działalności gospodarczej. Poza akcjami V. o wartości ok. 2.000 zł nie posiada on żadnych środków na rachunkach. Środki finansowe zgromadzone na rachunku bankowym S. Ż. w kwocie 22.725 zł są przeznaczone na pokrycie kosztów pochówku i grobowca. Matka liczy 93 lata i koszt jej leczenia wraz ze środkami higieny osobistej wynosi ok. 200 zł miesięcznie. Skarżący nie posiada rachunków potwierdzających te wydatki, ponieważ nie wiedział, że będą potrzebne. J.Ż. cierpi na chorobę wieńcową, jest po przebytym zawale serca. Jego wydatki na leki wynoszą ok. 150 zł miesięcznie. Pozostałe wydatki przedstawiają się następująco: gaz 302,57 zł, prąd 108,35 zł, woda i kanalizacja 90 zł, opłaty za śmieci15 zł, telefon stacjonarny 49,90 zł, ubezpieczenie na życie 45 zł. Po odliczeniu wszystkich kosztów na "życie" skarżącego i jego matki pozostaje kwota 1.438,12 zł. Do pisma z dnia 26 października 2016 roku (wpływ do tut. sądu) załączone zostały kopie rachunków dokumentujących ponoszone płatności za gaz, energię elektryczną, odpady komunalne, wodę i kanalizację, ubezpieczenie i telefon, a także PIT-40A za 2015 rok J.Ż. i S. Ż., zaświadczenia ZUS z dnia 18 października 2016 roku o wysokości emerytury S.Ż. i J. Ż., wyciąg z rachunku bankowego S.Ż.za okres od 30 lipca do 24 października 2016 roku oraz kopia umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 12 kwietnia 2013 roku. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 roku, poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek koniecznego utrzymania należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W niniejszej sprawie zasadność wniosku skarżącego rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi on ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę jego aktualne możliwości finansowe. Orzekający wziął pod uwagę fakt, że łącznie ze skargą w niniejszej sprawie J.Ż. złożył do tut. Sądu 4 skargi (sygn. akt I SA/Kr 995 do 998/16), a suma wpisów sądowych we wszystkich tych sprawach wynosi 10.492 zł (1.500 zł + 1.500 zł + 1.605 zł + 5.887 zł). W ocenie orzekającego przedstawione przez J.Ż. okoliczności nie dają podstaw do przyznania mu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Dokonana przez orzekającego ocena sytuacji majątkowej skarżącego i jego możliwości płatniczych obejmowała ustalenie czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe samodzielnie, bądź przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe, jak i członków najbliższej rodziny zobowiązanych do alimentacji. Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a także osób mu bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu stronie pomocy z budżetu państwa. Skarżący, pomimo wezwania, nie udzielił odpowiedzi na temat sytuacji majątkowej swojej żony wyjaśniając, że pozostaje z nią w separacji faktycznej oraz powołując się na istniejącą w jego małżeństwie rozdzielność majątkową. Tymczasem zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm., dalej: "k.r.o."), małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego i pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.o.), a zatem oboje małżonkowie stosownie do art. 27 k.r.o. obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11). Prawa pomocy nie można zatem przyznać jednemu z małżonków, jeśli okazałoby się, że dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów postępowania (por. postanowienie SN z dnia 05.05.1967 r., sygn. akt I Cz 37/67). W niniejszej sprawie brak jest wprawdzie danych dotyczących sytuacji majątkowej małżonki wnioskodawcy, jednakże zdaniem orzekającego skarżący posiada inne możliwości pozyskania środków na pokrycie kosztów sądowych. Jak wynika z przedłożonych w sprawie oświadczeń i dokumentów źródłowych matka J.Ż., pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, posiada oszczędności w wysokości 22.725 zł. Kwota ta jest ponad dwukrotnie wyższa niż suma wpisów sądowych należnych od czterech złożonych przez wnioskodawcę skarg. Ponadto skarżący dysponuje stałym i pewnym dochodem z emerytury, z której może poczynić niewielkie oszczędności, a dodatkowo posiada akcje, które mógłby spieniężyć. Argument skarżącego, że oszczędności matki są przeznaczone na pokrycie kosztów pochówku i nagrobka nie mógł wpłynąć na odmienną ocenę skarżącego, ponieważ uiszczenie kosztów sądowych nie spowoduje pozbawienie S.Ż.z całości oszczędności, lecz jedynie ich części. Pozostała kwota może zostać przeznaczona na zamierzony cel. Mając na uwadze powyższe, nie można jednoznacznie stwierdzić, że pozyskanie środków na koszty sądowe jest niemożliwe, co wyklucza w istocie uwzględnienie wniosku. Przyznając bowiem prawo pomocy, należy mieć na uwadze, że jest ono formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, w której zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z dnia z dnia 10 marca 2015 r., II FZ 84/15, z dnia 23 lutego 2016 r.). Tymczasem, w ocenie orzekającego, skarżący – jak wyżej wskazano – ma możliwość zdobycia środków na pokrycie kosztów sądowych. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.