I SO/Kr 19/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej , z dnia 16.04.2012r., nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc marzec 2004r. postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł. 2. w pozostałej części wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek A.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej , z dnia 16.04.2012r., nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc marzec 2004r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów A. M. ur. w 1964r. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną A. M. ur. w 1963r. oraz córkami: M. M. ur. w 1987r. i M. M. ur. w 1990r. A. M. otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 2 934,90 zł., netto, miesięcznie. W roku 2011 uzyskała dochód w wysokości 56 435 zł. Ponadto na jej konto spływają dodatkowe fundusze (transakcja z dnia 21.03.2012r. – wpłata własna w wysokości 4000 zł., transakcja z dnia 19.04.2012r. - wpłata własna w wysokości 1000 zł., transakcja z dnia 06.04.2012r. - przelew przychodzący na kwotę 1000 zł., transakcja z dnia 26.04.2012r. - przelew przychodzący na kwotę 1000 zł., transakcja z dnia 02.05.2012r. - przelew przychodzący na kwotę 1500 zł., transakcja z dnia 22.05.2012r. - przelew przychodzący na kwotę 1000 zł.). M.M. z tytułu umowy o pracę otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1 708,37 zł., netto, miesięcznie. W 2011r. uzyskała dochód w wysokości 26 293,66 zł. M.M. otrzymuje natomiast wynagrodzenie w wysokości 1 285,57 zł., netto , miesięcznie z tytułu umowy o pracę i prowadzi działalność gospodarczą . A.M. nie jest nigdzie zatrudniony i nie osiąga dochodów z działalności gospodarczej. Powodem tego, jak podnosi, jest toczące się przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne związane z zaległościami w akcyzie, które wynoszą łącznie 7 734 993 zł. plus odsetki . Ponadto posiada również zadłużenie m.in. na rzecz ZUS w wysokości 200 000 zł. Swój czas poświęca pomagając córce M. w prowadzeniu jej działalności gospodarczej a córka pomaga z kolei we wspólnym gospodarstwie domowym. Miesięczne wydatki rodziny obejmują : koszty wyżywienia i higieny w kwocie 2000 zł., koszty spłacanego kredytu hipotecznego w wysokości 1100 zł., opłaty za gaz , energię elektryczną , wodę itd.- w wysokości 600 zł. Córka M. spłaca natomiast dwa kredyty: gotówkowy, którego miesięczna rata wynosi ok. 914,52 zł. oraz kredyt na samochód marki Ford Fokus, którego jest współwłaścicielem wraz z "S". S.A. Kredyt samochodowy spłaca jednak jako przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą: "A" a raty tego kredytu stanowią koszty uzyskania przychodu tej działalności. A.M. wraz z żoną jest współwłaścicielem nieruchomości gruntowej położonej w T. – M.T. o pow. 0,0518 ha zabudowanej garażem oraz wolnostojącym domem z lat czterdziestych , składającym się z jadalni , kuchni, małej łazienki (parter), i trzech sypialni oraz łazienki (I piętro). Małżonkowie zajmują jedną sypialnię, córka M. drugą a córka M. trzecią . Przedmiotowa nieruchomość obciążona jest hipoteką umowną kaucyjną w wysokości 294 925,26 zł., na rzecz "S" S.A. we W. oraz hipoteką przymusową zwykłą w wysokości 165 356,23 zł. na rzecz ZUS , Oddział w C. Strona skarżąca oświadcza, iż poza wymienioną nieruchomością ani ona ani nikt z członków jej rodziny nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych czy przedmiotów o wartości pow. 3000 zł. Zdaniem orzekającego wniosek zasługuje na uwzględnienie tylko w części. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się wszelkie wydatki związane z postępowaniem sądowym w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004r. , sygn. akt. OZ 862/04 ). W niniejszej sprawie nie można natomiast mówić o znamionach ubóstwa strony skarżącej. A. M. jest współwłaścicielem nieruchomości. Podkreślić natomiast wypada, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, wyłącza w zasadzie możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 08.11.2004r. , sygn. FZ 465/04, postanowienie NSA z dnia 19.11.2004r., sygn. FZ 463/04, postanowienie NSA z dnia 12.01.2005r. , sygn. FZ 415/04, postanowienie NSA z dnia 28.06.2005r., sygn. II GZ 56/05). Wprawdzie nie otrzymuje on dochodu ale prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną oraz dwoma córkami. Wszystkie trzy natomiast uzyskują stały dochód, co nie jest bez znaczenia dla oceny zdolności płatniczych wnioskodawcy. Zgodnie bowiem z art. 23 ustawy z dnia 25.02.1964r. (Dz.U z 1964r. , nr 9 poz. 59 z p.zm.) Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy. Z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej. (postanowienie NSA z dnia 06.10.2004r. , sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 ).Obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych.(por. postanowienie NSA z dnia 04.12.2008r, sygn. akt I FZ 460/08 ). Z kolei z art. 87 w/w ustawy wynika , że: rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. Przy czym przez pojęcie wzajemnego wspierania się należy rozumieć również i pomoc materialną . Wyżej wymienione uregulowania wskazują , iż w rozpatrywanym przypadku brak dochodu strony skarżącej nie może być utożsamiany z brakiem możliwości wygospodarowania przez nią jakichkolwiek funduszy. Trzeba bowiem podkreślić, iż małżonkowie są w stanie spłacać, co miesiąc, ratę kredytu hipotecznego w wysokości 1 100 zł. a córka M. spłaca kredyt gotówkowy w wysokości ok. 914,52 zł., miesięcznie. W świetle natomiast ugruntowanej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, prywatne zobowiązania finansowe nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (por. postanowienie NSA z dnia 07.10.2005r. sygn. akt II FZ 624/05, postanowienie NSA z dnia 16.07.2010r. sygn. akt I OZ 535/10, postanowienie NSA z dnia 07.10.2010r. sygn. akt I OZ 749/10). Zauważyć również wypada, że banki często godzą się na odroczenie spłaty jednej raty kredytu lub nawet przerwę w spłacaniu rat, jeżeli nie trwa ona długo. Taki zabieg umożliwiałby bezpośrednio uzyskanie potrzebnych pieniędzy. Z drugiej jednak strony orzekający w ocenie zdolności płatniczych strony skarżącej wziął pod uwagę fakt, iż wpisy we wszystkich pięciu sprawach dotyczących decyzji Dyrektora Izby Celnej, z dnia 16.04.2012r., nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], wyniosą łącznie 77 350 zł. Kwota ta jest natomiast poza możliwościami finansowymi wnioskodawcy. Stąd też orzekający, stanął na stanowisku, iż zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych zasadne jest ponad kwotę 100 zł., która to suma stanowi najmniejszą wartość wpisu przewidzianą przez Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z dnia 24 grudnia 2003 r., nr 221, poz. 2193 z p.zm.). Rozstrzygnięcie to nie pozbawia wnioskodawczyni zupełnie pomocy Państwa ale i nie obciąża jej w pełni kosztami związanymi z procesem, co mogłoby spowodować uniemożliwienie skorzystania z przysługującego stronie "prawa do sądu" i sądowej kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego. Jednocześnie należy zauważyć , iż łączna kwota 500 zł., jaką strona skarżąca będzie musiała zapłacić stanowi właściwie mniej niż połowę raty kredytu hipotecznego i nieco więcej niż połowę raty kredytu gotówkowego spłacanego przez M.M. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 244§1 , art.245§3, art. 246§1 pkt 2) w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz .270 ) orzeczono jak w sentencji.