II SA/Kr 122/26
WyrokWSA w Krakowie2026-04-01
Skład orzekający: Sędzia WSA Piotr Fronc, Sędzia WSA Mirosław Bator, Sędzia WSA Jacek Bursa
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy włączenie karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego do wojewódzkiej ewidencji zabytków, będące czynnością materialno-techniczną, wymaga od organu wykazania, że obiekt posiada cechy uzasadniające uznanie go za zabytek, nawet jeśli nie jest to decyzja administracyjna?Ratio decidendi
Włączenie karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego do wojewódzkiej ewidencji zabytków, mimo że jest czynnością materialno-techniczną, wymaga od organu wykazania, że obiekt posiada cechy uzasadniające jego uznanie za zabytek ze względu na wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Brak takiego wykazania, nawet w uproszczonej formie, uzasadnia stwierdzenie bezskuteczności tej czynności.Stan faktyczny
Skarżący J.W. złożył skargę na czynność Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków polegającą na włączeniu karty ewidencyjnej budynku mieszkalnego do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Skarżący zarzucił organowi naruszenie przepisów k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia okoliczności, niekompletne wyjaśnienie stanu faktycznego, a także niewłaściwe zastosowanie przepisów ustawy o ochronie zabytków, twierdząc, że budynek nie spełnia kryteriów zabytku, a jego pierwotna forma została zmieniona. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, argumentując, że włączenie do ewidencji jest czynnością materialno-techniczną i nie wymagało wówczas zgody właściciela ani szczegółowego postępowania wyjaśniającego.Rozstrzygnięcie
Sąd stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności włączenia karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego do wojewódzkiej ewidencji zabytków oraz zasądził od Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na rzecz J. W. kwotę 680 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Fronc Sędziowie: Sędzia WSA Mirosław Bator (spr.) Sędzia WSA Jacek Bursa Protokolant: sekretarz sądowy Anna Frasik – Mazurek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi J. W. na czynność Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K. Delegatura w N. T. z dnia 30 listopada 2017 r. znak DNT-I.5133.22.2025.JH w przedmiocie włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej obiektu nieruchomego I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności włączenia karty ewidencyjnej zabytku obiektu nieruchomego do wojewódzkiej ewidencji zabytków położonego w O. G. , Osiedle [...] (działka ewidencyjna [...] II. zasądza od Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K. Delegatura w N. T. na rzecz J. W. kwotę 680 zł (słownie: sześćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Pismem z dnia 27 grudnia 2025 r. J. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na czynność Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K. w przedmiocie wpisania budynku mieszkalnego położonego os. [...], działka nr [...] w miejscowości O. G. do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków. Zaskarżonej czynności zarzucił naruszenie:
1/ art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji brak wszechstronnego rozważenia przez organ wszystkich okoliczności sprawy koniecznych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - w tym skarżącego, a tym samym nienależyte i niekompletne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w szczególności powodów, dla których - budynek mieszkalny położony w O. G. os. [...] został uznany za zabytek i wpisany do wojewódzkiej ewidencji zabytków - organ lakonicznie wskazał, iż: budynek mieszkalny powstał w poł. XX w, w miejscowości O. G., nie wskazano przy tym formy ochrony (brak treści) podczas gdy zupełnie pominięto, że na zdjęciu zamieszczonym w karcie adresowej stolarka okienna jest częściowo wymieniona ponadto pokrycie dachowe zostało wymienione w 1996 r. z dachówki cementowej na blachę, zaś samo zdjęcie jest nieczytelne (budynek mieszkalny sfotografowany wybiórczo, zaś drzewa przysłaniają 1/3 fotografii). Należy podkreślić, że sam budynek powstał między 1960 r., a 1970 r. więc nie można z całą pewnością przyjąć, że powstał w I poł. XX wieku. Ww. czynności wykonane w budynku mieszkalnym z całą pewnością zmieniło pierwotną formę.
2/ art. 6 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie przez organ postępowania w sposób skutkujący utratą zaufania obywateli do organów państwa w szczególności poprzez brak rzetelnej i wnikliwej oceny materiału zgromadzonego w sprawie, a w szczególności brak ustalenia, czy wskazany budynek jest w istocie zabytkiem, brak analizy wyglądu całego budynku, jak również pominięcie tak istotnych okoliczności, jak fakt, iż budynek mieszkalny powstał w II poł. XX wieku oraz jego pierwotna forma została zmieniona;
3/ art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że budynek położony na dz. ewid. nr [...] w O. G. stanowi zabytek w świetle definicji zawartej w tym przepisie w sytuacji, gdy w rzeczywistości nie zostały spełnione przesłanki uznania tego budynku za zabytek; do ewidencji winny być wpisane jedynie te obiekty, które ze względu na posiadane wartości historyczne, naukowe i artystyczne zasługują na zachowanie, przy czym nie ulega wątpliwości, że posiadanie takich walorów nie może być z góry zakładane - co w przedmiotowej sytuacji uczynił organ, lecz powinno być poprzedzone ekspertyzą czy badaniami - co zostało kompletnie zaniechane, a organ ograniczył się tylko do lakonicznego stwierdzenia, że budynek mieszkalny powstał w poł. XX w. w miejscowości O. G.. Skarżącemu przesłano tylko kartę adresową zabytku nieruchomego pomimo, iż w organ w swoim piśmie sugeruje, że przesyłam kartę ewidencyjną na dodatek wskazującą, iż jest to obiekt wpisany do Gminnej Ewidencji Zabytków, co jest sprzeczny z informacją Wójta Gminy O. D. z dnia 18 grudnia 2025 r. - należy także podkreślić, iż brak przesłania karty ewidencyjnej utrudnia sporządzenie przedmiotowej skargi’
4/ § 14 ust. 1 w zw. z § 10 ust 1 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych na granice niezgodnie z prawem poprzez niewłaściwe zastosowanie i założenie karty ewidencyjnej zabytku obiektu nieruchomego dla budynku, którego zabytkowy charakter nie został w żaden sposób potwierdzony i włączenie tej karty do wojewódzkiej ewidencji zabytków, w sytuacji gdy dane zawarte w karcie ewidencyjnej nie są ani wyczerpujące, ani prawdziwe ponadto skarżącemu przesłano tylko kartę adresową zabytku nieruchomego na dodatek sugerującą, iż jest to obiekt wpisany do Gminnej Ewidencji Zabytków, co jest sprzeczne ze stanem faktycznym.
W uzasadnieniu skarżący podał, że jest właścicielem działki ewid. nr [...] położonej w O. G. , Gmina O. D., powiat n. , województwo małopolskie na której zlokalizowane jest m. in. budynek mieszkalny pod adresem [...]. Skarżący zwrócił się do Konserwatora Zabytków, Delegatury w N. T. z zapytaniem czy jego budynek mieszkalny o którym mowa powyżej wpisany jest do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków ewentualnie czy jest objęty jakimś rejestrem/ewidencją oraz o przekazanie karty ewidencyjnej, oczywiście celem zapoznania się z motywami, jakimi kierował się organ dokonując wpisu. W dniu 11 grudnia 2025 r. organ udzielił odpowiedzi twierdzącej i wskazał, iż dla budynku usytuowanego w O. G. osiedle [...] została sporządzona karta ewidencyjna włączona do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków. Do informacji przesłanej do skarżącego podpięto kartę adresową zabytku nieruchomego - budynku mieszkalnego - os. [...], O. G. , czas powstania: I poł. XX w. (z niewiadomych przyczyn skarżący nie miał okazji zapoznać się z karta ewidencyjną o której wspominał organ bo nie została mu udostępniona pomimo deklaracji, że wraz z pismem została przesłana). Ponadto przesłana karta adresowa zabytku t nieruchomego o której mowa powyżej w lewym górnym rogu zawiera skrót: "GEZ" co może sugerować, iż jest to karta adresowa zabytku umieszczona w Gminnej Ewidencji Zabytków, co jest sprzeczne ze stanem faktycznym. Reasumując skarżący w dniu 11 grudnia 2025 r. został poinformowany przez pracownika Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w K., Delegatura w N. T., że budynek zlokalizowany w os. [...] na dz. ewid. nr [...] w miejscowości O. G. jest ujęty w Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków. Należy przede wszystkim wskazać, że przedmiotowy budynek powstał na przełomie 1960/1970, a zatem o jego powstaniu można mówić dopiero w II poł. XX wieku, a nie jak wskazał organ I poł. XX wieku, stolarka okienna został częściowo wymieniona, podobnie jak pokrycie dachowe budynku, zatem organ dokonując wpisu w żaden sposób nie zbadał stanu faktycznego, jak również nie sfotografował całości budynku, co pozwoliłoby z całą pewnością na ustalenie faktu, iż wykonane czynność w budynku mieszkalnym zmieniły pierwotny wygląd budynku. Z karty adresowej zabytku nieruchomego założonej dla budynku mieszkalnego os. [...] O. G. wynika, iż została ona opracowana w dniu 30 listopada 2017 r. przez mgr inż. Panią E. G. dla budynku mieszkalnego; który według organu powstał w I poł. XX w.; położonego w O. G. os. [...], dz. ewid. [...], przynależność administracyjna: województwo małopolskie, powiat nowotarski. Gmina O. D.; forma ochrony: brak. Organ przede wszystkim nie przeanalizował wyglądu całego budynku, jak również zupełnie pominął fakt przebudowy budynku oraz częściowej wymiany stolarki okiennej, jak również zmiany pokrycia dachowego. Z ujęciem budynku w Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków oraz założeniem karty adresowej, która zawiera ww. informacje nie sposób się zgodzić w związku z czym sąd winien stwierdzić bezskuteczność przedmiotowej czynności. Organ przy wpisaniu obiektu do ww. ewidencji nie dokonał wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy koniecznych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - w tym skarżącego. Organ wykonał wybiórcze zdjęcie przedmiotowego budynku mieszkalnego nie dostrzegając przy tym, że część stolarki okiennej na tym zdjęciu jest już zmieniona, jak również że dokonano zmiany pokrycia dachu z dachówki cementowej na blachę. Ponadto w karcie adresowej błędnie wskazano, iż obiekt ten jest ujęty w Gminnej Ewidencji Zabytków, podczas gdy informacja sporządzona przez Wójta Gminy O. D. nie potwierdza takiej informacji. W przedmiotowym postępowaniu nienależycie i niekompletne wyjaśniono stan faktyczny sprawy, w szczególności nie wyjaśniono powodów, dla których - budynek mieszkalny położony w O. G. na dz. ewid. [...] został uznany za zabytek i wpisany do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków. Organ lakonicznie wskazał, iż; "budynek mieszkalny powstał w 1 poł. XX w. w miejscowości O. G. os. [...], dz. ewid. [...], Forma ochrony: brak." Wojewódzki Konserwator Zabytków zupełnie pominął okoliczność, iż budynek ten został przebudowany, co z całą pewnością także wpłynęło na jego pierwotny charakter, jak również błędnie ustalił datę powstania (budynek z całą pewnością powstał w II poł. XX wieku). Z analizy karty adresowej obiektu udostępnionej stronie nie wynika, z jakich powodów obiekt został ujęty w Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków. Opracowanie karty adresowej, jak również ewidencyjnej - jeżeli istnieje z całą pewnością zawiera braki, już same dane zawarte w karcie adresowej w żaden sposób nie odzwierciedlają stanu faktycznego budynku ani nie uzasadniają jego ewentualnego zabytkowego charakteru. Reasumując w przedmiotowej sprawie organ zakładając i wypełniając kartę adresową nie przedstawił praktycznie żadnych okoliczności mających przemawiać za walorami pozwalającymi uznać za zabytek budynek mieszkalny znajdujący się w O. G. na dz. ewid. [...] ani też nie utrwalił ich w karcie odpowiedni sposób. Organ będący wykonawcą zaskarżonej czynności materialnotechnicznej dopuścił się naruszenia przepisów ogólnych standardów postępowania zawartych w k.p.a. w postaci zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym zwłaszcza art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. oraz art 9 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i uzasadniającym bezskuteczność kwestionowanej czynności.
W odpowiedzi na skargę Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków W K. wniósł o jej oddalenie. Organ podniósł, że przedmiotowy budynek jest obiektem nieruchomym, zatem zgodnie z obowiązującymi na dzień włączenia obiektu do WEZ tj. listopad 2017r., przepisami dotyczącymi prowadzenia ewidencji zabytków, włączenie obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków nie wymagało uzyskania zgody właściciela ani nawet nie istniał obowiązek informowania właściciela obiektu o podjętych czynnościach zmierzających do jego włączenia ani też o samym jego włączeniu do ewidencji zabytków a włączenie obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków nie stanowiło rozstrzygnięcia podejmowanego przez organ w formie decyzji administracyjnej zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 18 kwietnia 2018 r. sygn. akt II OSK 2596/17. W obecnym stanie prawnym przepisy dotyczące prowadzenia ewidencji zabytków uległy zmianie i wymagane jest informowanie właściciela obiektu o zamiarze włączenia obiektu do ewidencji zabytków jak również o samym włączeniu obiektu do ewidencji zabytków. Wpis do wojewódzkiej ewidencji zabytków nie stanowi żadnej formy ochrony zabytków, o której mowa w art. 7 ustawy. Orzecznictwo dotyczące wpisu do wojewódzkiej ewidencji zabytków stoi na stanowisku, że opracowanie dla obiektu zabytkowego karty ewidencyjnej i dołączenie jej do powadzonego zbioru, czyli włączenie do wojewódzkiej ewidencji zabytków ma charakter czynności materialno-technicznej, nie ma formy decyzji, postanowienia bądź zarządzenia. NSA w wyroku z dnia 26.10.2016r. sygn. akt II OSK 96/15 stwierdził, że "organ prowadzący ewidencję zabytków nie jest w świetle ustawy zobowiązany do przeprowadzenia jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego w przedmiocie włączenia karty danego obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Postępowanie w sprawie włączenia zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków na dzień opracowania karty przedmiotowego obiektu tj. listopad 2017 r., nie było uregulowane przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Z tego faktu wynika, że w tym postępowaniu nie prowadzono szczegółowych czynności wyjaśniających. Tak więc organ nie ma obowiązku przeprowadzać szczegółowego postępowania wyjaśniającego, albowiem wpis zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków ma uproszczony charakter. Na podstawie posiadanych przez siebie informacji i fachowej wiedzy w zakresie ochrony zabytków, organ stwierdza, że dany obiekt lub przedmiot powinien podlegać ochronie jako zabytek. Organ nie prowadzi w tej sprawie postępowania, gdzie właściciel lub posiadacz czy zarządca obiektu mógłby przedstawić swoje wnioski i twierdzenia. Nie jest to bowiem wpis do rejestru zabytków, który wymaga przeprowadzenia stosownych postępowań. Nie jest konieczne, aby na okoliczność potwierdzenia walorów zabytkowych organ zlecał sporządzenie opinii przez właściwego biegłego. Zachowanie wpisanego do wojewódzkiej ewidencji zabytków obiektu zabytkowego leży nie tylko w interesie organu czy mieszkańca danego województwa, ale również leży w szeroko rozumianym interesie społecznym, ze względu na posiadaną wartością historyczną, artystyczną czy naukową (art. 3 pkt. 1 uozoz). Obiekt zabytkowy powinien być chroniony bez względu na stan jego zachowania. Określone w ustawie wartości (artystyczna, naukowa lub historyczna) oraz interes społeczny stanowią warunek uznania "dobra kultury" za zabytek.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji i postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia.
Kontroli sądu w niniejszym postępowaniu poddana jest ocena legalności czynności materialno-technicznej, jaką było włączenia karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego – budynku os. [...], działka nr [...] w miejscowości O. G., do wojewódzkiej ewidencji. Skarżący zarzuca, że organ nie wykazał, że przedmiotowy budynek ma cechy uzasadniające uznanie go za zabytek. W ocenie sądu skarga jest zasadna.
Przepis art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1292 (dalej; ustawa) pojęcie "zabytek" definiuje jako nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy, ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy. Z kolei przepis art. 22 ust. 2 ustawy stanowi, że wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa.
Sposób prowadzenia ewidencji zabytków określa rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem Dz. U. Nr 113, poz. 661(dalej; rozporządzenie). Akt ten w § 10 wskazuje, jakie rubryki zawiera karta ewidencyjna zabytku nieruchomego niewpisanego do rejestru wojewódzkiego oraz określa jej wzór.
Włączenie karty ewidencyjnej do wojewódzkiej ewidencji zabytków nie jest formą ochrony zabytków - taką formę stanowi wpis do rejestru zabytków (art. 7 ustawy). Ewidencje zabytków w formie kart ewidencyjnych traktować należy zatem, jako swoisty środek wstępnej ochrony danego obiektu uznanego za zabytkowy i wiążący się z pewnymi ograniczeniami względem nieruchomości ujętej w takiej ewidencji. Z chwilą włączenia karty adresowej obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków powstają bowiem obowiązki obciążające jego właściciela i posiadacza które to obowiązki określone są w przepisach art. 5 ustawy. Obowiązki te związane są ogólnie mówiąc z opieką nad zabytkiem i obowiązkami informacyjnym. Obowiązki związane z włączeniem danego obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków wynikają także z innych przepisów. Dla właściciela lub posiadacza danego obiektu, kwestia wpisania tego obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków ma doniosłe, prawne znaczenie, gdyż nakłada na niego obowiązki, jakich nie mają właściciele obiektów, które do tej ewidencji wpisane nie są. Postępowanie, jakie toczy się w tym przedmiocie, nie może być zatem pobieżne czy obarczone rażącymi brakami w ustaleniach dotyczących danego obiektu pod względem jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej.
Jak zasadnie wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2024 r. II OSK 2458/22 zgodnie z art. 22 ust. 2 ustawy z 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa. Wojewódzka ewidencja zabytków nie jest jednak żadną z form ochrony zabytków przewidzianych w art. 7 ustawy. Skutkiem wpisu do wojewódzkiej ewidencji zabytków jest natomiast obowiązek uzgodnienia m.in. decyzji o warunkach zabudowy z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Ponadto w art. 22 ust. 3 ustawy przewidziano, że jedynie włączenie zabytku ruchomego, który nie jest wpisany do rejestru zabytków, do wojewódzkiej ewidencji zabytków wymaga zgody jego właściciela. Przepisy te należy rozumieć jako środek wstępnej ochrony zabytków. Podobny pogląd wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 3 października 2019 r. II SA/Bk 569/19 wskazując, że czynność wpisania karty obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków, w odróżnieniu od wpisania zabytku do rejestru zabytków nie ma jurysdykcyjnego charakteru, a kontrola legalności działania organu sprowadzać się powinna do badania zgodności tego działania jedynie z przepisami administracyjnego prawa materialnego. Działanie organu stanowi w takim przypadku czynność o charakterze materialno-technicznym z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, zaskarżalną do sądu administracyjnego na mocy art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W orzecznictwie przyjmuje się, że brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się z włączeniem karty zabytku do ewidencji nie oznacza, że dokonanie tej czynności może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania jej chociażby w uproszczonej formie. Jest oczywiste bowiem, że włączenie karty zabytku do wojewódzkiej ewidencji musi wynikać ze stwierdzenia przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Tylko taki obiekt, który spełnia definicję zabytku może zostać ujęty w ewidencji (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2016 r. II OSK 254/15, z dnia 26 października 2016 r., II OSK 96/15, z dnia 20 listopada 2017 r. II OSK 2926/16). Organ ochrony zabytków na podstawie posiadanych przez siebie informacji ocenia, czy określony przedmiot (obiekt) powinien podlegać ochronie jako zabytek w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. W postępowaniu o włączenie karty ewidencyjnej zabytku organ nie prowadzi sformalizowanego, opartego o reguły określone przepisami K.p.a. postępowania, w którym właściciel lub posiadacz zabytku mógłby przedstawiać mógłby aktywnie uczestniczyć. Dopiero w postępowaniu przed sądem administracyjnym, wszczętym na skutek skargi na czynność wojewódzkiego konserwatora zabytków polegającą na włączeniu zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, dopuszczalne jest badanie, czy organ administracji miał usprawiedliwione podstawy włączenia zabytku do ewidencji, czy też, że czynność ta nie była niczym uzasadniona (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2018 r. sygn. II OSK 2225/18).
Czynność dokonana przez organ tj. włączenie karty ewidencyjnej budynku mieszkalnego os. [...], działka nr [...] w miejscowości O. G. do wojewódzkiej ewidencji zabytków dokonana została bez należytego ustalenia, czy faktycznie obiekt ten nosi cechy, które uprawniają organ uznania go za obiekt zabytkowy. Organ powinien wykazać, że obiekt, którego kartę ewidencyjną włącza do ewidencji zabytków, charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Z doręczonej sądowi przez organ dokumentacji, nie można w tej kwestii poczynić żadnych ustaleń, ponieważ nie zawiera ona żadnych danych wykazujących zabytkowe cechy przedmiotowego budynku. Znamiennym jest, że także w odpowiedzi na skargę organ nie wskazuje, na jakiej podstawie uznano obiekt za zabytkowy i włączono jego kartę go do wojewódzkiej ewidencji zabytków
Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności sąd na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło