II SA/Kr 1225/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Szkodzińska po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. B. od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 24 stycznia 2017 r. w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 8 lipca 2016 r. ([...]) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie ponoszenia opłat za opróżnienie zbiornika bezodpływowego. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Referendarza Sądowego z dnia 24 stycznia 2017 r. Uzasadnienie: W dniu 16 listopada 2016 r. M. B. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosek o zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia z dnia 8 lipca 2016 r. ([...]) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie ponoszenia opłat za opróżnienie zbiornika bezodpływowego. Wnioskodawczyni oświadczyła, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jej miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę wynosi 1.116 zł. i jest współwłaścicielką domu oraz działki o pow. 15 a. Podała, że nie jest w stanie uiścić opłaty sądowej oraz pokryć kosztów pełnomocnika z wyboru z uwagi na miesięczne wydatki, na które składa się: opłata za prąd – 160 zł., abonament tel. 25 zł, rata podatku od nieruchomości – 46 zł, opłata za wodę za okres 3 miesięcy 52, 64 zł (w tym 12, 64 zł za wodomierz), bilet miesięczny – 95 zł, koszty dojazdu do przychodni- 28 zł, wywóz śmieci – 9 zł; badania zlecone przez lekarza specjalistę 130 zł, zakup obuwia jesiennego 129,99 zł; środki czystości 50 zł; zakup leków – 80 zł miesięcznie. Jednocześnie wskazała, że pozostałą część dochodu przeznacza na wyżywienie, a z tytułu licznych spraw przed sądem administracyjnym ponosi dodatkowe opłaty na ksero, papier czy tusz do ksero. Do wniosku skarżąca dołączyła kserokopię następujących dokumentów: zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę z dnia 20 września 2016 r. skierowane do skarżącej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...], odcinki opłat za energie elektryczną (za wrzesień 2016 r. 199,62 zł, od października 2016 r. do stycznia 2017 r. 160,12 zł), decyzję z dnia 21 stycznia 2016 r. w sprawie wymiaru podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości za rok 216 (184,00 zł), fakturę VAT za zużycie wody za 3 miesiące na kwotę 52,64 zł, fakturę VAT za usługi medyczne na kwotę 130 zł, fakturę VAT z tytułu zakupu środków czystości na kwotę 11,33 zł ; faktury za zakup leków na kwotę 30, 98 zł i 32,97; kserokopię recept z dnia 8 listopada 2016 r. i 9 listopada 2016 r., fakturę VAT na kwotę 28 zł, kserokopię biletu miesięcznego na kwotę 95 zł, informację o opłatach za gospodarowanie odpadami komunalnymi wynoszących 18 zł miesięcznie oraz fakturę VAT za usługi poligraficzne - 18 zł. Przedłożyła również oświadczenie syna- M. M. z dnia 24 czerwca 2016 r., w którym podał, że przez okres 6 miesięcy w roku przebywa za granicą u ojca, a "w okresie sezonowym" pracuje w [...] , gdzie posiada mieszkanie, a matce jedynie zobowiązał się pomów płacąc za odpady 9 zł. miesięcznie. Pismem z dnia 14 grudnia 2016 r. skarżąca została wezwana o wyjaśnienie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu jej syn M. M. uzyskuje miesięczny dochód. W odpowiedzi na powyższe, skarżąca podała, że jej syn nie jest stroną postępowania sądowego o sygn. akt II SA/Kr 1125/16, jest osoba dorosłą, a skarżąca nie ma wglądu do jego finansów. Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2017 r. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek M. B. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz wniosek o ustanowienie adwokata. Wedle Referendarza skarżąca nie wykazała skutecznie, iż spełnia przesłanki uzasadniające zwolnienie jej od ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. Z przedstawionych przez nią kserokopii faktur i rachunków wynika jednak w sposób nie budzących wątpliwości, iż gospodarstwa domowego nie prowadzi sama. Świadczą o tym dokonywane przez nią opłaty za media, przedłożona aktualna informacja o opłatach za gospodarowanie odpadami komunalnymi – kwota 18 zł. Według dostępnego załącznika do uchwały Nr VII/69/15 Rady Miejskiej w Niepołomicach z dnia 30 kwietnia 2015 r. wynika, iż opłata za gospodarowanie odpadami liczona za gospodarstwo jednoosobowe wynosi 9 zł. Skarżąca zadeklarowała więc dwie osoby w gospodarstwie domowym, stąd naliczona została opłata w kwocie 18 zł. W przypadku rachunku za energię elektryczną, wskazana kwota 199,62 zł (a od października 2016 r. 160 zł ) z pewnością nie dotyczy deklarowanego przez skarżącą gospodarstwa jednoosobowego. Jest to zdaniem orzekającego istotne biorąc pod uwagę, iż skarżąca w każdym z licznie prowadzonych postępowań sądowych podkreśla, że jest osobą ubogą, uzyskuje najniższe krajowe wynagrodzenie, gospodarstwo domowe prowadzi sama i nie może liczyć na niczyją pomoc. Referendarz wskazał nadto, że w aktach sprawy znajduje się oświadczenie syna skarżącej, w którym "zobowiązuje się do regulowania opłat za odpady komunalne", jednak skarżąca wzywana o wykazanie miesięcznego dochodu syna i podania jego źródła odmówiła udzielenia informacji. Dodał, że składający wniosek o przyznanie prawa pomocy musi wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, ale również sytuację majątkową innych członków rodziny - domowników, którzy pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, bądź są zobowiązani do alimentacji (art. 252 ppsa). Z kolei przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulują stosunki miedzy rodzicami, a dziećmi nakładając na rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 k.r.o.) Rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie (art. 87 k.r.o), a zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym do obowiązków tych zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. II CZ 80/89, I CZ 37/67 , I GZ 71/04). W ocenie Referendarza świadczenie majątkowe skarżącej zawarte w formularzu nie uczyniło zadość obowiązkowi wynikającemu z art. 252 § 1 ppsa, zgodnie z którym wniosek o prawo pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym o dochodach nie tylko wnioskodawcy, ale również dzieci i innych domowników. Wniosek skarżącej nie zawierał pełnej informacji dotyczącej zdolności do uiszczenia kosztów postępowania, choćby w części, uwzględniając sytuację majątkową i finansową osób najbliższych tj. domowników i osób zobowiązanych do alimentacji. W świetle zaś uwag dotyczących stosunków miedzy rodzicami i dziećmi, nie jest wystarczające dla pozytywnego rozpoznania wniosku złożenie oświadczenia przez syna skarżącej, iż nie ujawni on swoich miesięcznych dochodów. Od ww. postanowienia M. B. wniosła sprzeciw podnosząc, że przy wydawaniu rozstrzygnięcia Referendarz oparł się na insynuacji, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem i nie chce ujawnić jego majątku. Tymczasem jej syn jest właścicielem odrębnego mieszkania, za które ponosi odrębne opłaty. Podniosła nadto, że błędnie przyjęto, iż przy ustaleniu kwoty za gospodarowanie odpadami komunalnymi skarżąca zadeklarowała 2 osoby, podczas gdy stroną umowy odbioru śmieci jest jedynie skarżąca. Nadto, wedle skarżącej nie uwzględniono okoliczności, że w domu nie posiada gazu, a wszystkie urządzenia funkcjonują na prąd, stąd też opłata w kwocie 160 zł miesięcznie (od października 2016 r.) z tytułu zużycia energii elektrycznej. Podniosła, że w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania przepis art. 255 ppsa oraz art. 180 kro, gdyż skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm), w skrócie "ppsa" strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Z kolei w myśl art. 246 § 1 pkt 1 ppsa osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa (por. II OZ 43/15). Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 ppsa, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia bowiem sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Oświadczenia, o których mowa w ww. przepisie składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie sądu o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. W świetle przedstawionych przez skarżącą okoliczności postanowienie Referendarza z dnia 24 stycznia 2017 r. należało utrzymać w mocy, jednakże Sąd nie podziela w pełni motywów tego rozstrzygnięcia. Na podstawie przedłożonej przez skarżącą dokumentacji, nie można bowiem przyjąć, jak to uczynił Referendarz, że skarżąca gospodarstwa domowego nie prowadzi sama. Badając jednak złożone przez nią oświadczenie (wniosek o przyznanie prawa pomocy) oraz dokumenty Sąd uznał, że M. B. nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest bowiem możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (II OZ 604/13). Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Skarżąca zadeklarowała bowiem stały dochód z tytułu umowy o pracę, w kwocie 1.116 zł którego nie przewyższają zadeklarowane przez nią wydatki (łącznie 796, 63 zł plus koszty miesięcznego wyżywienia). Nadto, Sąd podziela stanowisko zgodnie z którym posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, a na pewno w zakresie całkowitym. Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania (por. II OZ 826/12). Ponadto w ocenie Sądu, argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy nie może być fakt, że ze skarg tej samej skarżącej toczy się duża ilość postępowań sądowych (m.in. w 2016 r. ponad 30 spraw). Przyznanie prawa pomocy nie jest bowiem uzależnione od ilości toczących się postępowań sądowych, lecz wyłącznie od sytuacji finansowej skarżącego (por. II GZ 341/12). Tym samym duża ilość postępowań sądowych wnioskodawcy nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy (por. II OZ 723/14, II FZ 521/12). Skarżąca, jak każdy obywatel musi mieć świadomość, że wdając się w spór sądowy ponosi ryzyko, że w razie przegranej będzie zobowiązana do ponoszenia kosztów z tego tytułu. Sąd nie zaprzecza, że skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, jednak sytuacja ta nie wskazuje na spełnienie przesłanek wynikających z art. 246 §1 pkt 1 ppsa. W związku z powyższym, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 ppsa, orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.