II SA/Kr 1346/12
WyrokWSA w Krakowie2013-01-15
Skład orzekający: Jacek Bursa, Kazimierz Bandarzewski, Wojciech Jakimowicz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy przy ustalaniu wysokości odszkodowania podlegającego zwrotowi w związku ze zwrotem wywłaszczonej nieruchomości, należy uwzględniać wzrost wartości nieruchomości spowodowany nakładami niezwiązanymi z realizacją celu publicznego, dla którego nastąpiło wywłaszczenie?Ratio decidendi
Sąd uznał, że przy ustalaniu wysokości odszkodowania podlegającego zwrotowi w związku ze zwrotem wywłaszczonej nieruchomości, nie należy uwzględniać wzrostu wartości nieruchomości spowodowanego nakładami niezwiązanymi z realizacją celu publicznego, dla którego nastąpiło wywłaszczenie. Wartość nieruchomości może być powiększona jedynie o nakłady poczynione dla realizacji celu wywłaszczenia. Odmienny pogląd organu odwoławczego narusza konstytucyjną zasadę ochrony własności prywatnej.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła zwrotu działki wywłaszczonej pod budowę drogi osiedlowej. Organ I instancji orzekł o zwrocie działki i zobowiązał właścicieli do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania. Organ II instancji uchylił decyzję organu I instancji, powzięławszy wątpliwości co do prawidłowości ustalonej kwoty odszkodowania, wskazując na możliwość uwzględnienia nakładów w postaci budynku gospodarczego. Skarżąca wniosła skargę do WSA, zarzucając naruszenie art. 140 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez przyjęcie, że przy ustalaniu zmiany wartości zwracanej nieruchomości chodzi również o działania niezwiązane z realizacją celu wywłaszczenia.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia 19 lipca 2012 r. i zasądził od Wojewody [...] na rzecz skarżącej W. K. kwotę 457 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa (spr.) Sędziowie: WSA Kazimierz Bandarzewski WSA Wojciech Jakimowicz Protokolant: Maciej Żelazny po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia 19 lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu działki I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej W. K. kwotę 457 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Decyzją z dnia 13 lutego 2012r. nr [....] , Starosta K. orzekł o zwrocie działki nr [....] o pow. 0,0289 ha, położonej w obrębie [....] jedn ewid. [....] m. K. , objętej księgą wieczystą nr [....] , w granicach wywłaszczonej parceli katastralnej l.kat. [....] b. gm. kat. [....] , na rzecz: R.B. w 3/4 częściach, W.K. w 1/4 części, jednocześnie zobowiązując w/w osoby do zwrotu na rzecz Gminy K. kwoty 35.122,17 zł, odpowiadającej kwocie zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości.
Orzekając w w/w sposób organ I instancji oparł się na ustaleniu, iż na przedmiotowym terenie w terminach wskazanych w art. 137 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, nie były prowadzone żadne prace związane z realizacją celu wywłaszczenia, określonego jako budowa drogi osiedlowej dla potrzeb budownictwa jednorodzinnego. Wobec powyższego zawnioskowaną do zwrotu nieruchomość oznaczoną jako działka nr [....] poł. w obr. [....] jedn. ewid. [....] m. K. , w granicach wywłaszczonej parceli l.kat. [....] b. gm. kat. [....] należy uznać za zbędną na cel wywłaszczenia określony w Zarządzeniu Naczelnika Dzielnicy [....] Nr [....] w sprawie terenów budownictwa jednorodzinnego osiedla [....] i ich podziału na działki budowlane z 19 czerwca 1980 r. w rozumieniu przepisu art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami i w związku z tym należy orzec ojej zwrocie.
Odnosząc się zaś do kwestii nakładów poczynionych na przedmiotowej nieruchomości po dniu wywłaszczenia, organ I instancji stwierdził, iż podziela poglądy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 11 marca 2011 r. sygn. akt II SA/Rz 904/09 oraz Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie z 29 czerwca 2010 r. sygn. akt II SA/Kr 1477/09, iż brak jest podstaw aby przy obliczaniu wysokości odszkodowania o jakim stanowi art. 140 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, uwzględniać wartość nieruchomości, spowodowany innymi działaniami niż działania zmierzające do realizacji celu publicznego. Biorąc pod uwagę powyższe orzeczenia, jak również brak związku z celem wywłaszczenia obecnego stanu zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości, zdaniem organu I instancji, nie może mieć zastosowania w sprawie art. 140 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W tym stanie rzeczy Starosta K. nie uwzględnił dowodu w postaci sporządzonego operatu szacunkowego.
Odwołanie od w/w decyzji złożyła Gmina K. , podnosząc, że w punkcie 6.2. powyższego operatu opisana jest nieruchomość wg stanu z dnia wywłaszczenia, gdzie wskazana parcela l. kat. [....] b. gm. kat. [....] (odpowiadająca obecnie działce nr [....] , obr. [....] jed. ewid. [....] m. K. ) jest niezabudowana. Natomiast w pkt. 6.3 opisana jest nieruchomość wg stanu z dnia zwrotu, z którego wynika, iż działka nr [....] w części (ok. 1/4 pow. terenu) zabudowana jest murowanym budynkiem gospodarczym, wzniesionym przez właściciela działki sąsiedniej dla własnych potrzeb. Następnie w pkt 7.6. ustalona jest wartość gruntu wg stanu z dnia wywłaszczenia i zwrotu, gdzie rzeczoznawca majątkowy stwierdza, iż pominął wartość budynku gospodarczego znajdującego się na terenie działki nr [....] , ponieważ powstał on ze środków finansowych właściciela działki nr [....] i służy wyłącznie jemu. Twierdzenia odnoszące się do pominięcia wartości budynku znajdującego się na działce nr [....] , nie znajdują uzasadnienia w obecnie obowiązujących przepisach prawnych. Strona odwołująca wskazała na stanowisko odnoszącego się do nakładów wynikających z art. 140 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25.10.2011r. sygn. akt I OSK1836/10, z którego wynika, iż "w ramach postępowania o zwrot, ocenie podlegają działania podejmowane nieraz na przestrzeni kilkudziesięciu lat. W wielu przypadkach po wywłaszczeniu dochodziło do modyfikacji zamierzeń inwestycyjnych i realizacji, a podlegająca zwrotowi nieruchomość - z uwagi na niezrealizowanie celu określonego w decyzji wywłaszczeniowej - została ulepszona np. grunt rolny został w pełni uzbrojony i zabudowany obiektami budowlanymi. W takim stanie faktycznym właśnie zgodnie z treścią art. 140 ust. 4 należy ocenić czy działania te miały wpływ na wartość nieruchomości - pozytywny bądź negatywny, bez żadnego badania czy stanowiło to realizację celu wywłaszczenia. W tym zakresie należy przywołać wyrażony w doktrynie przez T. Wosia pogląd, że "przy określaniu wartości nieruchomości przyjmuje się stan nieruchomości z dnia wywłaszczenia oraz stan nieruchomości z dnia zwrotu. Nie uwzględnia się skutków wynikających ze zmiany przeznaczenia w planie miejscowym i zmian w otoczeniu nieruchomości. Należy przyjąć, że przyrost wartości nieruchomości należy uwzględnić niezależnie od tego, przez kogo - podmiot, na rzecz którego zostało dokonane wywłaszczenie, czy też przez inny podmiot (np. dzierżawcę lub najemcę) zostały poczynione nakłady na nieruchomości. " - T. Woś " Wywłaszczenie nieruchomości i ich zwrot" Warszawa 2007." W związku z tym w ocenie strony odwołującej uzasadnionym jest uwzględnienie nakładów w postaci budynku gospodarczego, ponieważ miały one wpływ na zwiększenie wartości nieruchomości.
Wojewoda [....] decyzją z dnia 19 lipca 2012r. nr: [....] , na podstawie art. 9a ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz 138 § 2 kpa, uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że brak jest podstaw do kwestionowania faktu ustalenia przez Starostę K. wystąpienia przesłanki zbędności wywłaszczonej nieruchomości na określony w Zarządzeniu Naczelnika Dzielnicy [....] nr [....] z 19 czerwca 1980 r. cel jej wywłaszczenia. Realizacja celu wywłaszczenia polegającego na budowie ulicy musi wiązać się z konkretnymi robotami i nakładami inwestycyjnymi wskazującymi na wykonanie takiego obiektu budowlanego, czego w przedmiotowej sprawie brak. Aktualny sposób korzystania z wywłaszczonej części nieruchomości oraz stan faktyczny ustalony w czasie oględzin, świadczą zatem wyraźnie o tym, iż po wywłaszczeniu nie podjęto na wnioskowanej do zwrotu działki działań, dla zrealizowania celu określonego w decyzji wywłaszczeniowej. Nie można zatem w tej sytuacji zasadnie podnosić, że na przedmiotowej nieruchomości nastąpiła realizacja celu wywłaszczenia jakim była droga dojazdowa.
Mając jednak na uwadze treść art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami organ odwoławczy powziął wątpliwości co do prawidłowości obecnie ustalonej i orzeczonej w zaskarżonej decyzji wysokości kwoty pieniężnej, do zwrotu której zostali zobowiązani wnioskodawcy. Analiza operatu szacunkowego z października 2011r., wykonanego przez rzeczoznawcę majątkowego W.K. , który organ I instancji odrzucił, pozwoliła organowi odwoławczemu na stwierdzenie, iż na nieruchomości objętej roszczeniem o zwrot, znajdują się obiekty budowlane, które mają wpływ na kwestię zmiany jej wartości w stosunku do stanu z dnia wywłaszczenia. Organ odwoławczy podał, że w przedmiotowym operacie szacunkowym na stronie 7 rzeczoznawca majątkowy przedstawia ogólną charakterystykę nieruchomości wg stanu z dnia wywłaszczenia, wskazując m. in. , iż: "w dniu wywłaszczenia parcela była niezabudowana i pełniła funkcje części ogrodu przydomowego" oraz "ogrodzenie - b.d." Z kolei na stronie 8 operatu szacunkowego rzeczoznawca majątkowy stwierdza: "działka w części (ok. 1/4 pow. terenu) zabudowana murowanym budynkiem gospodarczym, wzniesionym dla własnych potrzeb, na początku lat 90-tych XX w., przez właściciela działki nr [....] , pozostała cześć terenu stanowi to ogródek i skwer zieleni" oraz "ogrodzenie - częściowe z siatki stalowej plecionej na podmurówce". Następnie rzeczoznawca majątkowy ustalił wartość gruntu wg stanu z dnia wywłaszczenia i zwrotu, wskazując: "obliczona w procesie szacunkowa wartość rynkowa gruntu (204.250,75 zł), którą zaokrąglono do wysokości 204.250,00 zł, uwzględnia stan nieruchomości z dnia wywłaszczenia i zwrotu oraz poziomu cen z dnia wyceny. Jednocześnie w wycenie pominięto wartość budynku gospodarczego znajdującego się aktualnie na terenie działki nr [....] , który powstał ze środków finansowych właściciela działki nr [....] i służy wyłącznie jemu".
W związku z tym poważne wątpliwości organu wzbudziły ustalenia organu I instancji dotyczące wysokości odszkodowania do zwrotu którego zostali zobowiązani wnioskodawcy w związku ze zwrotem nieruchomości tj. poprzez nieuwzględnienie okoliczności w postaci ewentualnej zmiany wartości przedmiotowej nieruchomości w stosunku do stanu istniejącego w dniu wywłaszczenia, jak też faktu poczynienia na tej nieruchomości po dacie wywłaszczenia nakładów. Organ odwoławczy wskazał, że stanowisko Starosty K. , powołującego się na orzeczenia WSA o tym, że brak jest podstaw, aby przy obliczaniu wysokości odszkodowania o jakim stanowi art. 140 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, uwzględniać wartość nieruchomości, spowodowaną innymi działaniami niż działania zmierzające do realizacji celu publicznego, nie znajduje uzasadnienia w obecnym stanie prawnym. Organ odwoławczy wskazał na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 października 2011 r., sygn. akt I OSK 1836/10, w którym wskazano, że w razie zmniejszenia się albo zwiększenia wartości nieruchomości wskutek działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości po jej wywłaszczeniu, odszkodowanie, ustalone stosownie do ust. 2, pomniejsza się albo powiększa o kwotę równą różnicy wartości określonej na dzień zwrotu. Pojęcie działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości ma odmienną treść od pojęcia nakładów w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego. Ustawodawca zdecydował się w art. 140 ust. 4 odstąpić od przyjętej w trakcie obowiązywania ustawy z dnia 23 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości zasady rozliczania nakładów zwiększających wartość nieruchomości. Stosownie do § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 lipca 1991 r. w sprawie zasad i trybu rozliczeń w razie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości (Dz. U. Nr 72, poz. 315) w razie zwiększenia wartości nieruchomości po jej wywłaszczeniu właściciel, któremu zwracana jest taka nieruchomość, zwracał kwoty nakładów na tej nieruchomości, zwiększających jej wartość w chwili wydania, z wyjątkiem kosztów nakładów, z których nie może skorzystać. W myśl natomiast § 6 cytowanego rozporządzenia zwracana kwota nakładów podlegała rewaloryzacji uwzględniającej zmianę siły nabywczej pieniądza. Brak jest więc podstaw do oceny czy określone działania stanowią nakłady konieczne itp. Interpretując omawiane pojęcie nie można z treści przepisu wywieść tezy, że chodzi tylko i wyłącznie o działania stanowiące realizację celu wywłaszczenia. Należy mieć na względzie, że pojęcie to musi być interpretowane tożsamo również w odniesieniu do sytuacji, kiedy działania podjęte bezpośrednio na nieruchomości zmniejszają wartość nieruchomości. W tym zakresie należy mieć na uwadze, że w ramach postępowania o zwrot, ocenie podlegają działania podejmowane nieraz na przestrzeni kilkudziesięciu lat. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 3 lutego 2012 r. sygn. akt I OSK 303/11.
W ocenie organu odwoławczego organ I instancji winien więc zlecić dokonanie przez biegłego wyceny wartości rynkowej nieruchomości zwracanej wg stanu z dnia wywłaszczenia oraz z dnia zwrotu w celu ustalenia stopnia zwiększenia lub zmniejszenia wartości nieruchomości. Zadaniem rzeczoznawcy majątkowego będzie obiektywne porównanie wartości nieruchomości według stanu z dnia wywłaszczenia oraz stanu z dnia zwrotu i w efekcie ustalenie czy nastąpiło zwiększenie czy zmniejszenie wartości nieruchomości w tym okresie. Rzeczoznawca majątkowy celem określenia różnicy wartości nieruchomości, zobligowany będzie dokonać określenia wartości nieruchomości oddzielnie wg stanu z dnia zwrotu i oddzielnie według stanu z dnia wywłaszczenia. Tak dokonana wycena nie może się sprowadzać jedynie do wskazania, iż "obliczona w procesie szacunkowa wartość rynkowa gruntu (204.250,75 zł), którą zaokrąglono do wysokości 204.250,00 zł, uwzględnia stan nieruchomości z dnia wywłaszczenia i zwrotu oraz poziomu cen z dnia wyceny", konieczne będzie dokonanie wyceny wartości rynkowej nieruchomości z dnia wywłaszczenia w taki sam sposób jak dokonano określenia wartości rynkowej nieruchomości z dnia zwrotu. W konsekwencji w ponownie prowadzonym postępowaniu Starosta K. powinien dokonać prawidłowych rozliczeń finansowych z tytułu zwrotu nieruchomości i ustalając należną kwotę jaką wnioskodawcy powinni zwrócić na rzecz Gminy Miasta K. oprzeć się w tym zakresie na prawidłowo sporządzonym operacie szacunkowym.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję złożyła W.K. , zarzucając naruszenie art. 140 ust. 4 w zw. z art. 136 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez przyjęcie, że wystarczające dla ustalenia normatywnej treści art. 140 jest zastosowanie wykładni językowej tego przepisu, a co za tym idzie przy ustalaniu zmiany wartości zwracanej nieruchomości nie chodzi tylko i wyłącznie o działania stanowiące realizację celu wywłaszczenia.
Uzasadniając zarzut skarżąca wskazała na wyrok NSA z dnia 9 listopada 2011r. sygn. I OSK 1971/10, LEX nr 1101479, oraz wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 lipca 2010r. II SA/Kr 579/10, LEX nr 665539, w których wskazano, że zwiększenie wartości nieruchomości może obejmować jedynie nakłady poczynione dla realizacji celu wywłaszczenia. Odmienny zaś pogląd skarżonego organu odwoławczego, zdaniem skarżącej, godzi w konstytucyjna zasadę ochrony własności prywatnej, gdyż Państwo uzyskuje korzyść w wyniku wzrostu wartości nieruchomości w rezultacie działań innych niż podjęte dla realizacji celu wywłaszczenia.
W oparciu o powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [....] wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.", sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a., a orzekanie – w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt.
Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., sąd uchyla decyzję w całości albo w części, wyłącznie wtedy jeżeli stwierdzi:
a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie rozważań prawnych zaznaczyć należy, że na aprobatę zasługują poglądy organów obu instancji, że przedmiotowa nieruchomość, stała się w rozumieniu art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu i zachodzą podstawy do jej zwrotu. Brak jest natomiast jakichkolwiek podstaw aby podzielić pogląd organu II instancji, że w skład odszkodowania o jakim orzeczono w pkt II decyzji organu I instancji, należy również zaliczyć wartość wzniesionego przez prywatnego inwestora, sąsiadującego z będącą przedmiotem sprawy nieruchomością, obiektu budowlanego. Na tej płaszczyźnie rozważań wskazać przy tym należy, że na płaszczyźnie oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, najistotniejszy jest zarzut dotyczący naruszenia art. 140 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami. Zasadność tego zarzutu, a w szczególności ważkość naruszenia w tym zakresie prawa materialnego przez organ II instancji skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji. Wykładni tak tego, jak i pozostałych przepisów regulujących zwrot wywłaszczonych nieruchomości przede wszystkim nie można bowiem odrywać od przesłanek, które dopuszczały wywłaszczenie nieruchomości. Założeniem ustawodawcy było, aby tego rodzaju szczególne ingerowanie w konstytucyjnie chronione prawo własności, dopuszczalne była jedynie wyjątkowo i w ściśle określonym celu. Regułą jest też, że wywłaszczona nieruchomość nie może być użyta na inny cel nią określony w decyzji o wywłaszczeniu. Skoro tak, to brak jest podstaw aby przy obliczaniu wysokości odszkodowania o jakim stanowi art. 140 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami, uwzględniać wzrost wartości nieruchomości, spowodowany innymi działaniami niż działania zmierzające do realizacji celu publicznego. W tym zakresie tutejszy Sąd w całości podziela pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 11 marca 2010 (II SA/Rz 904/2009), w myśl którego "wskazane w art. 140 ust 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami zwiększenie wartości nieruchomości wskutek działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości, powiększające wysokość odszkodowania określonego według zasad wskazanych w art. 140 ust 2 tej ustawy, zwracanego Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego przez byłego właściciela lub jego spadkobierców, może obejmować tylko te nakłady, które zostały podjęte dla realizacji celu, na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie. Zatem zwiększenie wartości odszkodowania nie obejmuje wszystkich nakładów dokonanych na nieruchomości, ale tylko te, które mogą być poniesione na rachunek i ryzyko podmiotu wywłaszczonego, a tymi są nakłady związane z realizacją celu publicznego". Na pełną aprobatę zasługują również wywody prawne zawarte w uzasadnieniu cytowanego orzeczenia, które znajdują zastosowanie również w okolicznościach niniejszej sprawy. Wynika z nich, "że art. 140 ust. 4 może być wykładany tylko w zgodzie z Konstytucją, a to oznacza, że nie może odnosić się do wszystkich nakładów poczynionych na nieruchomości po jej wywłaszczeniu. Organ II instancji przyjął, że nakłady takie obciążają byłego właściciela, bo zwiększają wartość zwracanego odszkodowania. Praktyka taka jest niedopuszczalna, gdyż nawet w przepisach prawa cywilnego nakłady o tyle mogą zwiększać wartość czegokolwiek, o ile były konieczne i usprawiedliwione, zatem nie polepszały rzeczy. Dopuszczenie w art. 140 ust 4 u.g.n. innej reguły byłoby akceptowaniem niesprawiedliwości, bo byłego właściciela stawiałoby w sytuacji dużego niebezpieczeństwa, nie wyłączając sytuacji świadomie podejmowanych przez organy celem zablokowania zwrotu przez zawyżanie należnego, podlegającego zwrotowi odszkodowania np. przez zabudowę albo nakłady czynione na gruncie objętym postępowaniem zwrotowym. (...) treść art. 140 ust. 4 musi być wykładana systemowo i celowościowo, gdyż nie można tracić z pola widzenia funkcji jaką ten przepis ma spełnić. Wychodząc z takiego założenia trzeba przyjąć, że przepis ten wskazując na zwiększenia wartości nieruchomości, wskutek działań podjętych bezpośrednio na niej po wywłaszczeniu, wiąże wzrost wartości nieruchomości tylko z działaniami, które zmierzały do realizacji celu publicznego, dla którego nastąpiło wywłaszczenie. Z tego powodu treść tej regulacji musi być ustalana w kontekście art. 136 ust. 1 i 2 u.g.n. Tylko takie "nakłady" poczynione przez organ lub podmiot realizujący cel publiczny mogą być dokonane na rachunek i ryzyko poprzedniego właściciela nieruchomości wywłaszczonej. Wszelkie inne ulepszenia nie mogą obciążać podmiotu, na rzecz którego następuje zwrot nieruchomości. Stanowisko swoje Sąd wywodzi z podstawowego założenia, że nieruchomość wywłaszczona może być użyta tylko na cel wywłaszczenia. W przeciwnym razie podlega zwrotowi. Konsekwencją tego musi być przyjęcie, że ubiegającego się o zwrot można obciążyć, przez zwiększenie wysokości odszkodowania, tylko w zakresie tych działań podjętych bezpośrednio na gruncie, które zmierzały do realizacji celu publicznego, w sytuacji gdy cel ten nie został zrealizowany..." Powyższe poglądy, wyrażone w uzasadnieniu wyroku WSA w Krakowie z dnia 29.06.2010 roku, II SA/Kr 1477/09 zostały w całości zaaprobowane w wyroku NSA z dnia 9.11.2011r., I OSK 1971/10, który jednoznacznie stwierdził, że "zwiększenie wartości nieruchomości na skutek działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości, powiększające wysokość odszkodowania zwracanego Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego przez byłego właściciela lub jego spadkobierców, określonego według zasad wskazanych w art. 140 ust. 2 tej ustawy, może obejmować tylko te nakłady, które zostały poczynione dla realizacji celu, na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie. Zwiększenie wartości nieruchomości spowodowane nakładami nie związanymi z realizacją celu wywłaszczenia, nie podlega uwzględnieniu przy ustaleniu wysokości odszkodowania". Podkreślić też w tym miejscu należy, że część budynku gospodarczego, usytuowana na części działki, będącej przedmiotem zwrotu, nie została zrealizowana w ramach celu wywłaszczenia, a ponadto obiekt ten nie został zrealizowany przez właściciela tej działki, lecz właściciela działki sąsiedniej. W tym stanie rzeczy brak podstaw do wliczania wartości tego budynku do wysokości zwaloryzowanego odszkodowania. Dlatego też w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, poglądy przedstawione w powołanych przez organ II instancji orzeczeniach, nie mogą skutkować wyrażeniem aprobaty dla poglądów tego organu, które stały się podstawą rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art.138 § 2 k.p.a.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, rzeczą organu będzie zatem rozpoznanie odwołania przy uwzględnieniu powyżej przedstawionych poglądów prawnych.
W uzupełnieniu można też wskazać, że odmienny pogląd prawny organu II instancji, tak czy inaczej nie uzasadniał uchylenia decyzji organu I instancji. Organ II instancji jest bowiem organem zobowiązanym do merytorycznego rozpoznania sprawy. Ewentualna kwestia uzupełnienia operatu szacunkowego nie uzasadniała zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. Podkreślić jednak należy, że przyczyną uchylenia zaskarżonej decyzji jest okoliczność, że Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, aprobuje wykładnię art. 140 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami dokonaną przez organ I instancji, a nie akceptuje poglądu, który przedstawił organ II instancji, a który był podstawą uchylenia przez ten organ decyzji organu I instancji.
Wobec powyższego, uznając skargę za uzasadnioną, orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, przy czym o kosztach na podstawie art. 200 w/w ustawy.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło