II SA/Kr 1390/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariusz Kotulski Sędziowie WSA Iwona Niżnik-Dobosz / spr. / Waldemar Michaldo Protokolant Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2014 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 29 listopada 2012 r., znak: [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie drzew skargę oddala Decyzją z dnia 29 listopada 2013 r znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 88 ust 1, art. 89 ust 1 i ust 3 w zw z art 85 ust 2, 3, 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r o ochronie przyrody (t jedn Dz U 2013 r, póz 627 ze zm ), rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz U 2004 r, Nr 228, póz 2306) oraz art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r Kodeks postępowania administracyjnego (t jedn. Dz. U 2013 r., poz. 267), uchyliło decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 28 sierpnia 2012 r., Nr [...], orzekającą o wymierzeniu P. M. administracyjnej kary pieniężnej w wysokości 166664,98 zł za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia z działki nr [...] położonej w M., i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania przez organ l instancji. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym W wyniku anonimowego zgłoszenia, Wójt Gminy [...] przeprowadził w dniu 1 grudnia 2011 r. wizję na działce nr [...] położonej w M., która potwierdziła, ze z jej terenu zostało usuniętych 22 sztuki drzew Zawiadomieniem z dnia 15 grudnia 2011 r. Wójt Gminy [...] wszczął postępowanie administracyjne w sprawie nielegalnej wycinki drzew na działce nr [...] położonej w M. W dniu 28 sierpnia 2012 r Wójt Gminy [...] wydał decyzję Nr [...] wymierzającą P. M. administracyjną karę pieniężną w wysokości 166664,98 zł, za usunięcie 22 sztuk drzew bez wymaganego zezwolenia, z działki nr [...], położonej w M. Gm. [...]. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia przedstawiono wyniki przeprowadzonego postępowania dowodowego, a w szczególności zeznania świadków, oględziny, dokumentację fotograficzną, wyjaśnienia strony, które w ocenie organu l Instancji potwierdziły fakt usunięcia drzew bez wymaganego zezwolenia Organ podał, ze posiadaczem w/w nieruchomości o pow 7 0727 ha (grunty orne oznaczone RV), na której rosły drzewa, zgodnie z wypisem z rejestru gruntów jest na podstawie umowy dzierżawy P. M., zaś właścicielem Spółdzielnia Produkcyjna w B. Działka ta służy posiadaczowi do nawożenia komunalnych osadów ściekowych. We wszczętym postępowaniu został powołany biegły z zakresu hodowli lasu, zadrzewień gospodarki drewnem, będący również inspektorem ds pielęgnacji drzew NOT Stowarzyszenia Inżynierów Techników Ogrodnictwa, biegły sądowy w zakresie leśnictwa, pielęgnacji i lecznictwa drzew, który w dniu 28 grudnia 2011 r. przeprowadził wizję w terenie. Według ustaleń biegłego, ścięte drzewa to sosny pospolite, brzozy brodawkowe, olchy czarne Biegły ustalił tez wiek drzew, przede wszystkim na podstawie liczby przyrostów rocznych, oraz dodatkowo na podstawie liczby okółków na drzewach sosnowych rosnących bezpośrednio przy drzewach ściętych Wiek ściętych drzew oszacowano w przedziale 8 lat -18 lat Z przedstawionego stanu faktycznego organ l Instancji wywiódł, iż drzewa zostały wycięte w listopadzie 2011 r. Zeznania świadka pana T. F., jakoby nie wiedział, kto usunął drzewa, uznał organ za niewiarygodne, jako ze jest on pracownikiem P. M. Organ stwierdził, ze jego zdaniem nieprawdopodobne jest, by do wycinki doszło bez aktywnego udziału dzierżawcy ze względu na fakt, iż wiedząc o wycince nie zawiadomił organów ścigania ani urzędu. Fakt braku złożenia zawiadomienia jest dla organu argumentem, iż P. M. wiedział o dokonanej wycince W tej sytuacji, gdy tylko wykazanie przez posiadacza nieruchomości, iż nie wiedział o usunięciu drzew przez osobę trzecią i nie mógł temu zapobiec, zwalnia go od odpowiedzialności, udział w sprawie P. M. jest oczywisty, co powoduje, iż należy obciążyć go karą za wycinkę drzew. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł P. M., zarzucając jej, iż decyzja bezzasadnie stwierdza, ze jest on osobą odpowiedzialną za dokonanie wycinki drzew i powinien ponieść karę administracyjną W jego ocenie, w prowadzonym postępowaniu nie udowodniono w sposób niezbity, ze dokonał usunięcia drzew bądź ze usunięcie to zlecił osobie trzeciej. Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 29 listopada 2013 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło rozstrzygnięcie organu l instancji, przekazując mu sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, ze zarzuty odwołania są w pełni zasadne, bowiem wydane rozstrzygniecie oparte zostało na nie do końca ustalonym stanie faktycznym. Zdaniem SKO, w pierwszej kolejności organ l instancji powinien dokonać ustaleń, czy podmiot, który usunął drzewa lub krzewy mógł uzyskać zezwolenie na ich usunięcie, a zatem czy jest posiadaczem nieruchomości, na której one rosły Tylko bowiem taki podmiot może ponosić odpowiedzialność za usunięcie drzew lub krzewów bez zezwolenia Skoro bowiem nikt inny nie mógł uzyskać zezwolenia, to oczywiście również nikt inny nie może ponosić odpowiedzialności za ich usunięcie bez zezwolenia Do ponoszenia przedmiotowej kary wystarczy samo wykazanie związku przyczynowego między działaniem określonego podmiotu a zniszczeniem drzew i krzewów By można było posiadaczowi nieruchomości wymierzyć karę za wycięcie drzew bez zezwolenia, należy albo ustalić w sposób bezsporny, iż dokonał tego sam, bądź zlecił to innej osobie, albo tez wiedział o działaniu osoby trzeciej, która dokonała tego wycięcia Organ II instancji wskazał, ze w sprawie nie ustalono w sposób wyczerpujący, kto wyciął drzewa oraz czy posiadacz nieruchomości wiedział o tym fakcie. W jego ocenie przedwczesny jest wniosek, ze wycinki drzew dokonał sam P. M., ewentualnie ze zrobiono to na jego zlecenie, zaś on sam wiedział o tej czynności. Stanowisko organu l instancji oparte jest na domniemaniu, podstawą którego jest okoliczność, ze zarówno P. M., jak i T. F. (jego pracownik) nie powiadomili Policji czy organu o dokonanej wycince Zaniechanie to dowodzie może, ze fakt wycięcia drzew był im dobrze znany Nadto fakt zatrudniania T. F. przez P. M. powodować może, iż zeznania tego właśnie świadka nie są wiarygodne. Przedstawione wyżej wnioskowanie nie może jednak stanowić podstawy do autorytatywnego przypisywania P. M. wiedzy w przedmiocie wycięcia drzew Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało nadto, ze organ l instancji winien ponowić starania o uzupełnienie materiału dowodowego, podjąć starania o ustalenie, kto mógł być anonimowym informatorem i kto dostarczył zdjęcia wykonane w dniu 1.12.2011 r., jak tez podjąć wszelkie dozwolone prawem kroki, które pozwolą na jednoznaczne wykazanie, kto wycięcia drzew dokonał, na czyje zlecenie i za czyją aprobatą Dopiero tak zgromadzony materiał pozwoli na wydanie decyzji w sprawie Organ II instancji wskazał także na wady opinii dokonana przez biegłego na potrzeby sprawy, bowiem kara naliczona została także od drzewa, którego wiek ustalony został na ok. 8 lat co jest sprzeczne z dyspozycją art. 86 ust 6 pkt 4 ustawy o ochronie przyrody Decyzja organu l instancji nie rozwija przy tym w uzasadnieniu sposobu liczenia kary administracyjnej, co dla osób niefachowych, a w szczególności dla strony, nie może być jasnym i zrozumiałym. Skargę na powyższą decyzję złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie P. M., wnosząc o jej uchylenie. W skardze podniesiono zarzuty naruszenia przepisów -art. 7 K p a w związku z art. 77 § 1 Kpa przez brak podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności niekompletne zgromadzenie materiału dowodowego, * Art. 3 ustawy o lasach z dnia 28 września 1991 r. w związku z art. 83 ust 6 pkt 1 ustawy o ochronie przyrody z dnia 16 kwietnia 2004 r. poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie, ze wycinka miała miejsce w lesie i jako taka nie może być sankcjonowania administracyjną karą pieniężną, * Art. 105 K p a w związku z art. 83 ust 6 pkt 1 w związku z art. 88 ust 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody poprzez jego niezastosowanie i nieumorzenie postępowania w sprawie, wobec wystąpienia przesłanki bezprzedmiotowości jego prowadzenia. W uzasadnieniu podniesiono, ze w sprawie organ odwoławczy powinien był ustalić, czy teren działki nr [...] w M., na którym doszło do wycinki drzew, jest lasem, ani nie zlecił poczynienia takich ustaleń organowi l instancji Tymczasem potwierdzenie tej okoliczności skutkowałoby uchyleniem decyzji oraz umorzeniem postępowania administracyjnego. W ocenie skarżącego, na podstawie powołanych w skardze orzeczeń sądowych oraz w świetle definicji legalnej lasu z ustawy o lasach, uzasadnione jest przyjęcie wniosku, ze działka nr [...] stanowi grunt o charakterze leśnym. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę organ wskazał, ze z akt sprawy jednoznacznie wynika, ze przedmiotowa działka została zakwalifikowana jako grunt rolny w V klasie bonitacyjnej, co przesądza, ze nie można uznać jej za las. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje Skarga nie jest zasadna albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu który mógłby uzasadniać wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz 1269), sądy administracyjne sprawują kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem Nakłada to na sąd obowiązek oceny zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, jak i przepisami postępowania administracyjnego, a w razie stwierdzenia naruszenia przepisów, dokonania oceny wpływu tego naruszenia na wynik sprawy Ustalenia te sąd przeprowadza wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu i w ich toku nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną w niej podstawą prawną - art 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz 1270 z późn zm, dalej powoływanej jako"p psa") Sprawa sporną jest, na samym początku, kwestia prawidłowości w świetle obowiązującego prawa zastosowania w kontrolowanej sprawie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] kompetencji zawartej w art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, dalej w skrócie kpa. Zgodnie z art. 138 k p a " § 1 Organ odwoławczy wydaje decyzję, w której 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze § 2 Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy § 3 (uchylony) § 4 Jeżeli przepisy przewidują wydanie decyzji na blankiecie urzędowym, w tym za pomocą środków komunikacji elektronicznej, a istnieją podstawy do zmiany zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy uchyla decyzję i zobowiązuje organ pierwszej instancji do wydania decyzji o określonej treści" Z wykładni art. 138 § 2 k p a wynika, ze tylko w stanie faktycznym i prawnym wskazanym w hipotezie badanej normy organ powinien korzystać z kompetencji kasacyjnych w nim zawartych Ta powinność ma miejsce po pierwsze, gdy organ II instancji wywiedzie naruszenie przez organ l instancji przepisów postępowania i po drugie, gdy konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie Oczywiście dla prawidłowego stosowania treści art. 138 §2 kpa istotne znaczenie ma kwestia rozumienia ustawowego zwrotu w brzmieniu "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie" Jego znaczenia trzeba poszukać w nawiązaniu do treści art. 136 k p a, który stanowi, ze " Organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję" Powstaje zatem pytanie jakie jest kryterium określające, kiedy - pomimo kompetencji zawartych w art. 136 kpa - organ odwoławczy powinien skonstatować, ze prowadzenie przez niego postępowania dowodowego w danej sprawie, w trybie art. 136 kpa jest nieprzydatne i nieprawidłowe dla zgodnego z prawem orzekania (wydawania decyzji) innego niż kasacyjne w trybie art. 138 § 2 kpa W ocenie Sądu to kryterium wynika z istoty i treści zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, wyrażonej w art. 15 kpa A zatem z chwilą, gdy zakres przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, które jest niezbędnie dla rozstrzygnięcia sprawy naruszyłby zasadę dwuinstancyjności - organ II instancji powinien skorzystać z kompetencji art. 138§ 2 kpa Dokonana przez Sąd wykładnia art. 138 § 2 k p a w zw z art. 136 k p a i w zw z art. 15 k p a jest zgodna z zasadami postępowania administracyjnego W żadnym wypadku kwestie ekonomii procesowej i przyspieszenia, w myśl zasady szybkości postępowania administracyjnego, załatwienia indywidualnej sprawy administracyjnej - nie powinny wpływać na prawo podmiotu administrowanego do dwukrotnego stosowania przez organy administracyjne prawa w jego sprawie To dwukrotne stosowanie prawa powinno się odbyć w ramach prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego Sąd zwraca uwagę, ze w tym przedmiocie były już wyrażane oceny prawne i w tym zakresie WSA w Krakowie podziela pogląd wyrażony przez WSA w Warszawie w wyroku z dnia 1 lutego 2013 r., syg. akt II SA/Wa 1819/12 "Organ odwoławczy przed wydaniem orzeczenia w sprawie winien rozważyć charakter i istotę wad zaistniałych w postępowaniu przed organem pierwszej instancji oraz możliwość ich naprawienia bez uszczerbku dla stron w postępowaniu odwoławczym Wady popełnione na etapie pierwszej instancji można podzielić (kierując się przy tym obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą dwuinstancyjności i art. 136 k p a) na takie, które organ odwoławczy może usunąć przez przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego oraz takie, które wymagają przekazania sprawy organowi pierwszej instancji celem ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części" (LEX nr 1324125). W ocenie Sądu zaskarżona decyzja SKO w [...] nie narusza przepisu art. 138 § 2kpa W zaskarżonej decyzji organ II instancji prawidłowo stwierdził, ze przedstawione w decyzji organu l instancji wnioskowanie nie może w zawartej tam postaci domniemania stanowić uzasadnienia i podstawy do autorytatywnego przypisywania P. M. wiedzy w przedmiocie wycięcia przedmiotowych drzew, a działanie represyjne jakim jest kara administracyjna musi być poprzedzone rzetelnym i nie budzącym wątpliwości postępowaniem dowodowym To, które przeprowadził organ l instancji nie może być, według SKO, za takie uznane W konsekwencji, w ramach zaleceń dla organu l SKO, poleciło podjąć starania, ustalenia kto mógł być anonimowym informatorem i kto dostarczył zdjęcia wykonane w dniu 1 12 2011 r, jak tez podjąć wszelkie dozwolone prawem kroki, które pozwolą na jednoznaczne wykazanie, kto wycięcia drzew dokonał, na czyje zlecenie i za czyją aprobatą Ogólnikowo SKO wypowiada się o wadach opinii biegłego, które należy usunąć, a także o niezgodnym z prawem naliczeniu kary za wycięcie drzewa, którego wiek ustalony został na ok 8 lat Ponadto SKO bardzo negatywnie ocenia brak w decyzji organu l instancji polegający na nie wskazaniu sposobu naliczenia kary za wycięcie drzew Skoro Sąd utrzymał w/w decyzje SKO w mocy, powyższe zalecenia SKO w przedmiocie prawidłowego prowadzenia postępowania wyjaśniającego są wiążące dla organu l instancji. Ustosunkowując się na tle powyższych wypowiedzi organu II instancji do zarzutów skargi i przebiegu postępowania wyjaśniającego organu II instancji, trzeba zacząć od przywołania treści stosowanych przepisów prawnych materialnoprawnych Zgodnie z brzmieniem art. 88 ustawy z dnia 16 kwietnia 2006 r. o ochronie przyrody 1 Wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za: 1) zniszczenie terenów zieleni albo drzew lub krzewów spowodowane niewłaściwym wykonywaniem robót ziemnych lub wykorzystaniem sprzętu mechanicznego albo urządzeń technicznych oraz zastosowaniem środków chemicznych w sposób szkodliwy dla roślinności, 2) usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia, 3) zniszczenie drzew, krzewów lub terenów zieleni spowodowane niewłaściwym wykonaniem zabiegów pielęgnacyjnych Uiszczenie kary następuje w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja ustalająca wysokość kary stała się ostateczna Termin płatności kar wymierzonych na podstawie ust 1 odracza się na okres 3 lat, jeżeli stopień uszkodzenia drzew lub krzewów nie wyklucza zachowania ich żywotności oraz możliwości odtworzenia korony drzewa i jeżeli posiadacz nieruchomości podjął działania w celu zachowania żywotności tych drzew lub krzewów Kara jest umarzana po upływie 3 lat od dnia wydania decyzji o odroczeniu kary i po stwierdzeniu zachowania żywotności drzewa lub krzewu albo odtworzeniu korony drzewa W razie stwierdzenia braku żywotności drzewa lub krzewu albo nieodtworzenia korony drzewa karę uiszcza się w pełnej wysokości, chyba ze drzewa lub krzewy nie zachowały żywotności z przyczyn niezależnych od posiadacza nieruchomości Karę nałożoną za zniszczenie terenów zieleni umarza się w całości, jeżeli posiadacz nieruchomości odtworzył w najbliższym sezonie wegetacyjnym zniszczony teren zieleni Na wniosek, złożony w ciągu 14 dni od dnia, w którym decyzja o wymierzeniu kary, o której mowa w ust 1, stała się ostateczna, karę można rozłożyć na raty na okres nie dłuższy niż 5 lat Decyzje w sprawach, o których mowa w ust 3-7, podejmuje wójt, burmistrz albo prezydent miasta Zdaniem Sądu z wykładni systemowej art. 88 w zw z art. 83 i art. 84 ustawy o ochronie przyrody wynika ze kara za wycięcie drzewa w świetle hipotezy omawianej normy może być nałożona tylko na podmiot, który może być adresatem pozwolenia na wycięcie drzewa, zatem w zależności od okoliczności stanu faktycznego i prawnego odpowiednio na właściciela, gdy jest posiadaczem, albo odpowiednio na posiadacza. W orzecznictwie sądów administracyjnych obecnie dominuje pogląd, który Sąd orzekający, jak i inne sądy (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 19 czerwca 2013 r, II SA/Gd 121/13), w kontrolowanej sprawie również podziela, ze karę pieniężną za usuwanie drzew lub krzewów bez zezwolenia - przewidzianą w art. 88 ust 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody, można wymierzyć jedynie tym podmiotom, które są uprawnione do uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów z terenu danej nieruchomości, w więc wskazanym w art. 83 ust 1 tej ustawy Można ją zatem wymierzyć jedynie właścicielowi nieruchomości, bądź jej posiadaczowi, bowiem tylko oni mogą dopuście się tego deliktu administracyjnego, gdyż zgodnie z art. 83 ust 1 ustawy o ochronie przyrody tylko oni mogą skutecznie ubiegać się o uzyskanie zezwolenia na usunięcie drzew (tak było według stanu prawnego obowiązującego w dniu 8 lutego 2010 r, obecnie z wnioskiem z art. 83 ustawy może wystąpić także właściciel urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego - jeżeli drzewa lub krzewy zagrażają funkcjonowaniu tych urządzeń) Taki stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 21 lutego 2012 r, sygn II OSK 2320/10 (ONSAiwsa 2013/1/10) oraz z dnia 24 stycznia 2012 r, sygn l OSK 2157/10 (Baza Orzeczeń LEX nr 1138091), a także Wojewódzkie Sądy Administracyjne - w Lublinie w wyroku z dnia 15 listopada 2011 r., sygn l SA/Lu 268/11 (Baza Orzeczeń LEX nr 1096929), w Krakowie w wyroku z dnia 13 czerwca 2011 r, sygn II SA/Kr 316/11 (Baza Orzeczeń LEX nr 993300), we Wrocławiu w wyroku z dnia 21 września 2010 r., sygn II SA/Wr 104/10 (Baza Orzeczeń LEX nr 755525), w Poznaniu w wyroku z dnia 18 sierpnia 2009 r. sygn. II SA/Po 263/09 (Baza Orzeczeń LEX nr 553166), w Olsztynie w wyroku z dnia 5 stycznia 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 780/05, w Opolu w wyroku z dnia 2 lutego 2006 r., sygn. akt II SA/Op 194/05 (dwa ostatnie wyroki dostępne w Internecie - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http //orzeczenia nsa gov pl). Oceniając przeprowadzone przez organ l instancji postępowanie wyjaśniające trzeba zacząć od tego, ze organ l instancji powinien na nowo rozważyć kwestię stron i świadków przedmiotowego postępowania administracyjnego Jak to już było sygnalizowane, stroną postępowania prowadzonego na podstawie tego przepisu będzie zawsze posiadacz nieruchomości, z której drzewa lub krzewy wycięto (tak tez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 stycznia 2009 r., Baza Orzeczeń LEX nr 597402, oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku-z dnia 12 maja 2011 r., sygn. II SA/Ke 234/11, Baza Orzeczeń LEX nr 795664, a także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 13 czerwca 2011 r., sygn II SA/Kr 316/11, Baza Orzeczeń LEX nr 993300) Z przepisu art. 28 k p a wynika bowiem, ze stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek Posiadacz nieruchomości, z której drzewa lub krzewy wycięto, będzie miał zatem interes prawny w rozumieniu art. 28 k p a w toczącym się na podstawie art. 88 ust 1 pkt 2 ustawy postępowaniu, ponieważ w postępowaniu tym ustalone zostanie czy będzie odpowiadał za dehkt w postaci usunięcia drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia z posiadanej przez niego nieruchomości, czy tez będzie od tej odpowiedzialności zwolniony W ocenie Sądu stroną postępowania jest nie tylko posiadacz działki ale jej właściciel w tych przypadkach kiedy posiadacz nie jest właścicielem W tym wypadku Sąd podziela stanowisko wyrażane uprzednio przez WSA w Krakowie w wyroku z dnia 13 czerwca 2011 r., sygn II SA/Kr 316/11, zgodnie z którym "1 Stroną postępowania administracyjnego w przedmiocie usunięcia drzew i krzewów jest posiadacz nieruchomości, a jeżeli nie jest on jednocześnie właścicielem - to także jej właściciel, gdyż oboje mają interes prawny w rozumieniu art. 28 k p a w toczącym się postępowaniu 2 Przepis art. 83 ust 1 u o p nie określa wprost, kogo należy rozumieć pod pojęciem posiadacza nieruchomości, nie wyjaśniono tego także w definicjach legalnych zwartych w art. 5 u o p Niemniej jednak, właściwe W tej matem będzie sięgnięcie i posiłkowanie się treścią przepisów prawa cywilnego, w szczególności art 336 k c 3 W razie ustalenia, ze posiadacz nieruchomości dowiedział się o usunięciu drzew z nieruchomości już po dokonaniu wycięcia drzew, nieuprawniony jest pogląd, ze godził się na ich usunięcie, a tym samym brak jest związku przyczynowego między zaniechaniem posiadacza nieruchomości a usunięciem drzew" Interes prawny właściciela nieruchomości wynika w tym przypadku z prawa własności, które zostało naruszone przez nielegalne usunięcie drzew. Tymczasem jak wynika z rozdzielnika decyzji organu l instancji, organ l instancji za strony postępowania uznał posiadacza w osobie P. M., T. F., który wykonywał różne prace na zlecenie P. M., a tymczasem właścicielowi działki tzn Spółdzielni Produkcyjnej w B. -decyzja organu l instancji została przesłana do wiadomości, co sugeruje, ze organ l instancji nie nadał przymiotu strony Spółdzielni Produkcyjnej w B. Kwestia ta powinna być jednoznacznie rozstrzygnięta przez organ l instancji w ponownie prowadzonym postępowaniu wyjaśniającym. Z kolei w zawiadomieniu wydanym z upoważnienia Wójta z dnia 15 grudnia 2012 r o wszczęciu postępowania w sprawie nielegalnej wycinki drzew-pni znajdujących się na działce nr [...] w miejscowości M. Gmina [...] zostali poinformowani w charakterze stron 1) P. M., 2) Spółdzielnia Produkcyjna w B., 3) T. F. W dniu 11 stycznia 2012 r. P. M. był przesłuchiwany w sprawie w charakterze świadka z pouczeniem o odpowiedzialności karnej. Z treści protokołu przesłuchania z dnia 9 stycznia 2012 r. nie wynika bezpośrednio dlaczego, i w sprawie jest świadkiem S. K., w jakich relacjach prawnych pozostaje z SP Z innych dokumentów wynika, ze jest Prezesem Spółdzielni Produkcyjnej. Co więcej w treści decyzji organu l instancji wynika, ze właścicielem działki [...] jest S. K., gdy tymczasem podczas przesłuchania oświadczył, ze właścicielem działki [...] jest w/w SP w B. Odrębną uwagę należy poświecić uznaniu przez organ l instancji za stronę postępowania T. F. sfotografowanego w dniu 1 grudnia 2011 r. na terenie działki przy czynnościach gospodarczych dotyczących m m pni i gałęzi usuniętych bez zezwolenia drzew Organ l instancji kwalifikuje udział T. F. w kontrolowanym przez sąd postępowaniu administracyjnym w charakterze strony Przykładowo T. F. otrzymał zawiadomienie o wszczęciu postępowania w charakterze strony postępowania, w dniu 9 stycznia 2012 r. był przesłuchiwany w charakterze strony, jednak przy pouczeniu o odpowiedzialności za zeznania niezgodne z prawdą lub zatajające prawdę Z rozdzielnika decyzji SKO wynika ze nie została zaadresowana do T. F. Z uzasadnienia decyzji SKO można wysnuć wniosek ze SKO uznało, ze przysługuje mu status świadka Organ l instancji powinien rozważyć umorzenie postępowania w przedmiotowej sprawie wobec T. F., gdyż wszystko wskazuje na to, ze w sprawie jest świadkiem a nie stroną. Wskazane przez Sąd sprzeczności i chaos w prowadzonym przez organ l instancji wykazują bezsprzecznie konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego po raz drugi przez organ l instancji, tym razem bez uniknięcia wykazanych błędów i przy wyraźnym odróżnieniu stron postępowania administracyjnego od świadków. Trzeba przy tym podkreślić, ze zupełnie inny walor dowody posiadają zeznania świadka a inny walor posiadają wyjaśnienia stron postępowania. Prowadząc postępowanie wyjaśniające organ l instancji powinien rozważyć powinność skorzystania z instytucji rozprawy administracyjnej z udziałem biegłego, dokumentacji fotograficznej prezentującej stan i wiek wyciętych drzew, a nawet ponownych oględzin przed rozprawą. Przygotowując rozprawę organ l powinien zastanowić się nad kwestią świadków mając na uwadze opinię biegłego, ze drzewa zostały wycięte w listopadzie 2011 r. (karta 21 admmistarcyjnych akt sprawy) Oznacza to, ze w charakterze świadków mogły by być przesłuchane osoby zajmujące się zbiorem kukurydzy na przedmiotowej działce i inne osoby pracujące u P. M., jak również te, które potencjalnie mogą posiadać informacje co się działo na działce w okresie, gdy były wycinane drzewa, albo czy wycinka była planowana, zlecana i przez kogo komu, względnie kto ją wykonał Organ pominął jako świadka osobę K. K. z R., ul. S., o którym wypowiada się T. F. w przesłuchaniu z dnia 9 stycznia 2012 r. Treść protokołów z przesłuchania wykazuje, ze osoby przeprowadzające te przesłuchania nie posiadały uprzednio przygotowanych szczegółowych pytań, które pomogłyby im w ustaleniu stanu faktycznego i prawnego Przesłuchania te sprowadzały się w zasadzie do biernego zapisania wypowiedzi osób składających wyjaśnienia i odpowiednio zeznania Po wysłuchaniu stron i świadków podmiot przyjmujący wyjaśnienia i zeznania nie zadawał uszczegóławiających pytań, które pomogłyby w akcie stosowania prawa Jednocześnie Sąd podkreśla, ze prowadząc ponownie postępowanie wyjaśniające organ l instancji powinien zwrocie szczególną uwagę na treść art. 77 – art. 81 kpa oraz art. 89-96, 80 k p a. Treść uzasadnienia decyzji organu l instancji wykazuje, ze organ l instancji nie dokonywał systemowej, kompleksowej oceny zebranego materiału dowodowego, nie dążył do eliminacji zawartych sprzeczności, przez co naruszył art. 7 w zw z art. 77 k p a w stopniu determinującym skorzystanie przez SKO z kompetencji art. 138 § 2 kpa Przykładowo T. F. stwierdził, ze otrzymywał wynagrodzenie od P. M. (protokół z przesłuchania, karta nr 63 administracyjnych akt sprawy) P. M. stwierdził, ze "Pan F. i Pan K. wykonywali na moje zlecenie na zasadzie barteru, ja im za te czynności nie płaciłem (protokół z przesłuchania, karta nr 58 administracyjnych akt sprawy)" Na s 4 uzasadnienia decyzji organu l instancji jest informacja, ze podczas przesłuchania S. K. oświadczył, ze jest właścicielem działki nr [...] położonej w m M., gdy tymczasem z akt sprawy wynika, ze właścicielem jest Spółdzielnia Produkcyjna w B. (karta nr 81 administracyjnych akt sprawy) Organ l instancji nie wyjaśnił i nie udokumentował kto posiada zdolność do czynności prawnych podejmowanych na rzecz w/w SP w B.. Odnośnie opinii biegłego Sąd stwierdza, ze biegły powinien uzupełnić opinię w taki sposób, aby jasno i wraz z uzasadnieniem wypowiedzieć się w niej co do zarzutów stawianych tej opinii przez skarżącego w odwołaniu i skardze do WSA w Krakowie, ze szczególnym zwróceniem uwagi na argumentację skarżącego zawartą w uzupełnieniu odwołania złożonego dnia 11 września 2012 r od decyzji Wójta Gminy [...] (karta 97 administracyjnych akt sprawy). Świadkom powinien być wyjaśniony stan prawny polegający na tym, ze zgodnie z poglądami doktryny "Żadna osoba trzecia (inna niż posiadacz nieruchomości) nie może być podmiotem deliktu z art. 88 ust 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody Nie oznacza to, rzecz jasna, ze taka osoba trzecia jest bezkarna Wprost przeciwnie, ona zawsze odpowiada, ale nie za delikt administracyjny, lecz za przestępstwo lub wykroczenie przeciwko mieniu Drzewa i krzewy jako części składowe gruntu są mieniem, które zawsze ma jakąś wartość i zawsze ma swego właściciela, a jest nim właściciel nieruchomości, na której rosną Jeżeli ta osoba trzecia działa za wiedzą i (choćby domniemaną) zgodą posiadacza nieruchomości, to ani za przestępstwo, ani za wykroczenie nie odpowiada, ponieważ zgoda pokrzywdzonego jest okolicznością wyłączającą bezprawność, a tym samym odpowiedzialność i za przestępstwa z art. 278 lub 288 k k i za wykroczenia z art. 119 lub i 24 k w W takiej sytuacji za delikt administracyjny z art. 88 ust 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody odpowiada posiadacz nieruchomości, gdyż najzupełniej obojętne jest, czy w sytuacji braku wymaganego zezwolenia posiadacz nieruchomości usuwa drzewo lub krzew sam, czy tez czyni to jakakolwiek inna osoba za wiedzą i choćby domniemaną zgodą posiadacza Istnieją ważkie argumenty przemawiające za tym, ze jest to odpowiedzialność gwarancyjna, według której posiadacz nieruchomości, jako zobowiązany do uzyskania zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu, odpowiada za delikt administracyjny zawsze wtedy, gdy usunięcie następuje bez zezwolenia nie tylko przez niego samego, ale i przez każdą inna osobę usuwającą drzewo lub krzew za jego wiedzą i choćby domniemaną zgodą" (W. R. w "Opłaty i kary pieniężne w ochronie środowiska Komentarz do przepisów ustaw prawo ochrony środowiska, o odpadach, o międzynarodowym obrocie odpadami, o ochronie przyrody " (Difm S A , Warszawa 2009, str. 258-266) W odniesieniu do sposobu stosowania przepisu art. 88 ustawy o ochronie przyrody i wyciągania z niego konsekwencji prawnych wobec posiadacza, skład rozpoznający stwierdza, ze podziela stanowisko wyrażone w tej kwestii przez WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 31 marca 2011 r, sygn akt II SA/Gd 898/10, LEX nr 1093256 zgodnie z którym: "1 Podstawą zastosowania sankcji w postaci kary administracyjnej jest konkretne zachowanie sprawcy czynu zabronionego, naganne z punktu widzenia treści normy prawnej oraz zobiektywizowanych zakazów bądź nakazów z niej wynikających 2. Organ administracji publicznej, orzekając wobec właściciela nieruchomości, karę za usunięcie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia powinien wykazać i udowodnić, ze właściciel nieruchomości co najmniej wiedział o usuwaniu drzew lub krzewów z jego nieruchomości i na takie działanie się godził Jeżeli bowiem drzewa usunęła osoba trzecia, bez zgody i wiedzy właściciela i w sposób, któremu nie mógł zapobiec, wtedy właściciel nieruchomości nie ponosi odpowiedzialności przewidzianej w art. 88 ust 1 pkt 2 u o p 3. Niewątpliwie w sprawach o dokonanie wycinki drzew bez zezwolenia, organ może napotykać na trudności związane z udowodnieniem właścicielowi nieruchomości, iż wiedział on o wycince i się na nią godził Wykazanie takiego faktu może nastąpić na podstawie okoliczności pośrednio wskazujących na taką wiedzę i wolę właściciela Kodeks postępowania administracyjnego nie posługuje się pojęciem domniemania faktycznego, w przeciwieństwie do kodeksu postępowania cywilnego (art 231 k p c) Niemniej jednak w ramach normy art. 80 k p a , organ dokonując oceny całokształtu materiału dowodowego, może uznać daną okoliczność za udowodniona, jeżeli wniosek taki można wyprowadzić w oparciu o zasady logiki i doświadczenia życiowego z innych ustalonych faktów, a w sprawie brak jest bezpośrednich środków dowodowych wykazujących dane okoliczności. Skonstruowanie domniemania faktycznego wymaga jednak uprzedniego udowodnienia faktów, na podstawie których organ wnioskuje o zaistnieniu innego faktu. Ustalenie danego faktu na podstawie dowodów pośrednich wymaga przeprowadzenia wnikliwego i przekonywującego rozumowania, pozwalającego na stwierdzenie, iż w świetle zasad wiedzy i doświadczenia życiowego, fakty składające się na podstawę domniemania faktycznego uzasadniają wyprowadzony z nich wniosek zaistnieniu innego faktu podlegającego ustaleniu". Sąd podziela zarzut skarżącego, ze organ l instancji przedwcześnie dokonał subsumpcji art. 88 ustawy o ochronie przyrody bez wcześniejszego wyjaśnienia kwestii, czy przedmiotowa działka nie spełnia atrybutów lasu, jak również to, ze ta okoliczność została pominięta przez SKO w jego decyzji Skarżący przywołał w tej kwestii wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 2009 r., sygn IV CSK 353/08, zgodnie z którym "W istocie rzeczy sporny problem w sprawie sprowadza się w prawidłowej wykładni art. 3 ustawy o lasach, w którym zawarto ustawową definicję lasu Zgodnie z tym przepisem "lasem" w rozumieniu ustawy jest grunt 1) o zwartej powierzchni co najmniej 0,10 ha, pokryty roślinnością leśną (uprawami leśnymi) - drzewami i krzewami oraz runem leśnym - lub przejściowo jej pozbawiony: a) przeznaczony do produkcji leśnej lub b) stanowiący rezerwat przyrody lub wchodzący w skład parku narodowego albo c) wpisany do rejestru zabytków 2) związany z gospodarką leśną zajęty pod wykorzystywane dla potrzeb gospodarki leśnej budynki i budowle, urządzenia melioracji wodnych, linie podziału przestrzennego lasu, drogi leśne, tereny pod liniami energetycznymi, szkółki leśne miejsca składowana drewna, a także wykorzystywany na parkingi leśne l urządzenia turystyczne" Sporna jest wykładnia art. 3 pkt 1 ustawy Rzecz sprowadza się do tego, czy za las może być uznany każdy grunt o zwartej powierzchni co najmniej 0,10 ha pokryty roślinnością leśną, drzewami i krzewami oraz runem leśnym, czy tez grunt taki musi nadto spełniać jedno z kryteriów wymienionych pod literą a, b lub c Wykładnia gramatyczna tego przepisu nie prowadzi do jednoznacznych wniosków, aczkolwiek przyjęcia poglądu, ze lasem jest tylko grunt o zwartej powierzchni co najmniej 10 arow, pokryty roślinnością leśną, o ile spełnia jedno z kryteriów wymienionych przed literami a, b lub c prowadzi a contrano do wniosku, ze nie byłaby lasem np nieruchomość o obszarze 10 ha, pokryta roślinnością leśną, krzewami oraz runem leśnym, jeśli nie byłaby przeznaczona do produkcji leśnej, nie stanowiłaby rezerwatu przyrody lub nie byłaby wpisana do rejestru zabytków Taki wniosek byłby trudny do zaakceptowania jeśli zważyć, ze zgodnie z art. 2 przepisy ustawy stosuje się do lasów, bez względu na formę ich własności, a nadto nie ma w ustawie definicji "produkcji leśnej". Zdefiniowano jedynie pojęcie "gospodarka leśna - jako działalność leśną w zakresie urządzania, ochrony i zagospodarowania lasu, utrzymywania i powiększania zasobów i upraw leśnych, gospodarowania zwierzyną, pozyskiwanie drewna, żywicy, choinek, karpmy, kory, igliwia, zwierzyny oraz płodów runa leśnego, a także sprzedaż tych produktów oraz realizacją pozaprodukcyjnych funkcji lasu Jeśli nawet założyć, ze pojęcie "produkcja leśna" jest równoważne określeniu "gospodarka leśna", to powstaje pytanie w jaki sposób stwierdzić i wykazać, ze dana nieruchomość gruntowa o zwartej powierzchni co najmniej 0,10 ha pokryta roślinnością leśną była lub jest przeznaczona do "produkcji leśnej" Biorąc pod uwagę rodzaj czynności faktycznych, które składają się na pojęcie "gospodarka leśna" można prima facie uznać, ze fakt przeznaczenia do "produkcji leśnej" można wykazywać w postępowaniu sądowym dowodami rzeczowymi i osobowymi Można tez twierdzić, ze o przeznaczeniu do produkcji leśnej świadczy sporządzenie planu urządzenia lasu względnie uproszczonego planu urządzenia lasu w rozumieniu art. 6 pkt 6 i 7 ustawy o lasach Jest to o tyle ważne, ze zgodnie z art. 20 ustawy o lasach, ustalenie planów urządzenia lasu uwzględnia się zarówno w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego, jak i w ewidencji gruntów i budynków Należy zauważyć, ze w odniesieniu do spornej nieruchomości został sporządzony uproszczony plan urządzenia lasu na lata 2005-2014, co może wskazywać, ze uprzednio takiego planu nie było, a w szczególności w chwili zawierania umowy z dnia 20 lipca 1999 r. Powstaje pytanie, czy ta okoliczność przesądza o tym, ze w tym czasie sporny grunt, o zwartej powierzchni ponad 93 ha, niewątpliwie pokryty roślinnością leśną (drzewa sosnowe, świerk i brzoza w wieku 30-35 lat), nie był przeznaczony do produkcji leśnej, a jeśli tak, to nie był lasem w rozumieniu ustawy z dnia 28 września 1991 r. Taki pogląd przyjęły sądy obu instancji orzekające w sprawie podnosząc, ze w ewidencji gruntów i budynków przeznaczenie gruntu określano jako "tereny rożne " Odnosząc się do tej kwestii należy zauważyć, ze zgodnie z art. 4 ust 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U Nr 80, póz 717 ze zm) ustalenie przeznaczenia terenu oraz określanie sposobów zagospodarowania i warunków zabudowy następuje w miejscowym planów zagospodarowania, a w przypadku braku miejscowego planu - określenie sposobów zagospodarowania i warunków budowy następuje, w drodze decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Z powyższego wynika, że o przeznaczeniu terenu decyduje wyłącznie miejscowy plan zagospodarowania, zaś w razie braku planu decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania nie ustala przeznaczenia terenu, a jedynie sposoby zagospodarowania i warunki zabudowy. Z takiej decyzji można jedynie pośrednio wnioskować o przeznaczeniu terenu". Skład rozpoznający sprawę podziela zaprezentowane powyżej stanowisko Sądu Najwyższego w przedmiocie prawnego definiowania lasu. Aktualny jest także, pomimo zmian w stanie prawnym, zdaniem Sądu, pogląd Sądu Najwyższego ustosunkowującego się do kwestii znaczenia prawnego danych zawartych w ewidencji gruntów: "Wskazano już, że zapisy w ewidencji mają - w tym zakresie - funkcję informacyjną. Zapisy w ewidencji mają być na bieżąco aktualizowane, co jednak nie zawsze następuje. Wreszcie wskazać należy, że w ustawie o lasach nie ma odpowiednika art. 92 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który przy braku planów miejscowych zezwala posłużyć się formułą wykorzystywania gruntu na określony cel według zapisu w ewidencji". W konsekwencji powyższych ustaleń, organ l instancji, jak również biegły w swojej opinii, powinni ustosunkować się do możliwości zastosowania w odniesieniu do przedmiotowej działki przepisów ustawy o lasach". Mając na uwadze wszystkie powyżej wskazane aspekty prawne i faktyczne kontrolowanej sprawy, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.