II SA/Kr 1496/24
WyrokWSA w Krakowie2025-01-17
Skład orzekający: Sędzia WSA Sebastian Pietrzyk, Sędzia WSA Joanna Człowiekowska, Sędzia WSA Monika Niedźwiedź
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy czynność włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków może zostać uznana za skuteczną, jeśli organ nie wykazał na etapie jej dokonywania merytorycznego uzasadnienia prawnego i faktycznego, a dokumentacja potwierdzająca zabytkowy charakter obiektu została sporządzona po fakcie?Ratio decidendi
Czynność włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków jest wadliwa, jeśli organ nie wykazał na etapie jej dokonywania merytorycznego uzasadnienia prawnego i faktycznego, a dokumentacja potwierdzająca zabytkowy charakter obiektu została sporządzona po fakcie. Brak udokumentowania zabytkowego charakteru obiektu w momencie włączenia do ewidencji uniemożliwia kontrolę instancyjną i narusza prawa właściciela. Sąd stwierdził bezskuteczność takiej czynności.Stan faktyczny
Skarżąca I. H. wniosła skargę na czynność Burmistrza Miasta Zakopane polegającą na włączeniu karty adresowej budynku Pensjonat "A." do Gminnej Ewidencji Zabytków. Zarzucono naruszenie przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, wskazując na brak przeprowadzenia odpowiednich czynności wyjaśniających, dowolne uznanie budynku za zabytek oraz brak informacji w karcie adresowej o historii, wartości i stanie zachowania obiektu. Skarżąca podniosła również zarzut naruszenia procedury poprzez niezawiadomienie jej o zamiarze włączenia karty do ewidencji.Rozstrzygnięcie
Sąd stwierdził bezskuteczność czynności Burmistrza Miasta Zakopane włączenia karty adresowej budynku Pensjonat "A." do Gminnej Ewidencji Zabytków i zasądził od Burmistrza na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sebastian Pietrzyk Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Człowiekowska Sędzia WSA Monika Niedźwiedź (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Cyganik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi I. H. na czynność Burmistrza Miasta Zakopane z dnia 5 września 2011 r. w przedmiocie włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków budynku Pensjonat "[...]" położonego przy ulicy [...] w Z. I. stwierdza bezskuteczność czynności Burmistrza Miasta Zakopane; II. zasądza od Burmistrza Miasta Zakopane na rzecz I. H. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęła skarga I. H. na czynność Burmistrza Miasta Zakopanego włączenia karty adresowej budynku Pensjonat "A. " położonego przy ul. [...] w Z. do Gminnej Ewidencji Zabytków (dalej GEZ).
Skarżąca jest właścicielem zabudowanej nieruchomości gruntowej, dla której Sąd Rejonowy w Zakopanem V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi KW nr: NS1 [...], na której to położony jest budynek Pensjonat "A.
Zaskarżonej czynności zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego:
a) art. 22 ust. 4 i 5 pkt. 3 w zw. z art. 3 pkt. 1 i 2 Ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (dalej jako: Ustawa), polegające na niewłaściwym zastosowaniu tych przepisów poprzez:
- bezpodstawne I dowolne uznanie budynku Pensjonatu "A. " przy ul. Ul. [...] w Z. za zabytek w sytuacji, gdy nie posiada on cech zabytku w myśl art. 3 pkt 1 i 2 Ustawy;
- włączenie karty ewidencyjnej przedmiotowego budynku do GEZ bez przeprowadzania odpowiednich czynności wyjaśniających czy budynek ten spełnia przesłanki definicji legalnej zabytku, a w szczególności: nienależyte i niewystarczające zbadanie sprawy oraz brak stosownego udokumentowania przez organ okoliczności uzasadniających objęcie budynku szczególną formą ochrony ze względu na posiadane przez niego wartości historyczne, zabytkowe lub artystyczne;
b) § 17 pkt. 8 i 9 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 56; dalej jako: Rozporządzenie) - polegające na ich niezastosowaniu poprzez brak zawarcia w karcie adresowej zabytku informacji na temat historii, opisu i wartości, stanu zachowania oraz postulatów dotyczących konserwacji zabytku;
c) ponadto w razie uznania, iż skarżoną czynność stanowi Zarządzenie Burmistrza Miasta Zakopane z dnia 07.06.2021 r., o którym mowa w pkt. I ppkt. c), zarzucam jej dodatkowo naruszenie § 18b Rozporządzenia polegające na jego niezastosowaniu poprzez niezawiadomienie właściciela nieruchomości przez organ o zamiarze włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków, a następnie niezawiadomienie o włączeniu tej karty do ewidencji.
Zarzucono, że procedura była prowadzona bez większego zastanowienia, w sposób chaotyczny, pobieżny i przede wszystkim nietransparentny. Mnogość podejmowanych aktów, brak zawiadamiania właścicieli włączanych nieruchomości o podejmowanych czynnościach, a w końcu brak spójności w wydawanych zarządzeniach doprowadziły do sytuacji, w której jak się wydaje nawet same organy konserwatorskie - odpowiedzialne przecież za prowadzenie ewidencji i ochronę zabytków - nie potrafią się w niej odnaleźć, nie wspominając już o przeciętnych obywatelach bez wykształcenia prawniczego. Wątpliwości te są tym bardziej uzasadnione, gdy pod uwagę weźmie się brak jednolitego orzecznictwa w przedmiocie kwalifikacji prawnej czynności polegających na włączeniu kart adresowych do ewidencji zabytków na szczeblu gminnym. W szczególności zauważyć należy, że w tym przedmiocie zarysowały się dotychczas dwa odmienne stanowiska, obszernie przedstawione w uzasadnieniu postanowienia NSA z 8.06.2022r. sygn. akt: II OZ 335/22 (CBOSA).
Skarżąca wskazuje, że zgodnie z ugruntowanym już w judykaturze poglądem, aby dany budynek uznać za zabytek musi on charakteryzować się szczególnymi wartościami artystycznymi, historycznymi lub naukowymi. Nie stanowi samoistnych wartości zabytkowych, przemawiających za koniecznością wpisu do rejestru zabytków lub uznaniem za zabytek, data powstania budynku i jego oryginalność czy też wyjątkowość. Sam fakt powstania obiektu w czasach minionych nie powoduje, że jest on predestynowany do wpisania do rejestru zabytków, choć oczywiście przesądza o jego odbiorze jako obiektu o charakterze historycznym".
Tymczasem w analizowanej sprawie, w dokumentacji zgromadzonej przez Burmistrza Miasta Zakopane działającego przez Miejskiego Konserwatora Zabytków brak jest jakichkolwiek dokumentów uzasadniających objęcie wspomnianej nieruchomości ochroną konserwatorską z uwagi na zakwalifikowanie jej jako zabytkowej w znaczeniu przepisów Ustawy z 2003 r.. W szczególności informacji tych nie dostarcza karta adresowa budynku opracowana w 2011 r., która oprócz jednego zdjęcia i daty powstania nie zawiera żadnych innych danych, które pozwalałaby na kontrolę instancyjną poczynionych przez organ ustaleń. Brak jest przede wszystkim jakichkolwiek informacji w rubryce "historia, opis i wartości" (§ 17 ust. 1 pkt. 8 Rozporządzenia), które to informacje powinny być traktowane priorytetowo, gdyż ich celem jest wykazanie, jakie cechy budynku zidentyfikowane przez organ konserwatorski świadczą o tym, że stanowi on zabytek w myśl ustawowej definicji. Analogicznie w przedmiotowej karcie adresowej brak jest także jakichkolwiek informacji w rubryce "stan zachowania i postulaty dotyczące konserwacji" (§ 17 ust. 1 pkt. 9 Rozporządzenia). Wskazane braki skutecznie uniemożliwiają poznanie i ocenę motywów działania organu, ale także polemikę z dokonanymi przez organ ustaleniami co do zabytkowego charakteru budynku.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, alternatywnie o jej oddalenie.
W uzasadnieniu wniosku o oddalenie skargi wskazano, że budynek Pensjonatu A. wzniesiony ok. 1930 r. w stylu modernizmu funkcjonalistycznego i z elementami stylu marynistycznego. Modernizm zwany też stylem międzynarodowym rozwijał się na terenach polskich w okresie międzywojennym. Elementy marynistyczne nawiązujące w architekturze do morza, statków i okrętów spopularyzowane zostały poprzez kształtującą się architekturę nowego miasta portowego Gdynia, powstającego w tym samym okresie, co przedmiotowa nieruchomość. Modernizm funkcjonalistyczny wyrażał się poprzez ascetyczne geometryczne formy i nowoczesne technologie. Forma architektoniczna pensjonatu jest zwarta kubistyczna, geometryczna, a o jego formie decyduje funkcja. Budynek jest czterokondygnacyjny, podpiwniczony, nakryty płaskim dachem. Jest murowany, wzniesiony na zwartym rzucie geometrycznym z przenikających się prostokątów. Budynek nie ma formalnie wyodrębnionej fasady. Dostawiony jest ścianą szczytową do ulicy. Każda elewacja budynku jest kształtowana oddzielnie, w zależności od układu funkcjonalnego pensjonatu. Elewacje są płaskie, jednolite bez podziałów architektonicznych. Otwory okienne w każdej z elewacji mają inny układ, a ich kształty i wielkości są zróżnicowane, podporządkowane funkcji pomieszczeń. Okna pomieszczeń mieszkalnych - pokoi są duże, prostokątne okna, rytmicznie rozstawione. Okna doświetlające klatkę schodową są wysokie, prostokątne, w układzie pionowym i w równolegle rozmieszczonych ciągach, podkreślających wertykalizm ściany szczytowej budynku. Okna pomieszczeń użytkowych są niewielkie, w kształcie kwadratowym lub okrągłymi, nawiązującymi formą do okrętowych bulai. Podesty balkonów połączone są w ciągi komunikacyjne i tworzą tarasy rozpięte od ściany kurtynowej, dostawionej do bocznej elewacji. Biegnąc przez całą szerokość elewacji, łączą się i przenikają z tarasami kolejnej elewacji, podkreślając horyzontalizm budynku. Tarasy ograniczone są balustradami o formie segmentowej. Składają się ze cienkich pionowych prętów osadzonych pomiędzy poziomymi łącznikami segmentów. Segmenty osadzone są w podestach tarasów za pośrednictwem grubszych prętów montażowych, a wszystkie spięte są górą w całość rurą pochwytu giętą na narożnikach tarasów ćwierćkoliście. Powierzchnia muru pierwszej kondygnacji budynku, tj. przyziemia oraz pionowa ściana kurtynowa tarasów w elewacji bocznej licowane są nieregularnymi ciosami kamienia lokalnego w układzie opus incertum. Powierzchnie elewacji wyższych kondygnacji są tynkowane na gładko. Budynek pensjonatu A. jest bardzo ważnym zabytkiem odzwierciedlającym nurt modernistyczny o zasięgu międzynarodowym. Jest przykładem światowych trendów architektonicznych i nowoczesnej wówczas stylistyki na terenie szybko rozwijającego się miasta Z. Zastosowane w budynku rozwiązania architektoniczne są wyraźnie czytelne. Budynek zachowany w oryginale i nie został przekształcony. Pensjonat A. jako przykład nowoczesnej architektury światowej i należy pozostawić go w Gminnej Ewidencji Zabytków miasta Zakopane.
Jak podkreśla się w orzecznictwie organy ochrony konserwatorskiej są organami "wyspecjalizowanymi" w przedmiocie oceny wartości zabytkowych obiektów, i na podstawie posiadanych przez siebie informacji oceniają, czy określony budynek powinien podlegać ochronie, jako zabytek w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Postępowanie prowadzone przez organ ochrony zabytków ma w tej materii charakter uproszczony, a wpis odbywa się poprzez czynność materialno-techniczną w oparciu o stwierdzenie przez organ, na podstawie posiadanych dokumentów (np. jak w przedmiotowym przypadku opracowanej wcześniej na potrzeby Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków woj. Krakowskiego przez dr. hab Z. M. (w 1998 r.) karty adresowej (tzw. fiszki), że danemu obiektowi można przypisać cechy uzasadniające objęcie go szczególną formą ochrony ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Dokument i fotografię sporządził Z. M., dyplomowany konserwator zabytków architektury, historyk sztuki z tytułem doktor nauk historycznych, historyk i teoretyk architektury z tytułem doktor habilitowany, autor licznych publikacji na temat architektury podhalańskiej, pracownik naukowy Muzeum Tatrzańskiego w Z.. Pierwsza karta Gminnej Ewidencji Zabytków miasta Zakopane wraz ze zdjęciem została sporządzona w dniu 05.09.2011 r. przez M. M. absolwenta historii sztuki na Uniwersytecie Papieskim im. Jana Pawła II w Krakowie, zarządzania kulturą i mediami na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz Podyplomowego Studium Konserwacji Zabytków Pierwsza karta Gminnej Ewidencji Zabytków miasta Zakopane wraz ze zdjęciem została sporządzona w dniu 05.09.2011 r. przez M. M. absolwenta historii sztuki na Uniwersytecie Papieskim im. Jana Pawła II w Krakowie, zarządzania kulturą i mediami na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz Podyplomowego Studium Konserwacji Zabytków Architektury i Urbanistyki na Politechnice Krakowskiej, wieloletniego pracownika Biura Miejskiego Konserwatora Zabytków w Zakopanem oraz Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem , gdzie obecnie pełni funkcję dyrektora, autora licznych publikacji i wydawnictw. Aktualizacja Gminnej Ewidencji Zabytków miasta Zakopane wraz ze zdjęciem została sporządzona w dniu 08.12.2018 r. przez K. I., absolwentkę Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu na kierunku Ochrona Dóbr Kultury na Wydziale Sztuk Pięknych, o specjalności konserwatorstwo, wieloletniego pracownika Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Zielonej Górze Kierownika Wydziału Zabytków Nieruchomych, autorkę licznych opracowań z dziedziny historii sztuki i architektury.
Przy ocenie budynku i jego kwalifikacji brano pod uwagę cechy stylu, materiał budowlany i technologię, w której budynek wzniesiono. Ponadto, istotnym kryterium oceny zabytku było również zachowanie go w oryginalniej substancji i formie, czyniącej go świadkiem minionych epok i sposobów budowania, a zatem przedstawia walory historyczne, artystyczne i naukowe niezależnie od stanu jego zachowania, wartości materialnej i intencji budowniczych. Brak zgromadzenia materiałów innych niż opracowane przez specjalistów z dziedziny architektury podhalańskiej karty adresowe, nie przekłada się automatycznie na brak podstaw faktycznych i prawnych dla dokonania wpisu w sytuacji spełniania przez budynek "ustawowego kryterium zabytku", co jest bezsporne w świetle jego wartości zabytkowych i historycznych opisanych wyżej oraz w dokumencie pn. "wartościowanie zabytku" stanowiącym załącznik do odpowiedzi na skargę. Z woli ustawodawcy również pod rządami obowiązującego/znowelizowanego rozporządzenia, w procedurze wpisowej nie przewidziano konieczności sporządzania oceny wartości zabytku przez niezależnych ekspertów, czy możliwości wnoszenia przez właściciela lub posiadacza uwag/zarzutów do co do zasadności wpisu, a tym samym nie przewidziano możliwości oparcia/weryfikacji oceny wartości zabytkowych obiektu o przeciwne oceny jego właściciela lub posiadacza; Zasadność włączenia karty została zweryfikowana przez wojewódzkiego konserwatorem zabytków w porozumieniu, z którym odbyło się włączenie.
Do roku 2019 nie było prawnego obowiązku powiadamiania właścicieli nieruchomości o wpisie do GEZ, dopiero rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w brzmieniu od dnia 19 października 2019 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem, dla przypadków włączania/wyłączania obiektów z GEZ/WEZ wprowadziło wymóg sporządzenia/zgromadzenia dokumentacji w 6 sposób określony w w/w akcie, i dopiero nowe rozporządzenie wprowadziło obowiązek zawiadamiania właścicieli o zamiarze włączenia/ włączeniu karty adresowej do GEZ/WEZ. Obowiązek ten nie miał Jednakże zastosowania do budynku przy ul. [...] w Z. z uwagi na fakt, że karta z 2018 r. nie byłą kartą "nową" w rozumieniu § 18 a ust. 1 w/w rozporządzenia.
Postanowieniem z dnia 19 marca 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 60/24 odrzucił skargę I. H.. Z kolei postanowieniem z dnia 2 października 2024 r. sygn. akt II OSK 1723/24 Naczelny Sąd Administracyjnych uchylił w/w postanowienie i nakazał merytoryczne rozpoznanie sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492). Istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się zatem do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się naruszeń prawa. Kontrola ta powinna zawsze przebiegać na trzech płaszczyznach:
1) oceny zgodności rozstrzygnięcia (decyzji lub innego aktu) lub działania z prawem materialnym,
2) dochowania wymaganej prawem procedury,
3) respektowania reguł kompetencji.
Wskazać również należy, że zgodnie z przepisem art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024, poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, iż sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, że "skoro wyrok wydawany jest na podstawie akt sprawy, to tym samym badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd ocenia jej zgodność z prawem materialnym i procesowym w aspekcie całości zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego" (wyrok NSA z dnia 9 lipca 2008 r., sygn. II OSK 795/07).
Ramy prawne sądowej kontroli skarżonej czynności wyznaczają przepisy ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w brzmieniu obowiązującym w dacie dokonania skarżonej czynności (t.j. Dz.U. z 2003 r., nr 162 poz. 1568 ze zmianami, dalej u.o.z.).
Zgodnie z art. 22 ust. 5 u.o.z. wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy. W gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte:
1) zabytki nieruchome wpisane do rejestru;
2) inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków;
3) inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków.
Wobec argumentacji sformułowanej przez skarżącą należy postawić pytanie, istotne z punktu widzenia rozpoznania istoty sprawy, czy i na jakim etapie włączania karty zabytku do gminnej ewidencji zabytków badaniu podlegają przyczyny włączenia obiektu do ewidencji, w szczególności jego zabytkowy charakter.
Niewątpliwie organ prowadzący ewidencję zabytków nie jest w świetle u.o.z. zobowiązany do przeprowadzenia jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego w przedmiocie włączenia karty danego obiektu do ewidencji i nie wydaje w tej sprawie decyzji. Jednakże należy zauważyć, że zgodnie ze stanowiskiem NSA z 25 lutego 2020 sygn. II OSK 395/20, brak przepisów określających tryb postępowania skutkuje tym, że kontrola legalności działania organu sprowadza się do badania zgodności tego działania jedynie z przepisami administracyjnego prawa materialnego (por. wyrok NSA z 21 stycznia 2015 r., sygn. II OSK 2189/13).
Przy ujęciu w gminnej ewidencji zabytków nie stosuje się reguł kodeksu postępowania administracyjnego, jakie mają zastosowanie w przypadku prowadzenia typowego postępowania administracyjnego. Brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się z włączeniem karty zabytku do gminnej ewidencji zabytków nie oznacza jednak, że dokonanie tej czynności może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania jej chociażby w uproszczonej formie. Jest bowiem oczywiste, że włączenie karty zabytku do ewidencji (gminnej, wojewódzkiej) musi wynikać ze stwierdzenia przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Tylko taki obiekt, który spełnia definicję zabytku z art. 3 pkt 1 u.o.z., może zostać ujęty w ewidencji. Wobec tego powinien zostać sporządzony dokument, z którego wynikałoby merytoryczne uzasadnienie, z jakich powodów materialnoprawnych organ obejmuje dany obiekt nieruchomy ww. kartą jako zabytek spełniający wymogi art. 3 u.o.z.
W szczególności potrzeba taka zachodzi z uwagi na jednostronny charakter czynności, niezależnej od woli właściciela danej nieruchomości oraz kształtowanie sfery praw i obowiązków właściciela zabytku. Tego wymaga w demokratycznym państwie prawnym ochrona praw podmiotowych właściciela nieruchomości (por. np.: wyroki WSA w Krakowie z: 14 czerwca 2021 r. sygn. II SA/Kr 441/2021 r.; 20 października 2020 r., sygn. II SA/Kr 707/20, 29 września 2021 r., sygn. II SA/Kr 637/21. W kontekście rozpoznawanej sprawy na uwagę zasługuje także wyrok NSA z 29 kwietnia 2020 r., sygn. II OSK 2116/19, w którym wskazano, że art. 22 ust. 2 i 3 u.o.z. należy rozumieć jako środek wstępnej ochrony zabytków.
Przechodząc zatem do badania czy organ administracji miał usprawiedliwione podstawy włączenia zabytku do ewidencji, czy też, że czynność ta nie była niczym uzasadniona stwierdzić należy, że organ administracji publicznej nie wykazał (co nie przesądza jeszcze, czy one w istocie istniały, czy też nie) usprawiedliwionych podstaw włączenia obiektu do gminnej ewidencji zabytków. Wprawdzie w wyjaśnieniach przedłożonych tut. Sądowi wskazano, że dokument i fotografię sporządził Z. M., dyplomowany konserwator zabytków architektury, historyk sztuki z tytułem doktor nauk historycznych, historyk i teoretyk architektury z tytułem doktor habilitowany, autor licznych publikacji na temat architektury podhalańskiej, pracownik naukowy Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem. Pierwsza karta Gminnej Ewidencji Zabytków miasta Zakopane wraz ze zdjęciem została sporządzona w dniu 05.09.2011 r. przez M. M. absolwenta historii sztuki na Uniwersytecie Papieskim im. Jana Pawła II w Krakowie, zarządzania kulturą i mediami na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz Podyplomowego Studium Konserwacji Zabytków Pierwsza karta Gminnej Ewidencji Zabytków miasta Zakopane wraz ze zdjęciem została sporządzona w dniu 05.09.2011 r. przez M. M. absolwenta historii sztuki na Uniwersytecie Papieskim im. Jana Pawła II w Krakowie, zarządzania kulturą i mediami na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz Podyplomowego Studium Konserwacji Zabytków Architektury i Urbanistyki na Politechnice Krakowskiej, wieloletniego pracownika Biura Miejskiego Konserwatora Zabytków w Zakopanem oraz Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem , gdzie obecnie pełni funkcję dyrektora, autora licznych publikacji i wydawnictw. Aktualizacja Gminnej Ewidencji Zabytków miasta Zakopane wraz ze zdjęciem została sporządzona w dniu 08.12.2018 r. przez K. I., absolwentkę Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu na kierunku Ochrona Dóbr Kultury na Wydziale Sztuk Pięknych, o specjalności konserwatorstwo, wieloletniego pracownika Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Zielonej Górze Kierownika Wydziału Zabytków Nieruchomych, autorkę licznych opracowań z dziedziny historii sztuki i architektury. W uzasadnieniu skargi przedstawiono także obszernie walory zabytkowe obiektu. Sąd nie twierdzi, że tak nie jest.
Jednak raz jeszcze podkreślić należy, że włączenie karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji musi wynikać ze stwierdzenia przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową na etapie dokonywania tej czynności. Aby czynności włączenia mogła być poddana kontroli zewnętrznej, podstawy jej dokonania także muszą być uzewnętrznione (wykazane). Potrzeba taka zachodzi z uwagi na jednostronny charakter czynności, niezależnej od woli właściciela danej nieruchomości oraz kształtowanie sfery praw i obowiązków właściciela zabytku. Skoro zatem organ stoi na stanowisku, że obiekt ma zabytkowy charakter powinien ten charakter udokumentować na moment włączenia. Późniejsze sanowanie tego braku nie ma wpływu na ocenę skuteczności czynności. Tymczasem z kat sprawy wynika, że włączenia do GEZ dokonano z dniem 14 lutego 2011 r. (poz. 1000 załącznika nr 1 do zarządzenia nr 23/2011 z dnia 14 lutego 2011 r.), zaś karta adresowa zabytku została sporządzona później, to jest 5 września 2011 r. (załącznik nr 5 w aktach administracyjnych). Brak w aktach sprawy jakiejkolwiek innej dokumentacji, która wskazywałaby na uprzednie badanie zabytkowego charakteru obiektu.
W takiej sytuacji faktycznej i prawnej czynność włączenia karty adresowej zabytku do GEZ była wadliwa. Powyższa konstatacja nie stoi na przeszkodzie ponownemu włączeniu przedmiotowego obiektu do GEZ pod warunkiem wykazania przez kompetentne i wyspecjalizowane organy zabytkowego charakteru obiektu zgodnie ze standardami wynikającymi z przepisów prawa i ukształtowanego orzecznictwa sądów administracyjnych. Wszak to zabytkowy charakter obiektu uzasadnia jego włączenie do GEZ, nie zaś odwrotnie.
W tym stanie sprawy, Sąd na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności Burmistrza Miasta Zakopanego włączenia karty adresowej budynku Pensjonat "A. " położonego przy ul. [...] w Z. do Gminnej Ewidencji Zabytków.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono zgodnie z art. 200, art. 205 § 2 w zw. z art. 209 p.p.s.a. Na koszty postępowania w kwocie 697 złotych złożyły się: uiszczony wpis od skargi w wysokości 200 złotych; koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480 złotych oraz kwota opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 złotych.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło