II SA/Kr 1517/11

Kraków, dnia 20 grudnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Stowarzyszenia "[...] " na decyzję Dyrektora Zarządu Infrastruktury Komunalnej i Transportu w K. z dnia 4 sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy dostępu do informacji publicznej postanawia: oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych Strona skarżąca Stowarzyszenie [...] na urzędowym formularzu PPPr wniosła o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku Stowarzyszenie wskazało, że nie prowadzi działalności gospodarczej, natomiast jego funkcjonowanie opiera się na społecznej pracy jego członków. Stowarzyszenie podkreśliło, że nie pobiera składek od swoich członków ani też nie posiada żadnego majątku i środków finansowych, które umożliwiłby poniesienie kosztów sądowych. Nie posiada kapitału zakładowego ani środków trwałych. Z uwagi na to, że Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada również bilansu zysków i strat, ani rachunków bankowych. Postanowieniem z dnia 17 października 2011 r. referendarz sądowy oddalił wniosek Stowarzyszenia o zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżące Stowarzyszenie wniosło sprzeciw zarzucając naruszenie art. 258 § 3 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 166 w zw. z art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez podanie błędnych podstaw prawnych rozstrzygnięcia oraz naruszenie art. 246 § 2 w zw. z art. 243 § 1 w/w ustawy poprzez nie przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych pomimo spełniania ustawowych przesłanek przez stronę wnioskującą. W uzasadnieniu Stowarzyszenie podniosło, że referendarz sądowy jako podstawę prawną wydanego orzeczenia wskazał art. 243, 244, 245, 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 173, 175 i 176 powołanej ustawy. Wskazanie jako podstawy prawnej art. 243, 244 i 245 bez podania, na podstawie których ich paragrafów zostało wydane postanowienie stanowi naruszenie art. 258 § 3 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 166 w zw. z art. 141 § 4 w/w ustawy. Ponadto podanie jako podstawy prawnej art. 246 § 1 ustawy w sytuacji, gdy ubiegającym się o zwolnienie jest strona będąca organizacją społeczną, stanowi naruszenie art. 258 § 3 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 166 w związku z art. 141 § 4, gdyż przywołany przepis dotyczy przyznania prawa pomocy wyłącznie osobie fizycznej. Stowarzyszenie zarzuciło także, że referendarz sądowy w wydanym postanowieniu posłużył się argumentacją z orzeczeń sądów wydanych w zupełnie odmiennych stanach faktycznych, w szczególności dotyczących podmiotów prowadzących działalność gospodarczą oraz organizacji non-profit, które domagały się zwolnienia od kosztów z mocy ustawy. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 marca 2005 r. sygn. akt II OZ 118/05 Stowarzyszenie podniosło, że nie można odmówić przyznania prawa pomocy, jeżeli następstwem takiego postanowienia będzie istotne ograniczenie prawa do sądu, a z taką sytuacją mamy właśnie do czynienia w niniejszej sprawie. Sytuacja materialna skarżącego jest jedyną podstawą do orzekania w sprawach o udzielenie prawa pomocy. Wydanie postanowienia o przyznaniu prawa pomocy umotywowane innymi przyczynami, niż sytuacja materialna wnioskodawcy, jest niedopuszczalne, ponieważ nie znajduje uzasadnienia w przepisie art. 246 § 2 ustawy. W ocenie Stowarzyszenia przedstawione okoliczności odnoszące się do oceny jego sytuacji finansowej, dowodzą, że ustawowe przesłanki zwolnienia zostały w niniejszej sprawie spełnione. Stowarzyszenie podkreśliło, że żaden przepis prawa nie nakazuje członkom stowarzyszeń gromadzenia środków na procesy sądowe, a ponadto orzecznictwo sądów administracyjnych przyjmuje, że nawet w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej nie można nakładać obowiązku czynienia oszczędności na wypadek przyszłych sporów sądowych. Wskazując na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2006. sygn. akt I FZ 606/06 Stowarzyszenie podniosło, że przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy powinna zawsze wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów kosztów, jakie musi ponieść strona oraz aktualnej kondycji finansowej strony. Ocena ta powinna opierać się wyłącznie na podstawie zebranego w toku postępowania materiału dowodowego. W niniejszej sprawie Stowarzyszenie wykazało, że nie ma żadnych środków na poniesienie kosztów postępowania. Na końcu Stowarzyszenie podniosło, że wniesiona skarga nie jest wniesiona w interesie członków Stowarzyszenia, ale w interesie społecznym, w interesie mieszkańców K. , którzy zmuszani są do ponoszenia coraz wyższych opłat ustalanych przez gminę, podczas gdy w zakresie wnoszenia opłat za parkowanie w strefie płatnego postoju jest wiele nieprawidłowości uszczuplających budżet gminy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 w/w ustawy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stowarzyszenie we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych podniosło, że nie posiada żadnego majątku ani dochodów nie pobiera składek od członków, a jego działalność opiera się na społecznej pracy członków stowarzyszenia. W sprzeciwie podkreślono, że możliwe jest funkcjonowanie stowarzyszeń nie przewidujących obowiązku pobierania składek od swoich członków, gdyż powoływanie stowarzyszeń jest jednym z przejawów wolności obywatelskich przy możliwie minimalnych ograniczeniach. Dodatkowo wskazano, że skarga w niniejszej sprawie jest wniesiona nie w interesie członków Stowarzyszenia, lecz w interesie społecznym, w interesie mieszkańców K. , którzy zmuszani są do ponoszenia coraz wyższych opłat ustalanych przez gminę. Okoliczności te, zdaniem Sądu, nie uzasadniają uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący jest jednostką organizacyjną o statusie stowarzyszenia zwykłego, o którym mowa w art. 40 - 43 ustawy prawo o stowarzyszeniach. Jak wynika z art. 42 powołanej ustawy stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, nie może natomiast prowadzić działalności gospodarczej ani przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Strona skarżąca ma więc możliwość pozyskania środków finansowych przeznaczonych na prowadzenie działalności, jednakże z możliwości tych nie korzysta. Sytuacja taka - jakkolwiek dopuszczalna z punktu widzenia obowiązującego prawa - nie może stanowić podstawy do zwolnienia stowarzyszenia od kosztów sądowych. Niewykorzystywanie przewidzianych prawem możliwości pozyskiwania środków niezbędnych do prowadzenia statutowej działalności (a wniesienie skargi w niniejszej sprawie jest przejawem właśnie takiej działalności) jest przesłanką do odmowy przyznania prawa pomocy. Na podobnym stanowisku stanął Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z dnia 6 stycznia 2006 r., sygn. akt II OZ 1361/05, gdzie stwierdzono: "To, że od kilkunastu lat działa Komitet i nie zgromadził żadnych środków finansowych, ani nie przewiduje, że będzie musiał w przyszłości gromadzić środki na koszty sądowe, świadczy wyłącznie o braku operatywności i bierności władz Stowarzyszenia, a nie o tym, że jest to argument przemawiający za przyznaniem prawa pomocy ze środków Skarbu Państwa". Należy zgodzić się ze skarżącym, że możliwe jest funkcjonowanie stowarzyszenia, które nie przewiduje pobierania składek od swoich członków. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem z regulaminu skarżącego stowarzyszenia nie wynika obowiązek płacenia składek członkowskich. Należy jednak podkreślić, że w § 4 i § 11 regulaminu odwołano się do ustawy Prawo o stowarzyszeniach, a więc także powołanego wyżej art. 42 ustawy. Ponadto jak wskazał Naczelny Sad Administracyjny w postanowieniu z 11 maja 2011 r., sygn. I OZ 322/11 brak zapewnienia w statucie stowarzyszenia stałego źródła dochodów, chociażby w oparciu o obowiązkowe składki członkowskie, nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy. Odnosząc się do argumentu, iż skarżące Stowarzyszenie opiera się na społecznej pracy członków, a skarga w niniejszej sprawie dotyczy interesu społecznego tj. interesu mieszkańców K. należy podzielić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 28 maja 2010r., sygn. II OZ 488/10, że fakt, iż stowarzyszenie jest organizacją non profit, nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków - chociażby w drodze obowiązkowych składek. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.