II SA/Kr 16/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Magda Froncisz po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Spółka z o.o. Spółka komandytowo-akcyjna z siedzibą w K. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na decyzję Wojewody z dnia 29 października 2014 r nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: oddalić wniosek. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia 29 października 2014 r nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia wobec A. Spółka z o.o. Spółka komandytowo-akcyjna w K pozwolenia na budowę. A spółka z o.o. Spółka komandytowo-akcyjna w K. – uczestnik postępowania sądowego – złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Na uzasadnienie wniosku spółka oświadczyła, że jej kapitał zakładowy wynosi 100 000 zł, wartość środków trwałych 8 683,25 zł, wysokość straty za ostatni rok obrotowy – 383 267,46 zł. Ponadto wnioskodawca wskazał rachunek bankowy w banku [...] , którym dysponuje i na którym zgromadzono kwotę 5 727,48 zł. W uzasadnieniu wnioskodawca podniósł, iż jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie budownictwa. W chwili obecnej wszystkie posiadane środki pieniężne przeznaczane są na bieżącą działalność deweloperską. Wnioskodawca podkreślił, że zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o ochronie praw nabywcy domu mieszkalnego wielorodzinnego lub domu jednorodzinnego, spółka nie jest uprawniona do dysponowania kwotami zgromadzonymi na otwartym mieszkaniowym rachunku powierniczym na cele prowadzonych postępowań sądowych. Ponadto przedmiotem skargi do sądu jest decyzja Wojewody [...] o zatwierdzeniu projektu budowlanego i udzieleniu pozwolenia na budowę. Sprawa dotyczy zatem skomplikowanych kwestii co wskazuje na konieczność reprezentowania spółki przez profesjonalnego pełnomocnika. Zarządzeniem z 19 sierpnia 2016 r. wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia braków wniosku, przez przedłożenie szeregu oświadczeń i dokumentów określających sytuację majątkową spółki. W odpowiedzi na wezwanie, w piśmie z dnia 23 sierpnia 2016 r. wnioskodawca wyjaśnił, iż obroty rozumiane jako przychody za sprzedaży netto za okres od stycznia do 19 sierpnia 2016 r. wyniosły 63 902,25 zł. Przeważającym rodzajem prowadzonej działalności jest wynajem lokali mieszkalnych i użytkowych. Strata za rok 2015 wyniosła 1 474 584,01 zł. Spółka zatrudnia 2 pracowników w wymiarze 1,5 etatu. Wynagrodzenia wypłacane są z bieżących wpływów z tytułu sprzedaży usług najmu. Do pisma wnioskodawca dołączył kserokopie następujących dokumentów: rachunek zysków i strat za rok 2015, CIT-8 za rok 2015 r., wykaz nieruchomości będących w posiadaniu, wyciąg z konta bankowego za okres od maja do sierpnia 2016 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia 22 września 2016 r., sygn. II SA/Kr 16/15 oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Odpis postanowienia doręczono wnioskodawcy 17 października 2016 r.. Wnioskodawca, przesyłką pocztową nadaną 24 października 2016 r., wniósł od powyższego postanowienia sprzeciw, powtarzając argumentację zawartą we wniosku. Wojewódzki Sad Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z obowiązującym w niniejszej sprawie (w której postępowanie sądowe zostało wszczęte przed dniem 15 sierpnia 2015 r.) brzmieniem art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", od postanowień wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. W wypadku wniesienia sprzeciwu postanowienie lub zarządzenie, przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 P.p.s.a.). Należy podkreślić, że stosownie do art. 199 P.p.s.a., zasadą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Stosownie do treści art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Wnioskodawca wystąpił o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie - zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Zgodnie z art. 246 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba prawna wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób prawnych, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów sądowych, co mogłoby ograniczyć ich prawo do sądu. Ubiegający się o taką pomoc winien zatem w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów funkcjonowania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. Użyte w art. 246 § 2 P.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23 października 2009 r., sygn. III SA/GL 823/09, postanowienie NSA z dnia 9 lutego 2005r., sygn. akt FZ 579/04, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że wniosek A. Spółka z o.o. Spółka komandytowo-akcyjna w K. o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ wnioskodawca nie wykazał, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; nie wykazał również, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Warto przy tym wskazać, że nawet spełnienie przesłanki braku środków na poniesienie kosztów sądowych nie powoduje obowiązku udzielenia prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 30 września 2011 r., sygn. akt II FZ 409/11, LEX nr 948952). Jak wynika z analizy przedstawionych Sądowi dokumentów, wbrew twierdzeniem wnioskodawcy, dysponuje on środkami pieniężnymi, dzięki którym może zadośćuczynić obowiązkowi wniesienia stosownej opłaty sądowej oraz ewentualnych innych kosztów postępowania, a także ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Na wskazanym przez wnioskodawcę koncie zgromadzone zostały środki pieniężne w łącznej wysokości 4 799,59 zł (stan na dzień 22 sierpnia 2016 r.). Wnioskodawca posiada stałe miesięczne dochody pochodzące z czynszu najmu. Może również zaciągnąć zobowiązania kredytowe np. na pokrycie kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Nieprzerwanie prowadzi działalność deweloperską, a także wynajem lokali mieszkalnych i użytkowych. Trudno nie dostrzec, że na rachunku bankowym spółki, poza drobnymi wpływami i obciążeniami, dokonywane są znaczące – w odniesieniu do możliwych w sprawie niniejszej kosztów sądowych i kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru - przesunięcia majątkowe. Nie można przyjąć, by zasadne było przyznanie wsparcia finansowego w postaci prawa pomocy, gdy wnioskodawca reguluje takie wydatki jak spedycja, usługi księgowe, czy utrzymanie zieleni, przyznając im prymat względem ewentualnych kosztów sądowych. Wnioskodawca posiada zgromadzone środki pieniężne w wysokości, która pozwala w każdej chwili na zadośćuczynienie obowiązkowi poniesienia stosownych kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Nie wykazał on, iż spełnia przesłanki określone w art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a.. Należy podkreślić, że zapobiegliwości w zakresie zabezpieczania środków na ponoszenie kosztów sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. Wypada wskazać również, że wnioskodawca jest uczestnikiem postępowania, a nie stroną skarżącą w sprawie, wobec czego nie dotyczy go kwestia uiszczania w sprawie wpisu od skargi. Sąd badając wniosek o przyznanie prawa pomocy ocenia, czy sytuacja materialna wnioskodawcy kwalifikuje go do przyznania prawa pomocy. Sąd bierze pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy, który obejmuje m.in. działki rolne, 7 lokali mieszkalnych, 2 lokale usługowe i 10 miejsc parkingowych. Wykazywana przez wnioskodawcę strata absolutnie nie świadczy automatycznie o braku środków finansowych, lecz powstaje w następstwie nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad wydatkami, a skutkiem tego jest jedynie brak dochodu do opodatkowania (por. postanowienia NSA z dnia 19 stycznia 2016 r., sygn. akt II GZ 961/15; z dnia 20 stycznia 2016 r., sygn. akt I GZ 889/15 i z dnia 2 lutego 2016 r., sygn. akt II GZ 9/16). Przy wysokich przychodach strata może być efektem wydatków inwestycyjnych, czy działań w zakresie tzw. optymalizacji podatkowej, czyli dążenia do zmniejszania obciążeń podatkowych. Podsumowując należy wskazać, że sytuacja materialna wnioskodawcy, w zestawieniu z potencjalnymi wydatkami w niniejszej sprawie, nie stanowi podstawy do przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie ani też w zakresie częściowym. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy ("prawa ubogich") jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom prawnym o znikomych dochodach i posiadanym majątku, które nie są wstanie ponieść kosztów sądowych, czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika z wyboru. Wnioskodawca, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, nie wykazał, by w takiej sytuacji się znajdował. Na marginesie należy wskazać, że podnoszony przez wnioskodawcę stopień skomplikowania sprawy nie należy do przesłanek przewidzianych przez ustawodawcę jako kryterium do przyznawania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie przepisów art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 2 pkt 1 i pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a. – w brzmieniu obowiązującym w niniejszej sprawie, w której postępowanie sądowe zostało wszczęte przed dniem 15 sierpnia 2015 r..