II SA/Kr 190/16

sygn. akt II SA/Kr 190/16 Kraków, dnia 10 sierpnia 2016r. POSTANOWIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Aldona Gąsecka-Duda po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.B. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 lipca 2016 r. w sprawie ze skargi M.B. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 24 listopada 2015r. znak:[...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania utrzymuje w mocy zaskarżone postanowienie. Niniejsza sprawa została wszczęta wskutek skargi M.B. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 24 listopada 2015r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Postanowieniem z dnia 24 marca 2016 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w punkcie I oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych, a w punkcie II ustanowił dla niej radcę prawnego. W wyniku sprzeciwu, którym M.B. zaskarżyła wskazane postanowienie w części, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2016 r. utrzymał w mocy punkt I postanowienia z dnia 24 marca 2016r. Pismem z dnia 23 maja 2016 r. M.B. wniosła o zmianę postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. Jej zdaniem zwolnienie od kosztów sądowych uzasadnia obecnie to, że została wezwana do zapłaty kwoty 180 zł, zasądzonej tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w sprawie sygn. akt II FSK 2952/15, nadto wezwano ją do dopłaty za zużycie wody (kwota 144,51 zł) oraz musiała ponieść koszty w wysokości 40 zł na kserokopie dokumentów. Jej zdaniem wydatki te są niezbędne. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia 4 lipca 2016 r. oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych uznając, że sytuacja M.B. nie uległa istotnej zmianie. Skarżąca wniosła w terminie sprzeciw od powyższego postanowienia. Zarzuciła, że nietrafnie uznano, jakoby jej sytuacja nie stanowiła zmiany stosunków, skutkującej niemożnością poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Zakwestionowała stwierdzenie, że konieczność zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego była łatwa do przewidzenia. Podkreśliła, że konieczność ich zwrotu oraz jednoczesne wezwanie do dopłaty za wodę nastąpiły jednocześnie, co drastycznie zmieniło sytuację skarżącej. W sprzeciwie podniesiono też, że nieprawidłowo wyciągnięto negatywne konsekwencje dla skarżącej z uwagi zaciągnięcia kredytu na zakup telewizora, co w dzisiejszych czasach nie jest żadną ekstrawagancją, ale najprostszym środkiem dostępu do dóbr kultury, który gwarantuje Konstytucja RP. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016r., poz. 718 – oznaczana dalej jako p.p.s.a.) - od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z uwagi na fakt, że w niniejszej sprawie kwestia przyznania prawa pomocy została już rozstrzygnięta prawomocnie, na obecnym etapie uwzględnić trzeba treść art. 165 p.p.s.a., stosownie do którego postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Oczywistym jest, że zmiana prawomocnego postanowienia możliwa jest wówczas, gdy w zmienionych okolicznościach przyznanie żądanego prawa pomocy jest uzasadnione. W myśl przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym- gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym- gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponieważ skarżącej przyznano już pełnomocnika z urzędu, dodatkowe zwolnienie jej od kosztów postępowania byłoby przyznaniem prawa pomocy w zakresie całkowitym. Takie zaś rozstrzygnięcie możliwe jest tylko wówczas, jeśli wykazane zostałoby, że skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca posiada na zasadach współwłasności z T.i J. S. dom oraz nieruchomość rolną o pow. 17 arów. Nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Dodaje, iż nie posiada samochodu ani nie prowadzi żadnych inwestycji. Skarżąca podała ponoszone koszty w następujących kwotach: prąd – 104,48 zł, woda – 144,51 zł, koszt opłaty od skargi kasacyjnej 180 zł, środki czystości 80 zł, leki – 62 zł, koszty xera i zakupu papieru 96 zł, podatek rolny i od nieruchomości łącznie 184 zł, koszt biletów 95 zł, rata kredytu na telewizor 116,64 zł. Skarżąca utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.303 zł. Jej wydatki konieczne zamykają się kwotą około 400 zł (opłaty za media, wykup lekarstw i podatek od nieruchomości). Sąd podziela pogląd referendarza, że nie wszystkie wydatki, wykazane przez skarżącą mają charakter wydatków niezbędnych. Referendarz słusznie zaznaczył, że prawo pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i musi się ograniczać do sytuacji, gdy zdobycie przez stronę środków na postępowanie sądowe jest obiektywnie niemożliwe. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, ze nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 2013 r., sygn. akt II FZ 973/13, Lex Omega nr 1450625 oraz z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 405/13, Lex Omega nr 1319088). Wydatki konieczne to wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11, Lex Omega nr 1104149). Sąd nie kwestionuje tego, że posiadanie telewizora jest aktualnie rzeczą normalną i nie świadczy o szczególnie wysokim poziomie życia. Niemniej jednak wydatki na telewizję – czy to związane z opłatami, czy z zakupem nowego telewizora – nie mogą być zaliczone do wydatków koniecznych, bez których nastąpiłby uszczerbek niezbędnego utrzymania. Kredyt, przeznaczony na zakup telewizora nie został więc spożytkowany na zapewnienie niezbędnego utrzymania, ale na podniesienie standardu życia. Potrzeba takiego podniesienia nie jest przez Sąd kwestionowana, tyle tylko że taki wydatek oznacza, iż skarżąca ma możliwość ponoszenia również kosztów sądowych bez narażenia niezbędnego utrzymania na uszczerbek. W orzecznictwie wskazuje się, że obciążenia finansowe w postaci licznych zobowiązań, w tym zaległości publicznoprawne oraz kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i fakt ten nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt II FZ 1309/14, Lex Omega nr 1507574). Zgadzając się z tym, że telewizor stanowi formę dostępu do dóbr kultury należy wyraźnie podkreślić, że prawo pomocy ma być przyznawane w wypadku zagrożenia uszczerbkiem niezbędnego utrzymania, a nie uszczerbkiem, dotyczącym np. poziomu życia, dostępu do informacji, kultury itd. Te uzasadnione potrzeby ludzkie nie mogą uzyskać pierwszeństwa przed obowiązkiem ponoszenia daniny publicznoprawnej, jaką jest uiszczanie kosztów postępowania. O zmianie okoliczności nie świadczy konieczność zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrok sygn. akt II FSK 2952/15 zapadł w dniu 17 grudnia 2015 r., a zatem już od tej daty skarżąca była zobowiązana do zwrotu zasądzonych kosztów postępowania. Wezwanie do zapłaty jest datowane na dzień 15 marca 2016 r., a zatem również zostało wysłane do skarżącej przed wydaniem postanowień z dnia 24 marca oraz 29 kwietnia 2016r. Nadto kosztów tych nie sposób uznać za nagłe, a to z uwagi na posiadanie przez skarżącą wiedzy o konieczności ich uiszczenia przynajmniej od końca roku 2015. Faktura, z której wynika obowiązek uiszczenia odpłaty za zużycie wody została wystawiona w dniu 21 kwietnia 2016 r. z terminem płatności 12 maja 2016 r. Nie może być zatem mowy o tym, by konieczność poniesienia obu kosztów (zasądzonych kosztów postępowania oraz dopłaty za wodę) zaskoczyła skarżącą w krótkim okresie czasu. Wręcz przeciwnie, te dodatkowe koszty ujawniły się w odstępie kilkumiesięcznym. Ponieważ po odliczeniu wydatków niezbędnych dla utrzymania skarżąca dysponuje kwotą ok. 700 zł miesięcznie, w ocenie Sądu była w stanie i nadal jest w stanie wygospodarować niezbędne środki finansowe, tak by opłacić wpis w sprawie niniejszej, a jednocześnie uregulować należności związane z zasądzonymi kosztami postępowania oraz dopłatą za zużycie wody. Należy też podkreślić, że przedmiotowa sprawa dotyczy skargi na postanowienie, zatem zgodnie § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wpis od skargi wynosi 100 zł. Uiszczenie tej kwoty nie narazi skarżącej na uszczerbek utrzymania koniecznego, nawet z uwzględnieniem konieczności wygospodarowania w ciągu około pół roku kwoty 180 zł na opłacenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego oraz wygospodarowania kwoty 144,51 zł na uiszczenie dopłaty za wodę. Brak jest zatem podstaw do zmiany postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, wobec czego zaskarżone rozstrzygnięcie referendarza odpowiada prawu. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak na wstępie, za podstawę biorąc art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a.