II SA/Kr 260/13

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. N. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia 17 grudnia 2012r. nr. [...] znak. [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. II SA/Kr 260/13 U Z A S A D N I E N I E W dniu 20 lutego 2017r. M. N., działając poprzez swego pełnomocnika, złożyła ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję [...] WINB w [...] z dnia 17 grudnia 2012r. wydaną w przedmiocie nakazu rozbiórki. Skarżąca domaga się zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na niskie w stosunku do potrzeb dochody rodziny, duże koszty utrzymania rodziny, koszty leczenia . Podnosi, iż źródłem utrzymania rodziny są wynagrodzenia za prace skarżącej oraz małżonka. Wystarczają one na bieżące wydatki. Jesienią zeszłego roku skarżąca musiała ponieść koszty zakupu pieca CO oraz węgla. Córka do końca stycznia 2017r była na bezrobociu i nie otrzymywała żadnych świadczeń. Syn aktualnie jest żonaty i nie zamieszkuje w domu rodzinnym. Strona poniosła również częściowe koszty zagospodarowania syna oraz jego żony. Wobec faktu, iż obydwoje małżonkowie mają po 60 lat, są już osobami schorowanymi i znaczne kwoty wydatkują również na leki. Obecnie wnioskodawczyni wskazała, iż sytuacja rodziny uległa pogorszeniu w stosunku do poprzednio ocenianej ze względu na wskazane okoliczności. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem oraz córką. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzeń za pracę strony oraz jej męża w wysokości kolejno 2000 zł oraz 1703zł . Łączne zatem dochody rodziny wynoszą 3703 zł. Jak wynika z oświadczeń – córka nie osiąga żadnych dochodów, a przynajmniej wg. twierdzeń skarżącej – do stycznia 2017r. była osobą bezrobotną. Nie wyjaśniono tym samym czy aktualnie ma pracę czy też otrzymuje dochody z innych źródeł. Żadne dochody córki nie zostały wykazane we wniosku. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca posiada dom o pow. 180 m2 , dwa budynki gospodarcze oraz nieruchomość rolną o pow. 1,35 ha, w tym 0,25 ha lasu . Skarżąca nie wykazuje natomiast faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności na koncie bankowym. Wykazuje dwa samochody osobowe, ciągnik, maszyny rolnicze. Koszty miesięcznego utrzymania to wg. skarżącej kwota ok. 3000 zł. Na wstępie należy zaznaczyć, iż przedmiotowy wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Poprzednie wnioski skarżącej złożone do przedmiotowej sprawy, w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych zostały rozpoznane odmownie ( postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie sygn. akt II OZ 1262/14 z dnia 5 grudnia 2014r. oddalające zażalenie skarżącej na postanowienie WSA w Krakowie wydane w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, postanowienie NSA z 8 maja 2015r. sygn. akt II OZ 396/15 – oddalające zażalenie, postanowienie NSA sygn. akt II OZ 1239/15 z 4 grudnia 2015r. oddalające zażalenie, postanowienie NSA z dnia 13.05.2016 r. oddalające zażalenie II OZ 467/16, postanowienie NSA z 14 grudnia 2016r. II OZ 1402/16 oddalające zażalenie ). Zgodnie z art.165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W związku z tym wnioskodawca ma prawo do składania wielokrotnie wniosków o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku możliwa jest wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Jak wynika z przedstawionego przez skarżącą wniosku, jej sytuacja nie zmieniła się w stosunku do poprzednio ocenianej, a sama skarżąca nie przedstawiła argumentów uzasadniających przyznanie prawa pomocy w obecnej chwili w związku z pogorszeniem się jej sytuacji bytowej. Jedyny argument strony sugerujący pogorszenie sytuacji majątkowej to kwestia zakupu pieca CO oraz węgla oraz pomoc dla syna w zagospodarowaniu się w nowo założonej rodzinie. Orzekający pragnie nadmienić, że sposób prowadzenia obecnie postępowania w przedmiotowej sprawie przez skarżącą rodzi wątpliwości, czy celem podejmowanych czynności procesowych jest nadal kontrola zaskarżonej decyzji. Składanie kolejnych wniosków i zażaleń mimo jednoznacznej treści wydanych w sprawie orzeczeń, jak i pouczeń co do trybu zaskarżenia (jak w przypadku wymogu sporządzenia skargi kasacyjnej, czy zażalenia na odrzucenie skargi kasacyjnej przez profesjonalistę) powodują niepotrzebne przedłużenie postępowania sądowego. Skarżąca składała już wielokrotnie wnioski o przyznanie prawa pomocy i wie jak taki wniosek kompletny winien wyglądać i co zawierać. W tej sytuacji uznano, że ponowne wezwanie skarżącej do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o dodatkowe informacje i dokumenty, które pozwoliły na ustalenie jej rzeczywistej sytuacji finansowej za bezprzedmiotowe i niecelowe. Jest bowiem oczywiste, że gdyby skarżącej zależało na przyznaniu prawa pomocy, to wniosek zostałby sporządzony z należytą starannością i zawierał wszystkie żądane wcześniej przez sąd dane. W związku z powyższym w ocenie orzekającego nie było konieczne prowadzenie dochodzenia w celu ustalenia rzeczywistej kondycji finansowej skarżącej, której postępowanie w niniejszej sprawie rodzi wątpliwości, czy celem podejmowanych przez nią czynności procesowych - polegających na nieustannym składaniu wniosków i zażaleń, mimo jednoznacznej treści wydanych w sprawie orzeczeń -jest nadal kontrola zaskarżonej decyzji. W ocenie orzekającego, skarżąca aktualnie również nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie we własnym zakresie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Dane zwarte w złożonym przez nią w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Orzekający nie dysponował danymi dotyczącymi zarówno wysokości uzyskiwanych dochodów potwierdzonych stosownymi dokumentami jak zeznania podatkowe, szczegółowych danych majątkowych np. dotyczących dochodów czerpanych z posiadanych nieruchomości gruntowych , jak również ponoszonych kosztów utrzymania. Okoliczności tych skarżąca nie wyjaśniła w sposób precyzyjny i oczywisty mimo, iż na podstawie dotychczasowej praktyki sądowej miała świadomość, jakie dokumenty i oświadczenia będą wymagane i jakich danych orzekający potrzebuje, aby w sposób dokładny zbadać jej sytuację majątkową. Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego wnioskodawczyni nie wykazała wystarczająco skutecznie, iż w aktualnej sytuacji majątkowo – bytowej nastąpiła taka zmiana okoliczności, która uzasadniałaby zmianę wcześniej wydanego orzeczenia. Zdaniem orzekającego, w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów rodziny wnioskodawczyni w wysokości 3703 zł, posiadany majątek, gospodarstwo rolne, zabudowania, maszyny, wykazane dwa samochody osobowe jest ona w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść koszty wymagane na obecnym etapie postępowania sądowego. Nie wyjaśniono ponadto czy córka obecnie pracuje – zasugerowano bowiem tylko, iż do stycznia 2017r była osobą bezrobotną bez dochodów gdy tymczasem wniosek składny był w połowie lutego 2017r. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca oprócz stałego dochodu posiada majątek w formie domu, a także gospodarstwa rolnego. Posiadanie zaś majątku, szczególnie nieruchomości ( domu jednorodzinnego, mieszkania czy działki, gospodarstwa rolnego ) w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Orzekający pragnie nadmienić, iż podnoszone obecnie przez skarżącą okoliczności i sytuacja majątkowa były już rozważane, co bez wskazania zmian w sytuacji finansowej skarżącej nie może stanowić podstawy do zmiany uprzednio wydanego rozstrzygnięcia. Obecnie argumentem jest konieczność zakupu jesienią ubiegłego roku pieca CO oraz węgla. Dodatkowo wskazano, iż syn usamodzielnił się , założył własną rodzinę, a zatem nie pozostaje już na utrzymaniu skarżącej. Jedyne wydatki skarżącej dotyczyły zagospodarowania syna w nowym miejscu. Tymczasem zmiany , które uzasadniałyby zmianę orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy muszą być na tyle istotne, by uzasadniały wydanie nowego odmiennego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy nowe okoliczności muszą być oceniane w kontekście przesłanek, które legły u podstaw wcześniej wydanego postanowienia, którego zmiany domaga się strona. Oznacza to, że zadanie orzekającego sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie. Zdaniem orzekającego, również obecnie skarżąca nie uprawdopodobniła, aby ta sytuacja w sposób drastyczny zmieniła się na gorsze co sugerowałoby ostatecznie zmianę poprzednio wydanych orzeczeń odmownych. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).