II SA/Kr 346/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Darmoń po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 grudnia 2017 r. sygn. II SA/Kr 346/17 oddalającego wniosek A. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 8 lutego 2017 r., znak [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że odmówić zmiany pkt I prawomocnego postanowienia z dnia 12 czerwca 2017 r. oddalającego wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Niniejsze postępowanie w zakresie przyznania skarżącemu prawa pomocy jest drugim tego rodzaju postępowaniem w niniejszej sprawie. Pierwszy wniosek skarżącego - o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym - został załatwiony postanowieniem referendarza z dnia 12 czerwca 2017 r., w którym w pkt I oddalono wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych, a w pkt II ustanowiono dla skarżącego adwokata z urzędu. Postanowienie to wobec niewniesienia sprzeciwu stało się prawomocne. Wyrokiem z dnia 24 sierpnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę wniesioną w niniejszej sprawie. Skarżący wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku. W dniu 4 grudnia 2017 r. skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych Referendarz postanowieniem z dnia 18 grudnia 2017 r. odmówił uwzględnienia wniosku, oddalając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Sprzeciw na postanowienie referendarza wniósł skarżący. Zarzucił błędne uwzględnienie faktu, że żona skarżącego posiada większy dochód niż podczas rozpoznawania poprzedniego wniosku o prawo pomocy. Ponadto fakt niezaskarżenia poprzednio wydanego postanowienia nie może uzasadniać przekonania, że sytuacja finansowa skarżącego pozwoli na uiszczenie opłaty w chwili obecnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia referendarz słusznie zauważył, że ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy winien być rozpoznawany w trybie art. 165 p.p.s.a. Wskazał na to Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 13 marca 2014 r., sygn. II OZ 239/14 (dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych): "Możliwość zmiany bądź uchylenia prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy daje art. 165 p.p.s.a., jednak tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku - zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy (B. Dauter w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wolters Kluwer 2013, uw. 2 do art. 165)". Również w postanowieniu z dnia 14 lutego 2014 r. sygn. II FZ 1221/13 (również dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził: "W sprawie, w której wydano postanowienie w przedmiocie prawa pomocy kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy należy traktować jako wniosek o zmianę tego postanowienia na podstawie art. 165 p.p.s.a. W myśl art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu art. 165 p.p.s.a. należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona (postanowienie NSA z dnia 11 czerwca 2013 r., I FZ 146/13)". Niewątpliwie istnieją znaczne różnice pomiędzy rozpoznaniem pierwszego w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy, a rozpoznaniem kolejnego wniosku tej samej strony. W pierwszym przypadku bada się przesłanki, o których mowa w art. 246 p.p.s.a., w drugim zaś przypadku bada się przede wszystkim, czy nastąpiła zmiana stanu faktycznego poprzez pogorszenie sytuacji finansowej strony do tego stopnia, że przesłanki z art. 246 zostały spełnione. Referendarz w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wyraził prawidłowe stanowisko, jednakże nie znalazło ono odzwierciedlenia w sentencji postanowienia. Z orzeczenia o oddaleniu wniosku nie wynika, bowiem, że jest to rozpoznanie ponownego wniosku w trybie art. 165 p.p.s.a. Z tego względu postanowienie referendarza wymagało zmiany w zakresie brzmienia sentencji. Natomiast prawidłowe było negatywne rozstrzygnięcie wniosku skarżącego, bowiem nie wykazał on takiej zmiany okoliczności, która uzasadniałaby odmienną ocenę przesłanek zwolnienia go od kosztów sądowych. Jak słusznie zauważył referendarz wydatki skarżącego nie uległy zasadniczej zmianie od czasu rozpoznawania poprzedniego wniosku o prawo pomocy. Zwiększył się natomiast dochód żony skarżącego, który wcześniej wynosił 1 700 zł miesięcznie (k. 46), a obecnie wynosi 2 040 zł miesięcznie (k. 181). Na obecnym etapie postępowania koszty sądowe również wzrosły, bowiem obejmują wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł i opłatę za sporządzenie uzasadnienia w kwocie 100 zł, co łącznie daje 200 zł. Biorąc jednak pod uwagę, że przychód rodziny skarżącego wzrósł o 300 zł miesięcznie nie sposób uznać, że ich sytuacja się pogorszyła. Natomiast argumenty podniesione w sprzeciwie nie mogą odnieść skutku. Jednolicie przyjmuje się w orzecznictwie i Sąd rozpoznający sprzeciw pogląd ten podziela, że wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez osobę pozostającą w związku małżeńskim musi być rozpatrywany również w kontekście dochodów małżonka i wspólnych możliwości majątkowych. Można tu wskazać chociażby przykład postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 2 lutego 2018 r., sygn. I SA/Go 450/17 (niepublikowany), gdzie wskazano, że "sytuacja finansowa osoby fizycznej pozostającej w związku małżeńskim nie może być oceniana w oderwaniu od możliwości płatniczych małżonka. Jeżeli w małżeństwie skarżącego nie orzeczono separacji bądź rozwodu, uzasadnione jest żądanie złożenia dokumentacji obrazującej dochody jego małżonki. W świetle orzecznictwa NSA przyjmuje się, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682) – zwanej dalej "K.r.o.", małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. (...) Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II OZ 1266/11 – www. orzeczenia.nsa.gov.pl)". Z kolei fakt niezaskarżenia poprzednio wydanego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy ma dla niniejszej sprawy takie znaczenie, że postanowienie to uprawomocniło się, a obecny wniosek skarżącego musi być rozpoznawany w kontekście przesłanek, o których mowa w art. 165 p.p.s.a. tj. w kontekście konieczności wykazania zmiany okoliczności sprawy uzasadniającej odmienną niż wcześniej ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd nie ma wątpliwości, że w okolicznościach tej sprawy do zmiany takiej nie doszło. Biorąc powyższe pod uwagę należało zmienić sentencję zaskarżonego postanowienia referendarza na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 245 i art. 246 § 1 p.p.s.a. - uznając jednocześnie, że brak jest podstaw do zmiany poprzednio wydanego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy.