II SA/Kr 733/13

Kraków, dnia 28 stycznia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia Integracji, Ochrony Przyrody i Dziedzictwa Kultury "[...]" w Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Integracji, Ochrony Przyrody i Dziedzictwa Kultury "[...]" w Z. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 26 marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu postanawia: oddalić wniosek. W skardze na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. Stowarzyszenie Integracji, Ochrony Przyrody i Dziedzictwa Kultury "[...]" w Z. (dalej zwane stowarzyszeniem) zawarło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści formularza PPPr wynika, że stowarzyszenie prowadzi działalność w zakresie edukacji ekologicznej i ochrony przyrody oraz opiniuje przedsięwzięcia i inwestycje na terenie Gminy pod kątem ich zgodności z zasadami ochrony przyrody. Wartość majątku Stowarzyszenia wynosi 365 zł. Wnioskodawca dysponuje rachunkiem bankowym w [...] Banku, którego stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wynosił 200 zł. Postanowieniem z dnia 5 lipca 2013 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego stowarzyszenia o zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia Stowarzyszenie złożyło sprzeciw, w którym podniesiono, że postanowienie referendarza sądowego jest niesłuszne i krzywdzące, ze względu na fakt, że stan finansów stowarzyszenia nie pozwala na pokrycie wymaganych kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 31 lipca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Po rozpatrzeniu zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 20 września 2013 r., sygn. akt II OZ 781/13 uchylił postanowienie z dnia 31 lipca 2013 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy wymaga rozważenia okoliczności, czy stowarzyszenie występuje w postępowaniu administracyjnym realizując swoje cele statutowe, czy też działa we własnym interesie prawnym i w celu jego ochrony. Zarządzeniem z dnia 29 października 2013 r. Stowarzyszenie zostało wezwane do złożenia oświadczenia czy w niniejszej sprawie strona skarżąca działa z uwagi na naruszenie ich własnego interesu prawnego czy też z uwagi na realizację celów statutowych. W wypadku, gdyby strona działała z uwagi na własny interes prawny Sąd wezwał do wskazania członków Stowarzyszenia z podaniem ich adresów. W odpowiedzi na powyższe pismem z dnia 8 listopada 2013 r. Stowarzyszenie poinformowało, że działa w intencji ochrony interesu społeczności mieszkańców gminy Z.. Ich wniosek spełnia przesłanki ustawowe, to znaczy stosownie do treści art. 31 § 1 K.p.a. sprawa dotyczy "innej osoby", a wniosek jest "uzasadniony celami statutowymi tej organizacji i przemawia za tym interes społeczny". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Po pierwsze zaznaczyć należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując sprawę ponownie kierował się wytycznymi zawartymi w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2013 r., sygn. akt II OZ 781/13. Stowarzyszenie w piśmie z dnia 8 listopada 2013 r. jednoznacznie wskazało, że niniejszej sprawie działa z uwagi na swoje cele statutowe. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej powoływana jako P.p.s.a.), zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Stosownie do art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Powyższe oznacza, że na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (porównaj: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010, wyd. LexisNexis, str. 568, jak też postanowienia NSA z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 20/09, LEX nr 557480 czy z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 28/09, LEX nr 537851). Nadto podnieść należy, że obowiązkiem strony wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania, jest ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszeń na państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność tego stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku (porównaj: postanowienie NSA z dnia 2 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 114/12, LEX nr 1120726). Stosownie do art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, zgodnie z obowiązującymi przepisami, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 2). Może prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków (art. 34). W przedmiotowej sprawie skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. W ocenie Sądu, wnioskodawca przewidując udział w postępowaniach przez sądami, powinien liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. W szczególności w sytuacji, gdy powołując się na swoje cele statutowe, zdecydował się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, powinien wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych. Należy mieć także na względzie, że na obecnym etapie postępowania koszty sądowe wynoszą 100 zł (wpis od skargi). Stowarzyszenie nie wykazało, że nie jest w stanie wygospodarować takiej kwoty. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Natomiast odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie – okoliczności te nie zostały jednak wykazane w sprawie niniejszej (vide. postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt. II OZ 853/10; z dnia 09 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10 publ. https://cbois.nsa.gov.pl). Jeszcze raz podkreślić należy, że nawet jeśli stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (postanowienie NSA z 8 lipca 2010 r. sygn. II OZ 664/10, postanowienie NSA z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, LEX nr 606595, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11, LEX nr 990354). Ponadto wskazać należy, że z § 13 statutu Stowarzyszenia wynika, że źródłem jego majątku mogą być dobrowolne składki członkowskie, dotacje i subwencje, darowizny i zapisy, dochody z działalności gospodarczej, dochody z ofiarności publicznej oraz dochody z majątku Stowarzyszenia. Wnioskodawca posiada zatem możliwości zgromadzenia środków finansowych na prowadzenie statutowej działalności z wielu źródeł. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby członkowie stowarzyszenia w przypadku braku innych źródeł finansowania, celem skutecznego prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego zebrali środki konieczne do opłacenia wpisu sądowego. Jeżeli bowiem działalność stowarzyszenia związana jest z realizacją jego praw przed sądem, to wiąże się ona także z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego. W tym stanie rzeczy uznano, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy. Z tego względu na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.