II SA/Kr 942/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Szkodzińska Sędziowie: WSA Mariusz Kotulski (spr.) NSA Jan Zimmermann Protokolant: Katarzyna Zbylut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lipca 2011 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia 8 kwietnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego T. S. kwotę 200,00 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] września 2010 r., na podstawie art. 105 § 1 kpa, art. 112 ust. 4 i art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010r., nr 102 poz.651 t.j. ze zm.) orzekł o umorzeniu postępowania z wniosku T.S. o ustalenie odszkodowania za nieruchomości oznaczone jako parcele l. kat. 1 i l. kat. 2 obj. [...] wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m. K. z dnia [...] października 1959r. nr [...]. W uzasadnieniu organ I instancji ustalił, iż wnioskodawca jest spadkobiercą J. i J.S. , b. właścicieli nieruchomości oznaczonych jako parcele l. kat. 1 i l. kat. 2 obj. [...], wywłaszczonych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m. K, z dnia [...] października 1959r. nr [...]. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego nie odnaleziono decyzji ustalającej odszkodowanie za przedmiotowe wywłaszczenie. Podano, że podstawy prawne orzekania w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania zawarte są w przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami, w tym w jej art. 129 ust. 5 pkt 3. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym wskazuje się, iż powyższy przepis nie ma zastosowania do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie ustawy z 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami, a więc do spraw, w których przed dniem 1 stycznia 1998r. nastąpiło przejęcie lub nabycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa bez ustalenia odszkodowania (wyrok WSA w Poznaniu z 6. 02. 2008r., sygn. akt III SA/Po 688/07; wyrok WSA w Rzeszowie z 9.08.2006r. sygn. akt II SA/Rz 260/06; wyrok WSA w Poznaniu z 4.03.2009r., sygn. akt II SA/Po 746/08 i wyrok NSA z 12.05.2009r. sygn. akt l OSK 710/08). W związku z powyższym, w ocenie Prezydenta Miasta K. , obecnie brak jest przepisu prawa upoważniającego organ administracji publicznej do wydania decyzji w przedmiocie wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, tak więc postępowanie - jako bezprzedmiotowe - podlega umorzeniu. Odwołanie od w/w decyzji wniósł T.S. Wojewoda decyzją z [...] kwietnia 2011r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że wywłaszczenie nieruchomości oznaczonej jako parcele l. kat. 1 i l. kat. 2 obj. [...] nastąpiło orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m. K. z dnia [...] października 1959r. nr [...]. W odniesieniu do faktu, iż przedmiotowa nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa w roku 1959, zgodnie z linią orzeczniczą sądów administracyjnych, w ocenie organu odwoławczego, do przedmiotowej sprawy nie należy stosować przepisu art.129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Powołanego bowiem wyżej przepisu obecnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami nie stosuje się do stanów faktycznych mających miejsce przed wejściem w życie tej ustawy, a zatem do spraw, w których przed tą datą wydano decyzję o wywłaszczeniu albo przejęto nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa bez ustalenia odszkodowania. Do takiego stanowiska upoważnia m.in. ogólna zasada dotycząca obowiązywania aktu prawnego - wchodzi on w życie z dniem ogłoszenia albo w innym wskazanym terminie i ma zastosowanie do stanów faktycznych powstałych od tego dnia. Skoro omawiana ustawa weszła w życie 1 stycznia 1998r., a żaden jej przepis nie rozszerzył zakresu obowiązywania art. 129 ust. 5 powołanej ustawy na wzór jej art. 216 dotyczącego zwrotu nieruchomości, to w zakresie ustalania odszkodowań ma ona zastosowanie wyłącznie do stanów faktycznych zaistniałych od tej daty. Odwołując się do stanowiska wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrażonego w wyroku z 12 maja 2009r., sygn. akt l OSK 710/08 organ odwoławczy wskazał, że uzasadnienie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych ustaw (druk nr 1421 złożony w Sejmie 12 marca 2003r.), którą dodany został do art. 129 ust. 5, nie daje możliwości na stosowanie tego przepisu do spraw, w których wywłaszczenie lub nabycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło przed dniem wejścia w życie powołanej ustawy. W ocenie organu odwoławczego, nie można zatem zadośćuczynić wnioskowi o ustalenie i wypłatę odszkodowania, gdyż brak jest materialnoprawnej podstawy orzekania w tej kwestii, czego konsekwencją winno być umorzenie postępowania w sprawie. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Wojewody złożył T.S. , domagając się jej uchylenia. W uzasadnieniu skargi podniósł, iż pogląd przedstawiony w rozstrzygnięciach wydanych w przedmiotowej sprawie jest błędny. Skarżący jednocześnie przytoczył wyroki, w których wyrażony został pogląd odmienny od zaprezentowanego w zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Stosownie do przepisu art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, póz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne powołane są do kontroli administracji publicznej, w tym w zakresie legalności decyzji administracyjnych i stosują środki określone w ustawie (art. 1 i art. 3 p.p.s.a.). W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. Skarga jest zasadna, bowiem przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego oraz prawa procesowego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest możliwość przyznania odszkodowania w oparciu o przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. nr 102, poz. 651 ze zm.), w skrócie u.g.n., w sytuacji gdy do przejęcia przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa doszło w 1959r. w oparciu o orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z 20.10.1959r., wydane na mocy ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. nr 17 poz.70). Ustosunkowując się do przedmiotowej kwestii spornej, należy stwierdzić, że przejęcie przez Skarb Państwa własności przedmiotowej nieruchomości w trybie powołanej ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości wiązało się z przyznaniem odszkodowania zgodnie z treścią art. 7 w/w ustawy. Orzekające w sprawie organy administracyjne wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego "nie odnalazły" decyzji ustalającej odszkodowanie za wywłaszczenie dokonane orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z [...].10.1959r. Z powyższego należy więc wnioskować, że doszło do pozbawienia prawa własności bez ustalenia odszkodowania. Mając na uwadze, że fakt, że za wywłaszczoną nieruchomość oznaczoną jako parcele l. kat. 1 i l. kat. 2 obj. [...] nie ustalono odszkodowania na rzecz b. właścicieli lub ich spadkobierców oznacza to, iż złożenie w dniu 12.01.2009r. wniosku o ustalenie przedmiotowego odszkodowania przez skarżącego T.S. – spadkobiercę J. i J.S. nie inicjuje nowej sprawy dotyczącej ustalenia odszkodowania w związku z utraconą w 1959r. własnością nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, ale stanowi kontynuację postępowania rozpoczętego w 1959r. Ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w okolicznościach niniejszej sprawy powinno nastąpić na podstawie przepisów o wywłaszczeniu, a jeżeli do dnia wejścia w życie powyższej ustawy (tj. do dnia 1 stycznia 1998r.) nie została wydana odrębna decyzja o ustaleniu odszkodowania (co ma miejsce w niniejszej sprawie), to na podstawie art. 129 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami winna być ona aktualnie wydana. Potwierdza to również regulacja zawarta w art. 233 u.g.n., według którego sprawy wszczęte i niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy, czyli przed dniem 1 stycznia 1998r., prowadzi się na podstawie jej przepisów. Zgodnie z przepisem art. 129 ust. 5 u.g.n. (w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji), starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu: 1) w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1 i art. 124-126; 2) na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości; 3) gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Z powołanej regulacji wynika, iż odnosi się on do takich stanów faktycznych, w których doszło do pozbawienia prawa własności bez ustalenia odszkodowania bez względu na to, czy okoliczności uzasadniające ustalenie odszkodowania zaistniały przed, czy po wejściu w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami. Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, niedopuszczalna jest taka interpretacja przepisu art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, według której ma on zastosowanie wyłącznie do spraw wszczętych po dniu wejścia w życie tej ustawy. Sformułowanie w/w przepisu wręcz nakazuje uregulowanie roszczeń we wszystkich sprawach, w których doszło do pozbawienia praw do nieruchomości bez ustalonego odszkodowania. W przeciwnym razie powyższy przepis byłby przepisem martwym i miałby jedynie marginalne znaczenie (por. wyroki: NSA z dnia 21 grudnia 2009r. w sprawie o sygn. akt I OSK 1111/08, LEX nr 582460; WSA w Rzeszowie z dnia 28 października 2009r. w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 385/09, LEX nr 573846; WSA w Lublinie z dnia 23 października 2008r. w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 591/08, LEX nr 499879). Podkreślić ponadto należy, że instytucja wywłaszczenia zawsze łączy się z obowiązkiem odszkodowania. Wynika to przede wszystkim z Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, która w art. 21 ust. 2 przewiduje wywłaszczenie jedynie za słusznym odszkodowaniem. Zasadę tę precyzuje dodatkowo art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W związku z powyższym, z uwagi na fakt, iż nie została wydana odrębna decyzja o ustaleniu odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, to powinna ona być wydana w trybie art. 129 ust. 5 ust 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przyjęcie odmiennej interpretacji art. 129 ust. 5 pkt. 3 oraz art. 233 cyt. ustawy skutkowałoby bowiem nie tylko naruszeniem dyspozycji z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, ale także konstytucyjnej zasady ochrony własności z art. 64 Konstytucji. Brak przyznania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość skutkowałby również naruszeniem art. 1 Pierwszego Protokołu Dodatkowego do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 20 marca 1952 r. , ratyfikowanego przez Polskę 10.10.1994 r. (Dz. U. z 1995 r. nr 26, poz. 175), zgodnie z którym zachodzi konieczność utrzymania uzasadnionego prawnie zaufania obywateli do Państwa i prawa pochodzącego od Państwa, jako elementu składającego się na zasadę praworządności i zobowiązującego władze do eliminowania dysfunkcyjnych regulacji i naprawiania pozaprawnych praktyk.(vide wyrok WSA w Krakowie z dnia 15.06.2011r., sygn. akt II SA/Kr 513/11). Według przytoczonej argumentacji, zaskarżone rozstrzygniecie i utrzymana nim w mocy decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego oraz art. 105 §1 kpa, które to naruszenia miały wpływ na wynik sprawy. Z tego względu, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.