II SAB/Kr 108/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.T. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego z urzędu . W dniu 9 stycznia 2009r. skarżący J.T. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego z uwagi na brak pracy i majątku. Wskazuje, iż ze względu na stan majątkowy, finansowy nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie. Zamieszkuje u matki, która go utrzymuje i wyżywia – sam nie posiada żadnych źródeł dochodów. Zdaniem Sądu, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z matką. Sam nie posiada żadnego źródła dochodu, od [...] czerwca 2008r. pozostaje bez pracy na skutek wypowiedzenia złożonego przez syndyka firmy A. SP. z o.o. Skarżącego utrzymuje jego matka – H. T. . Zamieszkuje w jej domu, nie ponosi żadnych kosztów związanych z jego utrzymaniem – wszystkie rachunki opłaca matka. Skarżący w uzupełnieniu, na wezwanie Sądu, swego oświadczenia o stanie majątkowym wskazuje, iż matka osiąga dochody z emerytury w wysokości pomiędzy [...] zł a [...] zł ( nie umie wskazać dokładnie ). Skarżący wskazuje, iż nie korzysta z pomocy społecznej, wyżywienie i utrzymanie zapewnia mu matka. Dodatkowo wskazuje, iż nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Z akt sprawy wynika, iż skarżący zamieszkuje w domu szeregowym przy ul. S. w K. , należącym do jego matki. Wnioskodawca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości bądź oszczędności. Podnosi, iż nie posiada żadnej wiedzy dotyczącej rachunków bankowych jego matki, ani jej oszczędności w innej formie. Przedstawia własne rachunki bankowe, na których widnieje stan operacji "0". Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Działalność ta bowiem wiąże się ze swej istoty z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Przy ocenie zaś zdolności płatniczych strony znaczenie ma zarówno jej bieżąca sytuacja materialna, jak i możliwość wcześniejszego gromadzenia odpowiednich środków finansowych ( post. NSA z 28.04.2005r. II OZ 279/05 ). Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść jednorazowych kosztów wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Jak wynika z dokumentów – skarżący faktycznie aktualnie pozostaje bez pracy. Nie jest jednak zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Sam fakt pozostawania bez pracy nie stanowi nadzwyczajnej okoliczności uniemożliwiającej stronie partycypowanie w kosztach sądowych ( post. WSa w Warszawie z 13.06.2006r. III SA/Wa 902/06 ). Skarżący – jak wynika z jego oświadczenia uzupełniającego wniosek o przyznanie prawa pomocy – prowadzi aktualnie wspólne gospodarstwo z matką. Zamieszkuje bowiem u niej, matka go żywi i utrzymuje, sam skarżący nie ponosi żadnych kosztów utrzymania i wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem. Matka zaś strony posiada stały, pewny dochód z tytułu emerytury w wysokości [...] zł – [...] zł . Matka także posiada majątek w formie domu szeregowego w K. Skarżący nie ma wiedzy dotyczącej jej oszczędności czy rachunków bankowych. Tymczasem, skoro skarżący ,będący osobą aktualnie bez pracy ( choć nie zarejestrowaną w GUP ) zamieszkuje u rodziców i pozostaje na ich utrzymaniu, to również ich dochody oraz stan majątkowy sąd zobowiązany jest uwzględnić przy ocenie możliwości finansowych skarżącego ( post. WSA w Warszawie 21.11.2005r. III SA/Wa 1709/05 ). Z informacji przedstawionych natomiast przez skarżącego wynika, iż matka ma stały dochód i majątek. Skarżący nie wykazał natomiast, jakie są obciążenia tegoż dochodu, nie wykazał także – pomimo wezwania - czy matka ma oszczędności, czy ma rachunki bankowe. Orzekający zatem nie ma możliwości rzetelnej i pełnej oceny stanu majątkowego rodziny strony, a co się z tym wiąże – ustalenia, czy zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, o jakie wnosi skarżący. Tym bardziej, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. W związku z powyższym, zwolnienia strony od konieczności uiszczenia kosztów sądowych Sąd nie uznał za uzasadnione. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie radcy prawnego, uznano, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia kwalifikowanego zastępcy prawnego z wyboru. Rodzina wnioskodawcy posiada bowiem, jak wskazano, stały dochód oraz majątek . Posiadanie zaś majątku, szczególnie nieruchomości ( domu jednorodzinnego ) w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Sam skarżący pozostaje co prawda aktualnie bez pracy, jednakże niemożność podjęcia aktualnie przez niego stałego zatrudnienia nie oznacza niemożności podejmowania prac dorywczych i okresowych ( post. WSA w Warszawie 10.11.2004r. III SA/Wa 707/04 ). W tym miejscu Sąd pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Regulacje cyt. ustawy w zakresie prawa pomocy nie uzależniają przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy bada bowiem tylko sytuację materialną strony wnoszącej, a ta, zdaniem orzekającego, nie uzasadnia przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla niego radcy prawnego, szczególnie w sytuacji, gdy jego udział, na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).