II SAB/Kr 131/11

Dnia 26 stycznia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Brachel - Ziaja po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2012 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Stowarzyszenia "[...]" na bezczynność Dyrektora Zarządu Infrastruktury Komunalnej i Transportu w Krakowie w przedmiocie dostępu do informacji publicznej postanawia: oddalić wniosek skarżącego stowarzyszenia o zwolnienie od kosztów sądowych. Strona skarżąca stowarzyszenie [...]" wniosła o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku stowarzyszenie wskazało, że nie prowadzi działalności gospodarczej, a jego funkcjonowanie opiera się na społecznej pracy jego członków, od których nie pobiera składek członkowskich. Stowarzyszenie podkreśliło, że nie posiada żadnego majątku i środków finansowych, które umożliwiłby poniesienie kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 17 października 2011 r. referendarz sądowy oddalił powyższy wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia strona skarżąca wniosła sprzeciw, zarzucając naruszenie art. 258 § 3 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 166 w zw. z art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez podanie błędnych podstaw prawnych rozstrzygnięcia oraz naruszenie art. 246 § 2 w zw. z art. 243 § 1 w/w ustawy poprzez nieprzyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych pomimo spełniania ustawowych przesłanek przez stronę wnioskującą. W uzasadnieniu sprzeciwu stowarzyszenie podniosło, że referendarz sądowy jako podstawę prawną wydanego orzeczenia wskazał art. 243, 244, 245, 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 173, 175 i 176 powołanej ustawy. Wskazanie jako podstawy prawnej art. 243, 244 i 245 bez podania, na podstawie których ich paragrafów zostało wydane postanowienie stanowi naruszenie art. 258 § 3 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 166 w zw. z art. 141 § 4 w/w ustawy. Ponadto podanie jako podstawy prawnej art. 246 § 1 ustawy w sytuacji, gdy ubiegającym się o zwolnienie jest strona będąca organizacją społeczną, stanowi naruszenie art. 258 § 3 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 166 w związku z art. 141 § 4, gdyż przywołany przepis dotyczy przyznania prawa pomocy wyłącznie osobie fizycznej. Stowarzyszenie zarzuciło także, że referendarz sądowy w wydanym postanowieniu posłużył się argumentacją z orzeczeń sądów wydanych w zupełnie odmiennych stanach faktycznych, w szczególności dotyczących podmiotów prowadzących działalność gospodarczą oraz organizacji non-profit, które domagały się zwolnienia od kosztów z mocy ustawy. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 marca 2005 r. sygn. akt II OZ 118/05 Stowarzyszenie podniosło, że nie można odmówić przyznania prawa pomocy, jeżeli następstwem takiego postanowienia będzie istotne ograniczenie prawa do sądu, a z taką sytuacją mamy właśnie do czynienia w niniejszej sprawie. Sytuacja materialna skarżącego jest jedyną podstawą do orzekania w sprawach o udzielenie prawa pomocy. Wydanie postanowienia o przyznaniu prawa pomocy umotywowane innymi przyczynami, niż sytuacja materialna wnioskodawcy, jest niedopuszczalne, ponieważ nie znajduje uzasadnienia w przepisie art. 246 § 2 ustawy. W ocenie Stowarzyszenia przedstawione okoliczności odnoszące się do oceny jego sytuacji finansowej, dowodzą, że ustawowe przesłanki zwolnienia zostały w niniejszej sprawie spełnione. Stowarzyszenie podkreśliło, że żaden przepis prawa nie nakazuje członkom stowarzyszeń gromadzenia środków na procesy sądowe, a ponadto orzecznictwo sądów administracyjnych przyjmuje, że nawet w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej nie można nakładać obowiązku czynienia oszczędności na wypadek przyszłych sporów sądowych. Wskazując na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2006. sygn. akt I FZ 606/06 Stowarzyszenie podniosło, że przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy powinna zawsze wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów kosztów, jakie musi ponieść strona oraz aktualnej kondycji finansowej strony. Ocena ta powinna opierać się wyłącznie na podstawie zebranego w toku postępowania materiału dowodowego. W niniejszej sprawie Stowarzyszenie wykazało, że nie ma żadnych środków na poniesienie kosztów postępowania. Na końcu Stowarzyszenie podniosło, że wniesiona skarga nie jest wniesiona w interesie członków Stowarzyszenia, ale w interesie społecznym, w interesie mieszkańców Krakowa, którzy zmuszani są do ponoszenia coraz wyższych opłat ustalanych przez gminę, podczas gdy w zakresie wnoszenia opłat za parkowanie w strefie płatnego postoju jest wiele nieprawidłowości uszczuplających budżet gminy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 w/w ustawy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stowarzyszenie we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych podniosło, że nie posiada żadnego majątku ani dochodów nie pobiera składek od członków, a jego działalność opiera się na społecznej pracy członków stowarzyszenia. W sprzeciwie podkreślono, że możliwe jest funkcjonowanie stowarzyszeń nie przewidujących obowiązku pobierania składek od swoich członków, gdyż powoływanie stowarzyszeń jest jednym z przejawów wolności obywatelskich przy możliwie minimalnych ograniczeniach. Dodatkowo wskazano, że skarga w niniejszej sprawie jest wniesiona nie w interesie członków Stowarzyszenia, lecz w interesie społecznym, w interesie mieszkańców Krakowa, którzy zmuszani są do ponoszenia coraz wyższych opłat ustalanych przez gminę. Okoliczności te, zdaniem Sądu, nie uzasadniają uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący jest jednostką organizacyjną o statusie stowarzyszenia zwykłego, o którym mowa w art. 40 - 43 ustawy prawo o stowarzyszeniach. Jak wynika z art. 42 powołanej ustawy stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, nie może natomiast prowadzić działalności gospodarczej ani przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Strona skarżąca ma więc możliwość pozyskania środków finansowych przeznaczonych na prowadzenie działalności, jednakże z możliwości tych nie korzysta. Sytuacja taka - jakkolwiek dopuszczalna z punktu widzenia obowiązującego prawa - nie może stanowić podstawy do zwolnienia stowarzyszenia od kosztów sądowych. Niewykorzystywanie przewidzianych prawem możliwości pozyskiwania środków niezbędnych do prowadzenia statutowej działalności (a wniesienie skargi w niniejszej sprawie jest przejawem właśnie takiej działalności) jest przesłanką do odmowy przyznania prawa pomocy. Na podobnym stanowisku stanął Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z dnia 6 stycznia 2006 r., sygn. akt II OZ 1361/05, gdzie stwierdzono: "To, że od kilkunastu lat działa Komitet i nie zgromadził żadnych środków finansowych, ani nie przewiduje, że będzie musiał w przyszłości gromadzić środki na koszty sądowe, świadczy wyłącznie o braku operatywności i bierności władz Stowarzyszenia, a nie o tym, że jest to argument przemawiający za przyznaniem prawa pomocy ze środków Skarbu Państwa". Należy zgodzić się ze skarżącym, że możliwe jest funkcjonowanie stowarzyszenia, które nie przewiduje pobierania składek od swoich członków. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem z regulaminu skarżącego stowarzyszenia nie wynika obowiązek płacenia składek członkowskich. Należy jednak podkreślić, że w § 4 i § 11 regulaminu odwołano się do ustawy Prawo o stowarzyszeniach, a więc także powołanego wyżej art. 42 ustawy. Ponadto jak wskazał Naczelny Sad Administracyjny w postanowieniu z 11 maja 2011 r., sygn. I OZ 322/11 brak zapewnienia w statucie stowarzyszenia stałego źródła dochodów, chociażby w oparciu o obowiązkowe składki członkowskie, nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy. Odnosząc się do argumentu, iż skarżące stowarzyszenie opiera się na społecznej pracy członków, a skarga w niniejszej sprawie dotyczy interesu społecznego tj. interesu mieszkańców Krakowa należy podzielić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 28 maja 2010r., sygn. II OZ 488/10, że fakt, iż stowarzyszenie jest organizacją non profit, nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków - chociażby w drodze obowiązkowych składek. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.