III SA/Kr 1039/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Asesor WSA Ewelina Dziuban Protokolant specjalista Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2024 r. sprawy ze skargi adwokata M. W. w przedmiocie wznowienia postępowania dotyczącego przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu zawartego w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 czerwca 2019 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 124/19 ze skarg A. N. na postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 6 listopada 2018 r. nr SKO.PS/4110/536/2018, SKO.PS/4110/537/2018, SKO.PS/4110/538/2018, SKO.PS/4110/539/2018, SKO.PS/4110/540/2018 postanawia: odrzucić skargę Pismem z dnia 3 czerwca 2024 r. Adwokat M. W. - pełnomocnik z urzędu dla skarżącej A. N. w postępowaniu prowadzonym przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie pod sygnaturą III SA/Kr 124/19, wniósł o wznowienie postępowania i zmianę rozstrzygnięcia o kosztach, zawartego w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 czerwca 2019 г. oraz zwrot kosztów postępowania, według norm prawem przepisanych. Wyrokiem z dnia 7 czerwca 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przyznał na rzecz adwokata M. W. koszty nieopłaconej pomocy prawnej w wysokości 1.476 zł brutto (1.200 zł + 23% VAT). Rozstrzygnięcie o kosztach opierało się na przepisie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U.2016.1714). Skarżący w swym wniosku wskazał, iż rozstrzygnięcie o kosztach nie zostało zaskarżone przez niego, albowiem obowiązujące wówczas przepisy nie pozwalały na skuteczne wzruszenie postanowienia, natomiast podstawa prawna, przyjęta jako podstawa postanowienia, objęta była domniemaniem konstytucyjności. Bowiem w dniu 27 lutego 2024 roku Trybunał Konstytucyjny w rozpoznaniu skargi konstytucyjnej, w sprawie pod sygnaturą SK 90/22 stwierdził, że § 2 pkt 1 w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2023 poz. 2631) w zakresie, w jakim określa opłaty stanowiące koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w wysokości niższej niż stawki minimalne opłat określonych rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 1, poz. 1964, ze zm.). jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Niewątpliwie w wyroku z dnia 27 lutego 2024 roku Trybunał Konstytucyjny, w prawidłowym prawnie składzie, potwierdził, że wszystkie opłaty wymienione w § 4 ust. 1 rozporządzenia, a określające wysokość stawek (1). w praktyce opłaty wymienione w przepisach od § 8-§ 21 rozporządzenia) pozostają sprzeczne z Konstytucją RP, o ile przewidują stawki niższe, aniżeli stawki minimalne opłat, określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz U. z 2023 r. poz. 1964, ze zm.). Podstawą wynagrodzenia adwokata powinny być natomiast odpowiednie stawki minimalne, przewidziane w drugim z wymienionych rozporządzeń (tj. w sprawie opłat za czynności adwokackie). Skarżący zawnioskował o zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia o kosztach, zawartego w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 listopada 2019 r. Jako podstawę rozstrzygnięcia o kosztach, wskazał przepis § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964, ze zm.) przy zastosowaniu § 4 ust. 3 rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U.2016.1714) i uwzględnieniu, iż pod jedną sygnaturą było połączonych pięć spraw tj. kwota 2.400 zł + VAT (łącznie: 2.952 zł). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wniosek o wznowienie podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 280 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U.2024.935 z dnia 2024.06.26; dalej p.p.s.a.), Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga o wznowienie postępowania jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Badanie w rozumieniu powyżej przytoczonego przepisu sprowadza się do stwierdzenia, czy spełnione zostały warunki, które umożliwiają rozpatrzenie samej skargi o wznowienie postępowania. Odrzucenie skargi o wznowienie postępowania może nastąpić tylko wtedy, gdy skarga nie opiera się na ustawowej przesłance wznowienia, nie zaś gdy podstawa ta nie jest merytorycznie uzasadniona. Z kolei zgodnie z art. 281 p.p.s.a. na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i jeżeli brak jest ustawowej podstawy wznowienia lub termin do wniesienia skargi nie został zachowany, odrzuca skargę o wznowienie. Sąd może jednak po rozważeniu stanu sprawy połączyć badanie dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy. W niniejszej sprawie wniosek o wznowienie został wniesiony w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 lutego 2024 roku (SK 90/22), który został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 4 marca 2024r. Wniosek został wniesiony w terminie 4 czerwca 2024r. Stosownie do treści art. 270 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem tj. wyrokiem lub postanowieniem, czyli orzeczeniem kończącym postępowanie w sprawie. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że chodzi zakończenie postępowania wszczętego przed sądem administracyjnym na skutek wniesienia skargi w rozumieniu art. 52 p.p.s.a. albo wniosku, o jakim mowa w art. 63 p.p.s.a., tj. o zakończenie postępowania sądowoadministracyjnego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2006 r. sygn. I GZ 2/06). Powołany przepis dotyczy prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej. Do takich orzeczeń należą wyroki, tj. orzeczenia, które rozstrzygają sprawę merytorycznie (art. 132 p.p.s.a.) oraz postanowienia, które w inny sposób kończą postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej (art. 160-165 p.p.s.a., art. 173 § 1 p.p.s.a.) - por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 22 czerwca 2006 r. sygn. akt I GZ 2/06, z 10 lutego 2016 r. sygn. akt I OZ 1736/15, z 17 lutego 2016 r. sygn. akt I OZ 1738/15 oraz z 13 maja 2009 r. sygn. akt II OZ 393/09; por. także: K. Sobieralski, Przedmiotowy zakres dopuszczalności wznowienia postępowania przed sądem administracyjnym, Sam. Ter. 2002, nr 10, s. 24 i n., i P. Gołaszewski, Sporządzanie środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, Warszawa 2015, str. 529; Metodyka pracy sędziego w sprawach administracyjnych, Barbara Adamiak, Janusz Borkowski, Wolters Kluwer, str.466). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 czerwca 2006 r., sygn. akt I GZ 2/06 wskazał, że w przepisach art. 270-285 p.p.s.a. brak jest bezpośredniej podstawy prawnej do wzruszenia w trybie wznowienia postępowania postanowienia niekończącego postępowania w sprawie, jak to przewiduje art. 4161 k.p.c, a tym samym brak jest także podstawy prawnej do wznowienia prawomocnie zakończonej sprawy wskutek wzruszenia postanowienia niekończącego postępowania w tej sprawie, jak to przewiduje art. 403 § 4 k.p.c. Wskazane zmiany w k.p.c. (dodanie art. 403 § 4 i art. 4161) zostały dokonane w wyniku uwzględnienia stanowiska Trybunału Konstytucyjnego co do znaczenia art. 190 ust. 4 Konstytucji, wyrażonego w jego dwóch orzeczeniach: postanowieniu z dnia 2 marca 2004 r. sygn. akt S 1/04 (OTK-A 2004, nr 3, poz. 24) oraz wyroku z dnia 27 października 2004 r. sygn. akt SK 1/04 (OTK-A 2004, nr 9, poz. 96). Według tego stanowiska art. 190 ust. 4 Konstytucji dotyczy każdego prawomocnego orzeczenia sądowego wydanego na podstawie przepisu uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą (zwanego dalej przepisem niekonstytucyjnym), a więc także orzeczenia niekończącego postępowania w sprawie. Nie można bowiem wykluczyć, że takie orzeczenie mogło mieć wpływ na niekonstytucyjność także orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Tak więc na gruncie powyższej wykładni Trybunału Konstytucyjnego co do znaczenia i zakresu art. 190 ust. 4 Konstytucji, mając na względzie art. 8 ust. 2 Konstytucji, należy przyjąć, że brak w przepisach art. 270-285 p.p.s.a. bezpośredniej podstawy do wzruszenia, po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej, prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania w tej sprawie, które zostało wydane na podstawie przepisu prawnego uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, nie może wyłączać dopuszczalności wzruszenia takiego postanowienia. Stosownie bowiem do art. 8 ust. 2 Konstytucji jej przepisy stosuje się bezpośrednio, chyba że sama Konstytucja stanowi inaczej. Przepis art. 190 ust. 4 Konstytucji zatem należy rozumieć w ten sposób, że w każdym wypadku stwierdzenia niekonstytucyjności podstawy prawnej prawomocnego rozstrzygnięcia orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stanowi podstawę dla domagania się wznowienia postępowania związanego z wydaniem tego rozstrzygnięcia lub jego uchylenia. W konkluzji w powołanym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej podstawą prawną żądania wzruszenia prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania w tej sprawie stanowi wprost art. 190 ust. 4 w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji, a do jego wzruszenia mają odpowiednie zastosowanie przepisy o wznowieniu postępowania sądowoadministracyjnego. Dalej wskazano, że żądanie takie byłoby dopuszczalne jednak jedynie wówczas, gdyby występował związek między treścią postanowienia niekończącego postępowania, a treścią orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej. (zob. Postanowienie NSA z 20.08.2024 r., I GZ 245/24, LEX nr 3749242). Stąd przyjmuje się, że przepis art. 270 p.p.s.a. nie obejmuje więc możliwości wznowienia postępowania incydentalnego-wpadkowego, to jest zakończonego prawomocnym postanowieniem niekończącym postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 maja 2010 r. sygn. akt III SA/Kr 357/10). W niniejszej sprawie wnioskodawca domaga się wznowienia postępowania zakończonego wyrokiem, w zakresie, w jakim przewidywał on wynagrodzenie tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Pomimo tego, że tego rodzaju rozstrzygnięcie zostało umieszczone w wyroku, to nie ma ono charakteru rozstrzygnięcia kończącego postępowanie sądowe, a jest jedynie postanowieniem incydentalnym, którego przedmiotem było rozpoznanie wniosku o przyznanie wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej. Stosownie do art. 200 p.p.s.a w wyroku uwzględniającym skargę może być również zawarte rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania. Wniosek o przyznanie wynagrodzenia nie stanowi natomiast wniosku z art. 63 p.p.s.a., nie wszczyna sprawy sądowoadministracyjnej, a więc postępowanie w tym przedmiocie ma charakter wyłącznie incydentalny. W tym miejscu wskazać należy, iż postępowanie zainicjowane wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia nie jest samodzielne i odrębne, jest bowiem immamentnie związane ze skargą do sądu administracyjnego. Postanowienie rozstrzygające żądanie przyznanie wynagrodzenia nie kończy więc postępowania sądowego i z tego względu nie może być przedmiotem wniosku o wznowienie postępowania. W konsekwencji wywiedziona przez stronę wniosek o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem, który przewidywał rozstrzygnięcie o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, nie jest dopuszczalna, stąd też należało ją odrzucić. Przepisy o wznowieniu postępowania nie mają bowiem zastosowania do postanowień o charakterze procesowym, które nie kończą sprawy (por. postanowienia: WSA we Wrocławiu z 23 lutego 2010 r. sygn. akt IV SA/Wr 87/10, NSA z 13 maja 2009 r. sygn. akt II OZ 393/09). Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 270 i art. 276 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.