III SA/Kr 1500/11

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A w K o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A w K na rozstrzygniecie Zarządu Województwa w przedmiocie negatywnego rozpatrzenia odwołania postanawia: I. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmujące ustanowienie na jej rzecz adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka, II. w pozostałej części wniosek oddalić. W złożonym na urzędowym formularzu "PPPr" wniosku o przyznanie prawa pomocy stowarzyszenie A domagało się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wysokość kapitału zakładowego określiło na 0 zł, wartość środków trwałych oszacowało na 0 zł, a wysokość zysku za ostatni rok oceniło na 2.512,91 zł. Ujawniło, że w chwili składania wniosku na rachunku bankowym w Banku [...] S.A. miało 204,91 zł. Uzasadniając swoje starania podniosło, że jest organizacją społeczną, prowadzącą statutowo działalność oświatową, posiada status organizacji pożytku publicznego. Zaakcentowało, że choć skupia osoby prowadzące działalność dydaktyczną to jednak nie posiada w swoich zasobach kwalifikowanych prawników. W swojej ocenie stowarzyszenie nie jest w stanie ponieść żadnej opłaty gdyż cele organizacji non-profit nie przewidują tego typu wydatków a majątek stowarzyszenia jest zerowy. Powiada, że oświadczenie obejmuje dokładne dane o jego majątku i dochodach za rok 2010. Z dalszych wyjaśnień stowarzyszenia wynika, że wykazany zysk pochodzi z dwóch pozwów a działalność administracyjną stowarzyszenie finansuje jedynie ze składek członkowskich. Z uwagi na fakt, że nie jest to pierwsza sprawa w której stowarzyszenie ubiega się o przyznanie prawa pomocy więc na zasadzie notorii urzędowej w oparciu o akta sprawy prowadzonej pod sygn. akt. III SA/Kr 84/11 okolicznościami znanymi z urzędu pozostaje, że stowarzyszenie liczy 15 członków zwyczajnych. Nie posiada majątku. Jego przychody stanowią składki członkowskie, które pokrywają niezbędne wydatki na materiały piśmiennicze i media, przy czym stosownie do podjętej w tym względzie przez Zarząd uchwały z dnia 15 listopada 2008 r. stowarzyszenie praktykuje "liberalne" podejście do kwestii opłacania składek. Nikt z zarządu stowarzyszenia nie pobiera wynagrodzeń ani diet a wszyscy członkowie świadczą pracę na rzecz działań statutowych bez wynagrodzenia. Bilans stowarzyszenia za rok 2009 wykazał sumy 7714,24 zł aktywów i 7714,24 zł pasywów, zestawienie raportów kasowych za okres od 1.01.2010 r. do 31.12.2010 r. saldo dodatnie 155,05 zł, a zestawienie obrotów i sald kont analitycznych stanowiące podstawę do sporządzenia bilansu za 2010 r. oraz rachunek zysków i strat na dzień 31.12.2009 r. wskazujący na kwotę wyniku finansowego brutto 6.056,67 zł. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Z uwagi na fakt, że w swoim obecnym wniosku stowarzyszenie akcentuje tak jak miało to miejsce poprzednio status organizacji pożytku publicznego i podnosi, że cele organizacji non-profit nie przewidują wydatków na koszty postępowania więc powtórzenia wymaga, że choć przepis art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2010 r. Nr 234, poz. 1536) stanowi, że organizacji pożytku publicznego, w odniesieniu do prowadzonej przez nią działalności pożytku publicznego przysługuje zwolnienie od opłat sądowych to jednak zauważyć trzeba, że tylko na zasadach określonych w przepisach odrębnych. Ze zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, organizacje pożytku publicznego korzystają więc w sprawach cywilnych (art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.). Natomiast ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., wśród podmiotów, które są zwolnione z mocy ustawy od ponoszenia kosztów sądowych (art. 239), nie wymienia organizacji pożytku publicznego. Wprawdzie w art. 240 ppsa znajduje się delegacja, upoważniająca Radę Ministrów do udzielenia organizacjom społecznym zwolnienia od wpisu, jednakże do tej pory nie zostało wydane przedmiotowe rozporządzenie. Nie ma zatem przepisów odrębnych, które regulowałyby zasady zwalniania organizacji pożytku publicznego od opłat sądowych w sprawach sądowoadministracyjnych. Generalnie w myśl art. 214 § 1ppsa, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Prawo pomocy jest natomiast wyjątkiem od tej zasady i zastosowanie tej instytucji ogranicza się do szczególnie uzasadnionych przypadków. Stanowisko to w odniesieniu do podmiotów takich jak wnioskodawca potwierdził zresztą Naczelny Sąd Administracyjny stwierdzając w jednym ze swoich orzeczeń, że fakt iż stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków – chociażby w drodze obowiązkowych składek członkowskich – na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2006 r., sygn. akt II OZ 317/06, postanowienie NSA z 6 czerwca 2006 r. sygn. akt II OZ 588/06, niepublikowane). Strona skarżąca inicjująca postępowanie sądowe powinna zatem przewidzieć możliwość ponoszenia związanych z tym kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 9 listopada 2007 r. sygn. akt II OZ 1090/07, postanowienie NSA z 12 lutego 2008 r. sygn. akt II OZ 80/08, opublikowane w internetowej bazie orzeczeń NSA). Skoro jednak Naczelny Sąd Administracyjny przy okazji rozpoznawania zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 1 kwietnia 2011 r. (sygn. akt. III SA/Kr 84/11) zmienił przedstawiony kierunek wykładni podnosząc, że ocena sytuacji majątkowej strony w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy powinna opierać się wyłącznie na analizie kosztów postępowania sadowego i aktualnej kondycji finansowej strony (vide: uzasadnienie postanowienia NSA z dnia 24.05.2011 r. sygn. I GZ 264/11) a następnie WSA w Krakowie bazując tylko na okazanych przez Szkołę w wykonaniu wezwania z dnia 31.01.2011 r. dokumentach założył, że w związku ze swoją działalnością statutową wykazane za rok 2009 koszty realizacji w działalności odpłatnej i koszty administracyjne (sięgające kwoty 28000 zł) ponoszone są przez Galicyjską Szkołę Zdrowia w sposób ciągły (vide: uzasadnienie postanowienia z dnia 16.06.2011 r. sygn. akt III SA/Kr 84/11), należy więc w ślad za tymi orzeczeniami przyjąć, że stowarzyszenie zasługuje na pomoc o którym to prawie traktują przepisy oddziału 2 rozdziału III działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zarazem w sytuacji gdy przedłożone wówczas zestawienie obrotów i sald kont analitycznych stanowiło podstawę do sporządzenia bilansu za 2010 r. nie było obecnie potrzeby wzywania stowarzyszenia o przedłożenie dodatkowych dokumentów źródłowych. To, że stowarzyszenie może ubiegać się o wzmiankowaną pomoc, nie oznacza jednak automatycznie że złożony przezeń wniosek zasługuje na uwzględnienie w całej rozciągłości gdyż przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej może się domagać tylko wówczas gdy wykaże nie tylko, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §2 pkt. 1ppsa). Realia niniejszej sprawy nie dają podstaw do takich ustaleń. W chwili składania wniosku stowarzyszenie dysponując 204,91 zł, posiadało bowiem kwotę wystarczająca na opłacenie 200 zł wpisu od złożonej skargi kasacyjnej (§2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. (Dz.U. Nr 221 poz. 2193 ze zm.). Bezzasadność wniosku o zwolnienie od kosztów pozostaje bez wpływu na drugie z żądań a mianowicie ustanowienia adwokata. Zgodnie z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest bowiem związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). W sytuacji więc gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 §3 in fine ppsa), pod warunkiem wykazania, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 §2 pkt. 2 ppsa). W sytuacji gdy środki posiadane przez stowarzyszenie wystarczają zaś jedynie na opłacenie wpisu nie ulega wątpliwości, że stowarzyszenie nie ma dostatecznych środków na poniesienie przez siebie opłat za czynności adwokata w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W konsekwencji przyznano więc stowarzyszeniu pomoc w takim zakresie poprzez ustawienia na jego rzecz adwokata, którego wyznaczy właściwy organ samorządu zawodowego. Mając to wszystko na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 246 §2 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 §3 ppsa.