III SA/Kr 1576/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie WSA Bogusław Wolas Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) Protokolant Starszy Referent Kinga Ładyga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi I. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji z siedziba w T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 sierpnia 2024 r., nr 570000/28/2024 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Tarnowie (dalej: ZUS lub organ), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz.572 , dalej jako: "k.p.a.") w zw. z art. 30, art. 83b ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz.497 , dalej jako: "u.s.u.s.") decyzją z dnia 23 sierpnia 2024 r. nr 570000/28/2024 utrzymał w mocy decyzję nr RED - 25/2024 Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Tarnowie z 6 sierpnia 2024 r., którą odmówiono I. Sp. z o. o. w likwidacji z siedzibą w T. (dalej: strona skarżąca) wszczęcia postępowania o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Decyzja ta została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: W piśmie z dnia 10 lipca 2024 r. strona skarżąca złożyła wniosek o umorzenie wraz z odsetkami oraz kosztami upomnienia i egzekucji, całej zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za osoby zgłoszone do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres od listopada 2011 r. do lipca 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Tarnowie decyzją z dnia 6 sierpnia 2024 r., nr RED-25/2024 na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., w związku z art. 30, art. 83b ust. 1 u.s.u.s. odmówił: wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku strony skarżącej o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 04.2017 r. do 07.2017 r., od 10.2017 r. do 11.2017 r., od 07.2018 r. do 01.2019 r., od 03.2019 r. do 10.2019 r" od 12.2019 r. do 04.2020 r., 07.2020 r., 09.2020 r., od 11.2020 r. do 07.2022 r., ubezpieczenie zdrowotne za okres od 05.2017 r. do 07.2017 r., od 10.2017 r. do 11.2017 r., od 07.2018 r. do 01.2019 r., od 03.2019 r. do 10.2019 r., od 12.2019 r. do 02.2020 r., 04.2020 r., 07.2020 r., 09.2020 r., od 11.2020 r. do 07.2022 r., za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku strony skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczenia społeczne za okres od 11.2011 r. do 03.2017 r., od 08.2017 r. do 09.2017 r., od 12.2017 r. do 06.2018 r., 02.2019 r., 11.2019 r., od 05.2020 r. do 06.2020 r., 08.2020 r., 10.2020 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 11.2011 r. do 04.2017 r., od 08.2017 r. do 09.2017 r., od 12.2017 r. do 06.2018 r., 02.2019 r., 11.2019 r., 03.2020 r., od 05.2020 r. do 06.2020 r., 08.2020 r., 10.2020 r. z powodu braku zaległości za te okresy. W uzasadnieniu decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że na koncie strony skarżącej - płatnika składek figurują, między innymi, zaległe składki za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych za okresy wymienione w pkt 1 decyzji. Ustalono ponadto, że na koncie strony skarżącej nie figurują zaległe składki na w ubezpieczenia społeczne za okres od 11.2011 r. do 03.2017 r., od 08.2017 r. do 09.2017 r., od 12.2017 r. do 06.2018 r., 02.2019 r., 11.2019 r., od 05.2020 r. do 06.2020 r., 08.2020 r., 10.2020 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 11.2011 r. do 04.2017 r., od 08.2017 r. do 09.2017 r., od 12.2017 r. do 06.2018 r., 02.2019 r., 11.2019 r., 03.2020 r., od 05.2020 r. do 06.2020 r., 08.2020 r., 10.2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Tarnowie decyzją z dnia 16 sierpnia 2024 r., nr RED-26/2024 na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 83b ust. 1 u.s.u.s. umorzył postępowanie w sprawie wniosku strony skarżącej o umorzenie należności z tytułu odsetek od składek oraz kosztów upomnienia w części finansowanej przez ubezpieczonych. Strona skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w zakresie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne objętych decyzją RED-25/2024 r. za osoby zgłoszone do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. ZUS złożony wniosek ponownie przeanalizował i stwierdził, że podjęte rozstrzygnięcie jest prawidłowe. W zaskarżonej decyzji wskazano, że zgodnie z art. 30 u.s.u.s. - do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się przepisu art. 28, na podstawie którego Zakład Ubezpieczeń Społecznych umarza należności z tytułu składek. W przepisie tym ustawodawca użył sformułowania "nie stosuje się". Oznacza to, że w stosunku do wskazanych w nim należności Zakład nie może podjąć jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie ich umorzenia. W przypadku tego rodzaju składek, Zakład nie może badać przesłanek umorzenia przewidzianych w art. 28 u.s.u.s. Wyjaśniono, że płatnikowi składek w żadnym przypadku nie przysługuje prawo domagania się umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych, gdyż to nie on a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi w istocie naruszenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rola jaką pełni pracodawca będący płatnikiem składek finansowanych przez ubezpieczonych wyklucza powoływanie się przez niego na własną trudną sytuację majątkową jako przesłankę uzasadniającą rezygnację przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z egzekwowania składek, których realny ciężar finansowy ponieśli ubezpieczeni. Stosownie zatem do art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Art. 83b u.s.u.s. mówi natomiast, że w przypadkach, gdy k.p.a. przewiduje wydanie postanowienia kończącego postępowanie, Zakład wydaje decyzję. W świetle powyższych rozważań stwierdzono, że w tej sprawie należało wydać decyzję o odmowie wszczęcia postępowania. W skardze wniesionej od powyższej decyzji zarzucono naruszenie: - art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r.) decydujących o uznaniu przedmiotowego wsparcia finansowego za pomoc publiczną; - art. 28 ust. u.s.u.s. gdzie należności z tytułu składek mogą być umarzane przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Nieściągalność należności została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. i zachodzi w przypadku zaistnienia jednej z sześciu podanych okoliczności; - interesu prawnego związanego z interesem podatnika i interesem publicznym poprzez uniemożliwienie zakończenia całkowitego procesu likwidacji przedsiębiorstwa i nie ponoszenia dodatkowych kosztów z tym związanych w wymiarze społecznym i ekonomicznym. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Na wstępie należy przypomnieć, że kognicja sądu administracyjnego ogranicza się wyłącznie do badania legalności zaskarżonych aktów administracyjnych, rozumianej jako zgodność z przepisami prawa materialnego i procesowego, o czym stanowi przepis art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Uchylenie natomiast decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz.935; zwanej dalej "p.p.s.a."). Rozstrzygając daną sprawę, sąd administracyjny nie jest związany wyartykułowanymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami, lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy, o czym stanowi art.134 § 1 p.p.s.a. Co więcej, pozostaje zobowiązany do wzięcia z urzędu pod rozwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodniesionych w skardze, pozostających jednak w związku z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta nie narusza prawa. Przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie stanowi decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 sierpnia 2024 r., którą na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 30 i art. 83b u.s.u.s. odmówiono stronie skarżącej: wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych; wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku strony skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczenia społeczne za okres (...) z powodu braku zaległości za te okresy. Na wstępie należy podkreślić, że zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym, ubezpieczeniu zdrowotnemu, ubezpieczeniu na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych określają przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 497 ze zm.), dalej: u.s.u.s., które w sposób ścisły regulują także sytuacje pozwalające ubiegać się o umorzenie należności z tytułu składek. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, której przesłanki uregulowane zostały w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Natomiast umorzenie należności z tytułu składek w innych sytuacjach niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest wyjątkowo, w uzasadnionych przypadkach na zasadach określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365). Wskazane powyżej regulacje nie mają jednak w całości zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek. Zgodnie bowiem z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s. Przedsiębiorca nie może zatem skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie, w części dotyczącej nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych. Wprowadzenie przez ustawodawcę zastrzeżenie, o którym mowa w art. 30 u.s.u.s., oznacza, że możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami, a więc samych pracowników, została bezwzględnie wyłączona. W omawianej sytuacji płatnikowi składek w ogóle nie przysługuje prawo domagania się ich umorzenia, gdyż to nie on, a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi w istocie naruszenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rola, jaką pełni pracodawca będący płatnikiem składek finansowanych przez ubezpieczonych, wyklucza powoływanie się przez niego na własną trudną sytuację majątkową jako przesłankę uzasadniającą rezygnację przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z egzekwowania składek, których realny ciężar finansowy ponieśli ubezpieczeni. Z powyższego wynika, jak trafnie w kontrolowanej decyzji wskazał organ, że w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących ich płatnikami, ustawodawca w ogóle nie przewidział możliwości ich umarzania, rozkładania na raty, czy odraczania terminu płatności. Innymi słowy nie istnieją podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego w tej części. Organ zobligowany był więc do wydania decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w tym zakresie (por. wyroki WSA w Warszawie z 23 marca 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 3208/05; WSA w Bydgoszczy z 14 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 483/10; WSA w Olsztynie z 30 września 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 118/10; WSA w Łodzi z 18 lipca 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 351/18). Stanowisko to zostało zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 października 2012 r., sygn. akt II GSK 1520/11, w którym NSA wskazał, że wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się", należy interpretować w sposób ścisły, tj. że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. Oznacza to, że przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie, w części nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych. (por. wyroki NSA z 22 maja 2014 r., sygn. akt. II GSK 461/13; z 23 października 2013 r., sygn. akt II GSK 1016/12). Powyższe stanowisko akceptowane jest również w piśmiennictwie (por. K. Antonów, U.s.u.s. Komentarz, WKP 2024, t. do art. 30). W odniesieniu natomiast do należności wymienionych w pkt 2 decyzji został stwierdzony brak zaległości a więc nie ma przedmiotu postępowania. We wniosku z 10 lipca 2024 r. strona skarżąca wskazała, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres od listopada 2011 do listopada 2018 r. od dnia 1 stycznia 2024 r. uległy przedawnieniu. Podkreślić zatem należy, że kwestia przedawniania składek nie mogła być badana w sytuacji braku podstaw prawnych do wydania decyzji w przedmiocie umorzenia składek. Zresztą w przypadku przedawnienia składek organ również nie byłby uprawniony do prowadzenia postępowania w przedmiocie umorzenia składek. Umorzyć bowiem można jedynie składki, które strona obowiązana jest jeszcze świadczyć. Zasadnie zatem organ odmówił wszczęcia w powyższym zakresie postępowania administracyjnego. Zgodnie z treścią art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Natomiast stosownie do treści art. 83b ust. 1 u.s.u.s. jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję. Sąd nie stwierdził ponadto żadnego innego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź innych przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności. Mając na uwadze powyższe Sąd - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz.935 ) - orzekł o oddaleniu skargi.