III SA/Kr 1852/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Wołek Sędziowie WSA Halina Jakubiec WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant Ewelina Knapczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2013 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Wojewody z dnia 29 listopada 2012 r. nr [....] w przedmiocie odmowy wymeldowania skargę oddala Zaskarżoną decyzją z dnia 29 listopada 2012 r., nr [...] Wojewoda, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej w skrócie - k.p.a.) w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity, Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm., zwanej dalej ustawą o ewidencji ludności i dowodach osobistych), utrzymał w mocy decyzję organu I instancji - Prezydenta Miasta - z dnia [...] 2012 r., nr [...], orzekającą o odmowie wymeldowania z pobytu stałego S. S. z lokalu przy ul. G w K. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Z wniosku L. S. wszczęte zostało w dniu 11 maja 2012 r. postępowanie administracyjne dotyczące wymeldowania S. S. z miejsca pobytu stałego z lokalu przy ul. G w K. Wnioskodawca podał, że S. S. opuściła ww. lokal w dniu 10 marca 2011 r. Z wyjaśnień złożonych przez S. S. w toku postępowania wynikało, że w dniu 10 marca 2011 r. w przedmiotowym lokalu wymienione zamki w drzwiach, co uniemożliwiło jej wejście do mieszkania, zaś jej mąż – L. S. oświadczył jej, iż nie może ona nadal w nim zamieszkiwać. Zainteresowana próbowała jeszcze kilkakrotnie wejść do mieszkania, ale za każdym razem nie pozwalał na to jej mąż, grożąc jej użyciem siły. Ponadto organ I instancji ustalił na podstawie zeznań świadków oraz informacji Policji, że w spornym lokalu dochodziło wielokrotnie do awantur pomiędzy L. S. a S. S. oraz uszkodzeń mienia. W aktach sprawy znajduje się nadto wyrok Sądu Rejonowego II Wydział Karny z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt [...], którym L. S. został uznany winnym popełnienia przestępstwa z art. 191 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 ze zm., zwanej dalej w skrócie - k.k.), tj. stosowania wobec S. S. gróźb pozbawienia życia w celu zmuszenia jej do opuszczenia domu. Wobec powyższego, decyzją z dnia [...] 2012 r., znak: [...], Prezydent Miasta odmówił wymeldowania S. S. z lokalu przy ul. G w K, wskazując, że wprawdzie zainteresowana nie przebywa pod tym adresem od 10 marca 2011 r., ale lokalu nie opuściła w sposób trwały i dobrowolny. Odwołanie od tej decyzji złożył L. S., podnosząc, że organ I instancji nie dokonał pełnych i wyczerpujących ustaleń przyjętych za podstawę wydanej decyzji. Przede wszystkim podważył zeznania świadka A. K., uważając, że ze względu na jej stan zdrowia nie mogą stanowić wiarygodnego dowodu. Ponadto podkreślił, że powoływany przez organ I instancji wyrok Sądu Rejonowego z dnia 5 czerwca 2012 r. w sprawie o sygn. akt [...] jest nieprawomocny, dlatego nie powinien on wiązać organu w postępowaniu administracyjnym. Jednocześnie odwołujący się wniósł o przeprowadzenie dowodu z dołączonych do odwołania materiałów i dokumentów, a mających świadczyć o braku wiarygodności składanych przez S. S. wyjaśnień oraz o przesłuchanie świadka I. K., od którego to przesłuchania organ meldunkowy odstąpił. Opisaną na wstępie decyzją Wojewoda, nie uwzględnił odwołania i utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że aby zadośćuczynić stronie odwołującej się w zakresie wniesionych przez nią wniosków dowodowych, przeprowadzono w trybie przepisu art. 136 k.p.a. dodatkowe postępowanie (m. in. przesłuchano I. K. i przeprowadzono rozprawę administracyjną, w trakcie której przesłuchano w charakterze świadka M. S.). W ocenie organu odwoławczego, kluczowe znaczenie dla przyjęcia za udowodnione, że S. S. nie opuściła w sposób dobrowolny budynku przy ul. G w K, lecz została do tego przymuszona nagannym zachowaniem L. S., ma wyrok Sądu Rejonowego z dnia 5 czerwca 2012 r. w sprawie o sygn. akt [...]. Wskazuje on bowiem jednoznacznie, że naganne zachowanie L. S. wobec S. S. miało miejsce tuż przed opuszczeniem przez wymienioną przedmiotowego budynku. Wyrok ten ma o tyle istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie, że w świetle rozbieżnych zdań stron tego postępowania co do okoliczności opuszczenia przez Zainteresowaną budynku przy ul. G w K jest dokumentem, który w sposób obiektywny, a zarazem w sposób nie budzący jakichkolwiek wątpliwości ukazuje przyczyny tego opuszczenia. Zeznania świadków potwierdzają ten stan rzeczy, a z pisma Komisariatu Policji wynika, że często w przedmiotowym budynku dochodziło do interwencji Policji z racji awantur pomiędzy państwem S. Dowody te wzajemnie się uzupełniają, są wyjątkowo spójne i wyłania się z nich ewidentny związek przyczynowo-skutkowy odnośnie opuszczenia przedmiotowego budynku przez S. S., bowiem to określone działania ze strony odwołującego się doprowadziły do tego opuszczenia. Odnosząc się do argumentacji odwołującego oraz przedstawionych i wnioskowanych dowodów, organ odwoławczy uznał je za luźno powiązane lub w ogóle niezwiązane z przedmiotem postępowania, w którym badane są przesłanki trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu osoby objętej wnioskiem o wymeldowanie. Aby móc wymeldować osobę przesłanki te muszą wystąpić łącznie. W przypadku sprawy meldunkowej S. S. taka sytuacja nie zachodzi. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Wojewody z 29 listopada 2012 r., nr [...], L. S. zarzucił organowi naruszenie: - art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez błędne ustalenie, że S. S. nie opuściła w sposób dobrowolny i trwały lokalu oraz iż okazuje ona wolę trwałego pozostawania w nim, a także, że podejmowała środki prawne mające na celu ponowne zamieszkanie w tym lokalu, - art. 42 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 5 § 1 Kodeksu postępowania karnego (tj. ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego; Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 ze zm.) poprzez uznanie za dowód nieprawomocnego wyroku Sądu Rejonowego z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt [...], - art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 w związku z art. 104 § 1 k.p.a., poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych w oparciu o niedostateczny materiał dowodowy i pominięcie dowodów w postaci prawomocnych wyroków zapadłych w stosunku do S. S., a świadczących, że dopuszczała się ona czynów zabronionych. Skarżący wniósł jednocześnie o uchylenie decyzji organów obu instancji. W uzasadnieniu wskazał, że w sprawie niniejszej organy administracji nie poczyniły żadnych ustaleń faktycznych w zakresie podejmowania przez Zainteresowaną kroków prawnych mających na celu przywrócenie naruszonego posiadania lokalu. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych (m.in. wyroki NSA: sygn. akt II OSK 1515/10, sygn. akt II OSK 1987/09, sygn. akt II OSK 133/06), skarżący podniósł, że nie jest najważniejsze, że do opuszczenia lokalu Zainteresowana została przymuszona, jeżeli skutecznie nie zdołała przywrócić naruszonego posiadania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga, więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie był art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity, Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm., zwanej dalej ustawą o ewidencji ludności i dowodach osobistych). Zgodnie z tym przepisem organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Każda sprawa meldunkowa wymaga jednakże indywidualnego podejścia do okoliczności związanych z opuszczeniem miejsca stałego pobytu i działaniami podjętymi przez osobę zainteresowaną po opuszczeniu tego miejsca. W rozpatrywanej sprawie fakt nie zamieszkiwania uczestnika postępowania sądowego – S. S. - w miejscu stałego pobytu nie budzi wątpliwości, kwestią sporną jest natomiast charakter opuszczenia przez nią miejsca stałego pobytu. Opuszczenie lokalu, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, określona w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, winno być jednakże rozumiane jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu i dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. Jak słusznie stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 24 listopada 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa, publik. w 1677/06 Legalis, rezygnacja z prawa przebywania w lokalu powinna nastąpić w sposób wyraźny, nie tylko poprzez złożenie stosownego oświadczenia, ale również poprzez odpowiednie zachowanie się, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby. Akceptując w pełni ten pogląd stwierdzić należy, że opuszczeniem jest nie tylko fizyczne nie przebywanie w lokalu, ale i, co należy podkreślić, zamiar opuszczenia tego miejsca z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Podnieść należy, że dla dokonania prawidłowej oceny zamiaru opuszczenia ważne jest, czy okoliczności sprawy potwierdzają wolę osoby. Do nich należą: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w innym miejscu, obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w lokalu miejsca stałego pobytu. W tym przypadku rzeczą organów orzekających było zatem ustalenie, czy S. S. miała możliwość zamieszkania w miejscu stałego pobytu, w jakich okolicznościach nastąpiło przez nią jego opuszczenie, czy rzeczywiście w innym miejscu skoncentrowała ona swoje centrum życiowe zrywając wszelkie więzy z dotychczasowym swoim miejscem pobytu. Organy obu instancji, zarówno Prezydent Miasta jak i Wojewoda uznały, że S. S. nie opuściła miejsca stałego pobytu w sposób dobrowolny i trwały. Zdaniem Sądu stanowisko to w okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy uznać należało za prawidłowe. Racje ma skarżący tylko w tym względzie, że w myśl art. 11 P.p.s.a., jedynie ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny. Wprawdzie organy orzekające w uzasadnieniach kontrolowanych decyzji eksponują wyrok Sądu Rejonowego z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt [...], to zauważyć jednak trzeba, że w takim razie Sąd oceniał prawidłowość ustalenia stanu faktycznego przez organy i podjętego przez nie rozstrzygnięcia na podstawie innych zgromadzonych w toku postępowania dowodów, gdyż ustalenia sądu karnego zawarte w uzasadnieniu takiego wyroku są niewiążące. Po drugie, to do organu należy ustalenie spełnienia przesłanek uzasadniających wymeldowanie danej osoby. Ustalenie charakteru i przyczyn opuszczenia spornego lokalu przez uczestnika postępowania nie jest w żaden sposób wyłączone z właściwości orzekającego w sprawie meldunkowej organu administracji i nie może on uchylać się od dokonania tych ustaleń w drodze postępowania dowodowego, ograniczając się tylko do powołania się na analogiczne ustalenia w tym zakresie w toczącym się postępowaniu karnym. Z zeznań A. K., pouczonej o odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań, wynikają w ocenie Sądu okoliczności związane z opuszczeniem przez S. S. miejsca stałego pobytu wbrew jej woli, bo została z niego wyrzucona przez skarżącego wraz z rzeczami osobistymi. Potwierdzają to także zeznania M. S. Pozostałe natomiast dowody, tj., zeznania M. K., pismo Komisariatu Policji (l. dz. [...] z dnia 4 lipca 2012 r.) z wymienionymi, stanowią, jak trafnie argumentuje Wojewoda, pewną spójną całość, wzajemnie się uzupełniają, i wyłania się z nich związek przyczynowo – skutkowy odnośnie opuszczenia przez S. S. miejsca stałego pobytu w wyniku nagannych działań skarżącego, co uzasadnia w sposób wystarczający trafność i prawidłowość podjętego rozstrzygnięcia. Poza twierdzeniami skarżącego, z materiału dowodowego nie wynikają inne okoliczności, które mogłyby w jakikolwiek sposób poddawać pod wątpliwość te ustalenia co do przyczyn opuszczenia przez uczestnika postępowania spornego lokalu. Skarżący w żaden sposób nie wykazał, że A. K. nie jest osobą zdatną do postrzegania rzeczywistości. Powoływanie się zatem przez organy na nieprawomocny wyrok sądu karnego w motywach wydanych decyzji ocenić należało w kategoriach częściowo błędnego uzasadnienia, które jednak nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Nie mogły bowiem ujść uwadze organom orzekającym, jak i Sądu badającego prawidłowość dokonanej oceny materiału dowodowego, tak istotne okoliczności mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, jak: opuszczenie przez S. S. miejsca stałego pobytu z powodu konfliktu z mężem, nie tylko spowodowanego względami finansowymi, czy innymi uwarunkowaniami, lecz związanego z nagannym postępowaniem skarżącego wobec S. S., który, jak wynika z dowodów, także pośrednio z pism i dokumentów przedstawianych przez samego skarżącego, wyrzucił ją z mieszkania wraz z rzeczami, groził jej i zmienił zamki w drzwiach. Nadto, mimo interwencji Policji nie wyraził zgody na ponowne jej wejście do spornego lokalu i w nim zamieszkanie. Prawidłowo zachowały się więc organy, nie pomijając tych okoliczności przy podejmowaniu decyzji w tej sprawie. Konsekwentnie w orzecznictwie sądowym wyrażony jest pogląd zasługujący na aprobatę, że jeżeli strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego, czy psychicznego, bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu np. w drodze wymiany zamków w drzwiach, to nie można uznać tego za dobrowolne opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu (por. wyroki NSA z dnia 17 marca 2003 r., sygn. akt V SA 2323/02, Lex nr 159183, z 17 września 2003 r., sygn. akt V SA 402/03, Lex nr 159179, z 3 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1784/99, Lex nr 49415, z 21 marca 2001 r., sygn. akt V SA 2950/00, Lex nr 80643, z 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, Lex nr 50123). Wobec powyższego mimo częściowo błędnego uzasadnienia rozstrzygnięć, że nieprawomocny wyrok sądu karnego miał kluczowe znaczenie w tej sprawie, nie są uprawnione zarzuty naruszenia przepisów postępowania: artykułów: 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., skoro ocena zebranego materiału dowodowego w sposób wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia, została oparta na wszechstronnej ocenie jego całokształtu, a nie tylko i wyłącznie na wskazanym wyroku sądu karnego. Nie można również pominąć faktu, że uczestnik postępowania – S. S. – podejmowała jednak, wbrew temu co twierdzi skarżący, kroki prawne, które w jej ocenie miały spowodować jej powrót do dotychczasowego miejsca zamieszkania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie orzekającym w niniejszej sprawie jest zdania, że za przejaw woli opuszczenia miejsca pobytu nie może być tylko uznanie niepodejmowania we właściwym czasie środków prawnych zmierzających do utraconego posiadania lokalu, lecz jakichkolwiek środków prawnych zmierzających do ochrony interesów danej osoby (np. pozwu o rozwód, jak w tym przypadku). Nie można zaprzeczyć też temu, że S. S. szukała w chwili, gdy została zmuszona do opuszczenia miejsce stałego pobytu ochrony przed działaniami skarżącego w organach Wymiaru Sprawiedliwości, czy to zwracając się o podjęcie interwencji Policji, czy też inicjując określone postępowania karne wobec skarżącego. Były to więc kroki zmierzające do przezwyciężenia przeszkody powrotu uczestnika postępowania do miejsca jej stałego pobytu. Nieuzasadniony jest również zarzut skarżącego naruszenia przez organy art. 42 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 5 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego; Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 ze zm.). Podkreślić należy, jak słusznie zauważył to Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok z dnia 15 grudnia 2011 r., sygn. akt II OSK 1614/10; LEX nr 1151953), że: "Konstytucyjna zasada domniemania niewinności musi być rozumiana jako wykluczająca uznanie winy i odpowiedzialności karnej bez postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem sądu karnego. Nie może być jednak rozumiana w taki sposób - wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej - który wykluczałby wiązanie z samym faktem toczącego się postępowania karnego jakichkolwiek konsekwencji prawnych oddziaływujących na sytuację osoby, przeciwko której takie postępowanie się toczy". Teza ta jest jak najbardziej adekwatna do okoliczności niniejszej sprawy. Ponadto, podnieść należy, że nie mogły i nie mogą nabrać jakiegokolwiek znaczenia w sprawie o wymeldowanie S. S., wskazywane przez skarżącego kwestie związane z postępowaniami karnymi i w sprawie o wykroczenia toczące się przeciwko niej, lecz nie związane nie tylko z osobą skarżącego ale i okresem opuszczenia przez nią spornego lokalu. Istotą ewidencji ludności jest jedynie zbieranie informacji o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracja stanów faktycznych, a nie prawnych. Stąd postępowanie w tym zakresie nie może rozstrzygać różnych konfliktów pomiędzy osobami, w tym także na tle majątkowym. W pełni wobec tego zgodzić się należy w obliczu niniejszej sprawy z tezą wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, wypowiedzianą w wyroku z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 7/12, LEX nr 1241793, że: "Wymeldowanie z miejsca stałego pobytu nie może być wykorzystywane do wyprowadzenia osoby z budynku, gdyż nie jest środkiem eksmisyjnym". Temu celowi służą inne środki prawne w postępowaniu przed sądami powszechnymi (pozew o eksmisję). To tam skarżący winien ewentualnie dochodzić swoich racji. Mając powyższe na uwadze Sąd nie dopatrzył się ani naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ani też naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, gdyż to zostało w sposób prawidłowy ustalone i zastosowane. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.