III SA/Kr 375/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący S WSA Ewa Michna (spr.) Sędziowie WSA Jakub Makuch Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 28 grudnia 2023 r., SKO.ŚR/4111/1119/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Decyzją z dnia 2 października 2023 r., Wójt Gminy O. odmówił skarżącej (A. S.) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem. Podstawą odmowy przyznania świadczenia był art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2140) - dalej: "u.ś.r.", niepełnosprawność męża skarżącej powstała w 2005 r., tj. po 38 roku życia. W odwołaniu skarżąca podniosła, że nie zgadza się z decyzją z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, decyzją z 28 grudnia 2023 r., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Ustalono, że wnioskiem z dnia 6 września 2023 r. skarżąca zwróciła się do organu I instancji o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem, posiadającym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane dnia 16 kwietnia 2018 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. Orzeczenie wydano na stałe i wynikało z niego, że niepełnosprawność istniała od 1 stycznia 2005 r., a ustalony stopień niepełnosprawności od 6 marca 2018 r. Kolegium zaznaczyło, że nie kwestionuje faktu sprawowania opieki przez skarżącą nad mężem, jednak że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a za rezygnacje z zatrudnienia lub faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania takiej opieki. Jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Mając zatem na uwadze powyższe wyjaśnienia, w rozpatrywanej sprawie Kolegium ustaliło, że w przedmiotowej sprawie zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem, nie uzasadniał rezygnacji z zatrudnienia/ niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy parobkowej. Skarżąca przedstawiła świadectwo pracy z którego wynikało, że była zatrudniona w okresie od 16 stycznia 2017 r. do 31 sierpnia 2023 r., a stosunek pracy ustał na mocy porozumienia stron. Skarżąca oświadczyła, że zrezygnowała z zatrudnienia w związku z pogorszeniem stanu zdrowia męża, który chorował na przewlekłą obstrukcyjną chorobę płuc z przewlekłą niewydolnością oddechową na domowej tlenoterapii. Skarżący wymagał pomocy jaką świadczyła żona przy kąpieli, ubieraniu się i rozbieraniu, codziennej toalecie, zmianie pozycji z leżącej na siedząc, pomoc przy wstawaniu. Natomiast nie wymagał pampersowania, ale wsparcia do dojścia i skorzystania z toalety. Ponadto samodzielnie spożywał posiłki przygotowane przez żonę. W sytuacji awaryjnej skarżącej pomagała w opiece córka, która zamieszkiwała w odrębnej części domu. Zdaniem Kolegium, udzielana mężowi pomoc nie wykluczała możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca domagała się uchylenia decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie od organu kosztów postepowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego. Skarżąca zarzuciła naruszenie: 1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 7, 8 § 1, 77, 78 § 1, 80, 107 § 3, 108 k.p.a. przez: - brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego; - przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy; - brak zebrania materiału dowodowego w sposób wyczerpujący; - nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji; 2. naruszenie przez organ przepisów prawa materialnego, tj. art. art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez błędną wykładnię i wskazanie, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem, nie uzasadniał rezygnacji z zatrudnienia/niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a tym samym udzielana pomoc nie wyklucza możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia. W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentacja zawartą w uzasadnieniu zaskrzonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga została uwzględniona ponieważ organy dowolnie oceniły brak związku przyczynowo – skargowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Na wstępie Sąd zaznacza, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z kolei z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednocześnie, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. W ocenie Sądu, słuszne było stanowisko Kolegium, zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b cyt. ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 cyt. ustawy, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać zatem z pominięciem tego kryterium. Wobec powyższego, Kolegium prawidłowo uznało, że moment powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b cyt. ustawy. Odnosząc się natomiast do pozostałych okoliczności sprawy to należałoby wskazać, że organ pierwszej instancji podkreślał wręcz, że zgodnie z ustaleniami dowodowymi (wywiad środowiskowy pracownika socjalnego – przeprowadzony 12 września 2023 r.) niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą było następstwem konieczności wzmożonej i niezbędnej całodobowej opieki nad małżonkiem. W tym miejscu Sąd podkreśla, że wywiad środowiskowy został przeprowadzony bardzo wnikliwie. Stan zdrowia niepełnosprawnego męża został opisany poprzez wskazanie, że spędza on czas najczęściej w pozycji leżącej lub siedzącej; wymaga pomocy przy zmianie pozycji; dojścia do toalety. Skarżąca pomaga we wszystkich sprawach życia codziennego niepełnosprawnego; czynnościach higienicznych; podawaniu leków, tlenoterapii itp. Opisane również zostały przyczyny braku możliwości rehabilitacji (zwiększony nacisk powoduje rany, które nie chcą się goić; uszkodzenie nogi podczas wstawania). Kolegium oceniło natomiast, że udzielana niepełnosprawnemu mężowi pomoc – "nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia" przez skarżącą – w uzasadnieniu odmiennej oceny związku przyczynowo-skutkowego – Kolegium wskazywało na konieczność podchodzenia z rozwagą do spełnienia przesłanek do przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie negując możliwości odmiennej oceny materiału dowodowego przez organ odwoławczy w porównaniu do oceny dokonanej przez organ I instancji – to zasada przekonywania, o której mowa w art. 11 k.p.a. zobowiązuje organ do wyjaśnienia dlaczego dokonał całkowicie odmiennej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia. Jednocześnie uzasadnienie decyzji powinno umożliwić sądowi administracyjnemu sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organu. Zasada przekonywania nie jest zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy (por. wyrok NSA z 14 lutego 2020 r., II OSK 2345/19). W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy wskazywał, że mąż skarżącej nie wymaga pampersowania, ale wsparcia do dojścia i skorzystania z toalety. Kolegium wskazywało również, że "w sytuacji awaryjnej" skarżącej pomaga w opiece córka, która zamieszkuje w odrębnej części domu. Kolegium nie rozważyło jednak, że w wywiadzie środowiskowym znalazły się informacje dotyczące braku możliwości stałej pomocy córki z uwagi na sprawowaną opiekę nad małymi dziećmi (10 miesięcy i 3 lata), które w sytuacji zdrowotnej dziadka – byłyby dla niego zagrożeniem (k. 21 str. 2). Należy wskazać, że uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., ma miejsce wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (por. wyrok NSA z 27 kwietnia 2020 r., II OSK 445/19). O dowolności oceny można mówić w przypadku uzyskania wniosków niewynikających w sposób logiczny ze zgromadzonego materiału dowodowego lub pominięciu określonych dokumentów lub dowodów jako niezdatnych do poparcia przyjętej z góry tezy (por. wyrok NSA 16 lipca 2020 r., II OSK 837/20). Mając na względzie powyższe, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem ww. przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na treść decyzji. W ponownym postępowaniu organy będą związane stanowiskiem Sądu wyrażonym w niniejszym wyroku zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.). Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku