III SA/Kr 48/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący S WSA Hanna Knysiak - Sudyka Sędziowie S WSA Elżbieta Czarny – Drożdżejko S WSA Ewa Michna (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 maja 2022 r. sprawy ze skargi A. P. – K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 listopada 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Decyzją z [...] 2021 r., znak: [...], Burmistrz Miasta i Gminy odmówił A. P. – K. (dalej: skarżąca) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad bratem – M. P. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że nie został spełniony wymóg, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2220) - dalej: u.ś.r., bowiem nie była wiadoma data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji brata skarżącej, a zatem nie można było stwierdzić, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole wyższej, jednak nie później, niż do ukończenia 25 roku życia. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podała, że wyłącznie samodzielnie sprawuje opiekę na bratem, bowiem nie ma innych osób, które mogłyby taką opiekę wykonywać – rodzice nie żyją. Podała też, że jej brat cierpi na zaburzenia osobowości i wymaga wsparcia oraz pomocy we wszystkich czynnościach życia codziennego, jak karmienie, kąpiel, czynności higieniczne, pomoc w ubieraniu się, podawania leków, posiłków, zmiana pampersów. Opieka polega przede wszystkim na całodobowym pilnowaniu brata. Opiekę nad bratem sprawuje od dłuższego czasu, praktycznie od początku choroby. Skarżąca oświadczyła też, że do 31 października 2021 r. była uprawniona do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego na brata i wyraża zgodę na jego uchylenie, pod warunkiem, że zostanie jej przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z 22 listopada 2021 r., znak: [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Zdaniem Kolegium przeszkodą w przyznaniu wnioskowanego świadczenia była okoliczność pobierania przez skarżącą na brata specjalnego zasiłku opiekuńczego, do dnia 31 października 2021 r. Kolegium ustaliło, że brat skarżącej, urodzony 1967 r., posiadał orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z 2 grudnia 2005 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji oraz wymogu stałej opieki i pomocy innej osoby w podstawowych potrzebach życiowych. Natomiast daty powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji nie podano. Skarżąca oświadczyła, że rezygnuje z podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia w związku ze sprawowaniem stałej opieki nad niepełnosprawnym bratem, który w 1991 r. uległ wypadkowi i od tej pory był całkowicie niezdolny do samodzielnej egzystencji. Skarżąca przedłożyła świadectwo pracy potwierdzające jej zatrudnienie w okresie od 1 stycznia do 31 października 2013 r., przedłożyła też wypowiedzenie umowy o pracę z 15 października 2013 r. w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym bratem. Na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, pięciorgiem dzieci oraz ww. bratem. Skarżąca nie pracuje zawodowo, ani dorywczo z uwagi na pełnienie osobistej i całodobowej opieki nad bratem, z którym wspólnie zamieszkuje. Ustalono, że brat skarżącej wymaga stałej opieki innej osoby przy zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych i pomocy w czynnościach higienicznych. Zdaniem Kolegium dopóki w obrocie prawnym funkcjonowała decyzja przyznająca prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną, organ administracji nie miał prawnej możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca na chwilę obecną nie wystąpiła z wnioskiem o uchylenie ostatecznej decyzji przyznającej prawo do ww. zasiłku, co oznaczało, że nadal istniała przeszkoda prawna w postaci art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Kolegium powołało się na stanowisko sądów administracyjnych zajęte w wyrokach: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 5 marca 2020 r., II SA/Bk 26/20, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 21 stycznia 2020 r., II SA/Ol 995/19 i z 14 stycznia 2020 r., sygn. II SA/Ol 994/19. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca podała, że od 1 listopada 2021 r. nie pobiera już specjalnego zasiłku opiekuńczego na brata, w związku z czym skarżąca zwróciła się o zaliczenie zasiłku jaki pobierała w okresie od 1 sierpnia do 1 października 2021 r. na poczet świadczenia pielęgnacyjnego i o wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie pomniejszonej o pobrany zasiłek. W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie ponieważ skarżąca wyraziła wolę rezygnacji z zasiłku opiekuńczego, a na dodatek w dacie orzekania przez Kolegium zasiłku takiego ponad wszelką wątpliwość nie pobierała z uwagi na zakończenie okresu zasiłkowego. W rozpoznawanej sprawie trzeba podkreślić, że organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie z powodu braku wiedzy o dacie powstania niepełnosprawności brata skarżącej. Podstawą prawną był art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium uznając co do zasady, że skarżąca spełnia pozostałe warunki przyznania świadczenia, w tym zwłaszcza, że wykazała związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością opieki nad niepełnosprawnym bratem, odmówiło przyznania świadczenia z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. tj. posiadanie przez skarżącą ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Należałoby więc powtórzyć za Wojewódzkim Sądem Administracyjnym (wyrok z 29 kwietnia 2022 r., III SA/Kr 1709/21), że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. należy interpretować w ten sposób, iż wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, ale jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Trafnie też akcentuje się, że aby zagwarantować stronie wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Dlatego dopuszcza się jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej wcześniejszą decyzją świadczenia, stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza bowiem stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy faktycznie uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego (por. liczne wyroki NSA powołane w ww. wyroku WSA w Krakowie z 29 kwietnia 2022 r., III SA/Kr 1709/21.). Co więcej na czas trwania procedury administracyjnej, strona, która zrezygnowała ze świadczenia byłaby pozbawiona środków do życia. Należy podkreślić, że skarżąca w odwołaniu wyraźnie wskazała, że rezygnuje z prawa do zasiłku dla opiekuna z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Biorąc pod uwagę treść art. 27 ust. 5 u.ś.r., fakt uzyskiwania więc przez skarżącą zasiłku dla opiekuna nie może być przeszkodą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Przyjęcie stanowiska, według którego w przypadku, gdy osoba uprawniona otrzymuje jedno ze świadczeń, ustalenie prawa do innego świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe, prowadziłoby do sytuacji, w której możliwość dokonania wyboru korzystniejszego świadczenia - w razie zbiegu uprawnień do świadczeń - byłaby praktycznie niemożliwa do realizacji, a zatem uprawnienie to miałoby charakter czysto iluzoryczny (por. wyrok NSA z 22 lutego 2021 r., I OSK 2508/20). Podkreślenia jeszcze wymaga, że na tle wykładni omawianych przepisów obecnie w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. należy interpretować w ten sposób, iż wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, ale jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Trafnie też akcentuje się, że aby zagwarantować stronie wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Dlatego dopuszcza się jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji (por. np. wyroki NSA: z 10 grudnia 2019 r., I OSK 200/19; z 15 września 2020 r., I OSK 2199/19; wyrok WSA w Poznaniu z 5 grudnia 2018 r., IV SA/Po 712/18). Należy zauważyć, że celem regulacji określonej w art. 27 ust. 5 u.ś.r. jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesne pobieranie różnych świadczeń. Samo jednak dokonanie przez skarżącą wyboru świadczenia jest decydujące dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W kontrolowanej sprawie Kolegium tego wyboru nie uwzględniło, biorąc pod uwagę wyłącznie fakt pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna. Takie działanie organu spowodowało, że naruszone zostało prawo skarżącej do przyznania korzystniejszego świadczenia. Na koniec Sąd podkreśla, że Kolegium orzekało już po dacie utraty prawa do zasiłku, a nawet i ta okoliczność nie została wzięta pod uwagę. W ponownym postepowaniu organy orzekną w przedmiocie wnioskowanego świadczenia biorąc pod uwagę oświadczenie skarżącej zawarte w odwołaniu o rezygnacji z zasiłku, a także zastosują się do stanowiska Sądu wyrażonego w niniejszym wyroku na zasadzie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.) - dalej "p.p.s.a.". Sąd uchylił zaskarżoną decyzje oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a.