I SA/Łd 1465/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 11 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2006 rok postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 14 lutego 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. oddalił skargę A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku określającą skarżącemu dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2006 rok. W dniu 13 kwietnia 2012 roku podatnik wystąpił ze skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego od powyższego rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłaty od skargi kasacyjnej. Ze złożonego na formularzu PPF oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dodatkowych informacji i dokumentów załączonych do obecnego wniosku oraz wniosku złożonego w sprawie sygn. akt l SA/Łd 1464/11, a także nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że A. K. jest osobą rozwiedzioną, samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, którego jedynym źródłem utrzymania jest działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego w postaci stacji kontroli pojazdów. Z działalności tej w roku ubiegłym wnioskodawca zanotował dochód na poziomie 13.330 zł, również rok 2010 zakończył zyskiem w wysokości 7.231 zł. W bieżącym roku za pierwszy kwartał także uzyskał niewielki dochód w wysokości 1.049 zł. Skarżący mieszka w wynajętym mieszkaniu, za które ponosi wydatki w wysokości około 950 zł miesięcznie (opłata za najem, czynsz do spółdzielni, woda, światło). Wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości, na której zlokalizowana jest jego stacja kontroli pojazdów, oraz środków trwałych ujętych w ewidencji działalności. Wskazał, iż w związku z sytuacja rodzinną, w której się znalazł zmuszony był do rozpoczęcia na nowo, w nowej lokalizacji prowadzonej działalności gospodarczej. Powyższe wiązało się z koniecznością zaciągnięcia bardzo wysokich kredytów na zakup drogich urządzeń diagnostycznych. W chwili obecnej z tytułu zaciągniętych kredytów skarżący ma do spłaty kwotę ok. 1.500.000 zł, zaś miesięczna rata kredytowa stanowi blisko 10.000 zł. Ponadto wnioskodawca obciążony jest obowiązkiem alimentacyjnym na rzecz swojej córki i byłej żony w wysokości blisko 1,200 zł miesięcznie. Z nadesłanych odpisów deklaracji VAT-7 za miesiące od października 2011 roku do kwietnia 2012 roku wynika, że miesięczne przychody skarżącego z tytułu prowadzonej działalności wahają się w granicach od 45.500 do 25.000 zł. Postanowieniem z dnia 11 czerwca 2012 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Ł. odmówił skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. Od powyższego postanowienia pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw z prośbą o ponowne rozpatrzenie wniosku PPF złożonego przez skarżącego i przedstawionych przez niego dokumentów. Postanowieniu temu zarzucił naruszenie: - art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. Nr 270), powoływanej dalej jako p.p.s.a, poprzez niewyjaśnienie z czego wynika zawarty w postanowieniu wniosek, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania, szczególnie, że w innych sprawach, w których skarżący wnioskował o pomoc prawną, na podstawie tego samego materiału dowodowego, taka pomoc w zakresie częściowym została przyznana; - art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., poprzez dokonanie oceny sytuacji skarżącego bez uwzględnienia wszystkich okoliczności przytoczonych w sprawie, z naruszeniem zasad logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego, które pozwalają domniemywać, że sytuacja strony skarżącej uzasadnia odstąpienie od zasady odpłatności postępowania, o której mowa w art. 199 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. zważył, co następuje: Instytucję zwolnienia od kosztów sądowych reguluje rozdział 3 dział V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis art. 244 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie zaś do art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje, zgodnie z § 2 tegoż przepisu, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego; prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast, według § 3 powołanego przepisu, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania pomocy osobie fizycznej określa przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. Przyznanie pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny. Zawarty w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie skarżącego leży zatem przedstawienie tych wszystkich okoliczności, które wskazywać będą na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Od Sądu zależy uznanie, czy oświadczenie skarżącego jest wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się jedynie do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub też nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek, a także obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia niezbędnych środków finansowych. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007r., II FZ 498/07). Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r. o sygn. akt II CZ 104/84, Lexnr8623). Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. Oznacza to, iż wojewódzki sąd administracyjny nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. W razie jego skutecznego wniesienia zaskarżone zarządzenie lub postanowienie automatycznie traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu musi zostać rozpoznana przez sąd (zob. H. Knysiak-Molczyk [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Tadeusz Woś (red.), Warszawa 2005, s. 654). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd uznał, iż złożony w dniu 15 maja 2012 r. wniosek A. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie z kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie; skarżący nie wykazał bowiem istnienia przesłanek we wskazanych przepisach, tj. że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla siebie. Ze złożonego oświadczenia o stanie majątkowym, zawartego w formularzu PPF (oraz złożonych deklaracji VAT-7) wynika jednoznacznie, iż sytuacja materialna skarżącego nie uzasadnia przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. We wniosku z dnia 15 maja 2012 r. skarżący wykazał za 2011 r. dochód w działalności gospodarczej w kwocie 13.330,06 zł. Trudno uznać aby przy rocznych dochodach brutto rodziny w 2011 r. - 13.330,00 zł, skarżący nie mógł zaoszczędzić środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania. Pomimo więc podnoszonej we wniosku sytuacji materialnej uniemożliwiającej poniesienie kosztów sądowych, skarżący - jak przyznał w sprzeciwie jego pełnomocnik z wyboru - uiścił kwotę 7.150 zł tytułem wpisów sądowych i opłat kancelaryjnych. Oceniając sytuację materialną skarżącego nie można też pominąć i tego, iż o istnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy decyduje nie tylko wysokość zarobków oraz potrzeby rodziny strony, ale również jej stan majątkowy (por. postanowienie SN z dnia 19 sierpnia 1971r., l CZ 118/71, Lex nr 6980). Skarżący posiada nieruchomość, w której prowadzi działalność gospodarczą, a ponadto, jak sam przyznał we wniosku, ponosił ogromne koszty inwestycji na tę nieruchomość. Skoro zatem istnieje możliwość obciążenia majątku strony skarżącej i pozyskanie w ten sposób środków pieniężnych -biorąc pod uwagę, iż strona jednocześnie czyniła znaczne nakłady inwestycyjne, zamiast poczynić oszczędności na pokrycie ewentualnych kosztów związanych z postępowaniami dotyczącymi tej działalności - nie można mówić aby strona ta nie była w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi. W przypadku posiadania nadwyżki finansowej względem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, kwestią wyboru skarżącego jest, czy przeznaczy ją na działalność gospodarczą, czy pokrycie kosztów sądowych (zob. post. NSA z dnia 8 lutego 2012 r. o sygn. akt II FZ 16/12, LEX nr 1116188). Także spłata kredytów zaciągniętych w ramach prowadzonej działalności gospodarczej nie może być okolicznością uzasadniającą zwolnienie z kosztów sądowych. Aby uzyskać, a następnie spłacać kredyt, należy uprzednio wykazać zdolność kredytową, czyli zdolność do terminowej spłaty zadłużenia wraz z towarzyszącymi mu kosztami dodatkowymi. Trudno uznać, aby ubiegający się o przyznanie pomocy nie miał zabezpieczonych innych należności związanych z utrzymaniem rodziny czy z prowadzoną działalnością gospodarczą, w tym ewentualnych kosztów postępowania, skoro wcześniej wykazał odpowiednie zabezpieczenia wierzytelności wobec banku (zob. post. NSA z dnia 14 lutego 2012 r., II FZ 859/11, Lex nr 1116238). Podejmując decyzję o ich zaciągnięciu skarżący musiał też liczyć się z koniecznością ich spłaty. Powinien był więc ocenić realne możliwości ich spłaty, biorąc pod uwagę potencjalny dochód z działalności gospodarczej oraz ewentualne wydatki na utrzymanie siebie, czy przyszłe postępowania sądowe. Konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań kredytowych nie może też mieć priorytetu (pierwszeństwa) zapłaty przed ponoszeniem kosztów sądowych. Zmniejszenie środków pozostawionych do dyspozycji skarżącego jest więc wynikiem nieracjonalnego wydatkowania tych środków. Podnieść wreszcie należy, iż obowiązkiem strony jest partycypowanie w kosztach postępowania. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe, tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą. Wszakże samodzielna działalność gospodarcza, prowadzona na własny rachunek, wiąże się - ze swej istoty - z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r, GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Skarżący, składając skargę, powinien więc liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych. Skoro bowiem dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, należy uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Wielość toczących się postępowań nie może zatem przemawiać za przyznaniem pomocy. Odniesienie się do zarzutów sprzeciwu i wadliwości dokonanej przez Referendarza sądowego oceny sytuacji majątkowej wniosku nie wydaje się z kolei celowe, skoro w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie to, a wraz z nim jego argumentacja, upadają. Za uwzględnieniem wniosku nie mogą też przemawiać podnoszone we wniosku przez skarżącego zarzuty co do wadliwości zaskarżonej decyzji. Okoliczności te w świetle powołanych wyżej przepisów nie stanowią bowiem przesłanki oceny wniosku. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu. md