I SA/Łd 457/18

Dnia 7 września 2018 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I – Katarzyna Patynowska po rozpoznaniu w dniu 7 września 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku, nr UNP: [...] w przedmiocie określenie wysokości zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiące: styczeń – czerwiec , sierpień, wrzesień, listopad i grudzień 2015 roku, nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za miesiące: styczeń – wrzesień, listopad i grudzień 2015 roku, orzeczenie o obowiązku zapłaty podatku na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług za okres od listopada 2014 roku do września 2015 roku p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. (dalej jako: "Spółka") zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. w przedmiocie określenie wysokości zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiące: styczeń – czerwiec, sierpień, wrzesień, listopad i grudzień 2015 roku, nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za miesiące: styczeń – wrzesień, listopad i grudzień 2015 roku, orzeczenie o obowiązku zapłaty podatku na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług za okres od listopada 2014 roku do września 2015 roku. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka napisała, iż wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych wynosi 0 zł, a strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosi 70.305,93 zł. Spółka nie dysponuje majątkiem trwałym ani obrotowym. Spółka sumę bilansową w wysokości 208.649,72 zł finansuje generalnie zobowiązaniami krótkoterminowymi w wysokości 366.533,70 zł i są to głównie zobowiązania z tytułu dostaw i usług. Kapitał własny ma postać ujemną, bowiem wynosi – 157.883,98 zł. Do wniosku strona dołączyła uchwałę wspólników o zatwierdzeniu na dzień 30 czerwca 2018 roku bilansu, rachunku zysków i strat, informację dodatkową i podział zysku za rok 2017 oraz bilans na dzień 31 grudnia 2017 roku. Ponadto strona dołączyła pismo, z którego wynika, że Spółka posiada niedopłatę z tytułu ubezpieczenia społecznego, zdrowotnego i funduszu pracy oraz pisma wskazujące na wysokość zaległości w zobowiązaniach podatkowych. Z uwagi na to, iż oświadczenie Spółki zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, Spółka została mocą zarządzenia referendarza sądowego z dnia 31 lipca 2018 roku zobowiązana – w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy – do złożenia: - odpisów rocznych zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób prawnych za ostatnie 2 lata kalendarzowe (czyli za rok 2016 i 2017); - wyciągów z rachunku bankowego z okresu ostatnich 6 miesięcy; - odpisów rachunków przepływów pieniężnych za dwa ostatnie okresy sprawozdawcze. W wykonaniu zarządzenia Spółka w dniu 31 sierpnia 2018 roku złożyła roczne zeznania podatkowe CIT-8 za rok 2016 i 2017, historię rachunku bankowego i wyjaśniła, iż sprawozdań w rodzaju rachunku przepływów pieniężnych nie sporządzała. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 roku, poz. 1302 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych, przy jednoczesnym uwzględnieniu, z jednej strony wysokości obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowych. Generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każdy podmiot wszczynający postępowanie powinien liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Dlatego też przyznanie prawa pomocy musi być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danego podmiotu na współobywateli. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe lub znacznie utrudnione (por. postanowienia NSA: z dnia 17 października 2013 roku, sygn. II FZ 943/13; z dnia 6 października 2004 roku, sygn. GZ 71/04; wszystkie powołane orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Co więcej, przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (por. np. postanowienie NSA z dnia 20 października 2014 roku, sygn. I FZ 186/14). Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy referendarz dostrzega, że strona skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała, iż nie dysponuje majątkiem trwałym, ani obrotowym, a sumę bilansową finansuje zobowiązaniami krótkoterminowymi, kapitał własny ma postać ujemną, Spółka ponosi stratę. Tymczasem mimo braku środków Spółka w zatwierdzającej bilans, rachunek zysków i strat oraz informację dodatkową i podział zysków uchwale z dnia 30 czerwca 2018 roku oświadczyła, że sprawozdanie finansowe zostało sporządzone przy założeniu kontynuowania działalności gospodarczej przez najbliższy rok obrotowy i nie istnieją istotne okoliczności wskazujące na zagrożenie kontynuowania działalności przez Spółkę. W sprawie należy dostrzec – co także wskazała strona – iż posiada ona kapitał zakładowy na poziomie 50.000 zł. Dysponowanie przez skarżącą Spółkę majątkiem w zasadzie wyłączała możliwość przyznanie jej zwolnienia od kosztów. Ponadto z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku 2016 wynika, że Spółka uzyskała przychód w kwocie 4.343.985,66 zł, przy kosztach uzyskania przychodu określonych na kwotę 4.485.472,07 zł, zatem u strony powstała strata w kwocie 141.86,41 zł. Natomiast z analogicznego zeznania za rok 2017 wynika, że Spółka osiągnęła przychód w kwocie 41.384,72 zł, a koszty uzyskania przychodu wynoszą 111.690,65 zł, zatem Spółka poniosła stratę w wysokości 70.305,93 zł. Z tych informacji wynika, że choć ostatecznie Spółka ponosiła w roku 2016 i 2017 stratę, to mimo wszystko prowadzi działalność gospodarczą sporych rozmiarów. Przede wszystkim jednak, strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem, powstanie straty, nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Wykazanie jedynie straty w bilansie nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy (por. np. postanowienia NSA: z dnia 15 października 2014 roku, sygn. II GZ 653/14; z dnia 25 września 2014 roku, sygn. II OZ 975/14; z dnia 20 sierpnia 2014 roku, sygn. II GZ 424/14). Co także w sprawie nie pozostaje bez znaczenia to okoliczność, iż z powszechnie dostępnych informacji (bazy KRS) wynika, że wspólnik Spółki prowadzi aktywną działalność poza Spółką. I tak, wspólnik A. P. posiadający w Spółce 20 udziałów o łącznej wartości 10.000 zł jest jednocześnie wspólnikiem w B. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. posiadając 25 udziałów o łącznej wartości 2.500 zł. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz Spółki, zatem może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez Spółkę (por. np. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2014 roku, sygn. II FZ 1189/14). Można od wskazanego wspólnika można zatem wymagać by wsparł on działalność własnej Spółki przez dopłaty lub pożyczkę. Konkludując, z opisanych powodów referendarz sądowy uznał, że wniosek strony nie zasługuje na uwzględnienie, o czym orzekł jak w postanowieniu na mocy art. 245 § 1 oraz art. 246 § 2 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. AKE.