I SA/Łd 457/18

Dnia 5 października 2018 roku P O S T A N O W I E N I E Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 5 października 2018 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 7 września 2018 r. w sprawie w sprawie ze skargi A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku, nr UNP: [...] w przedmiocie określenie wysokości zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiące: styczeń – czerwiec , sierpień, wrzesień, listopad i grudzień 2015 roku, nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za miesiące: styczeń – wrzesień, listopad i grudzień 2015 roku, orzeczenie o obowiązku zapłaty podatku na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług za okres od listopada 2014 roku do września 2015 roku p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy postanowienie Referendarza Sądowego z dnia 7 września 2018 r. A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. (dalej jako: "Spółka") zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. w przedmiocie określenie wysokości zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiące: styczeń – czerwiec, sierpień, wrzesień, listopad i grudzień 2015 roku, nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za miesiące: styczeń – wrzesień, listopad i grudzień 2015 roku, orzeczenie o obowiązku zapłaty podatku na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług za okres od listopada 2014 roku do września 2015 roku. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka napisała, iż wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych wynosi 0 zł, a strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosi 70.305,93 zł. Spółka nie dysponuje majątkiem trwałym ani obrotowym. Spółka sumę bilansową w wysokości 208.649,72 zł finansuje generalnie zobowiązaniami krótkoterminowymi w wysokości 366.533,70 zł i są to głównie zobowiązania z tytułu dostaw i usług. Kapitał własny ma postać ujemną, bowiem wynosi – 157.883,98 zł. Do wniosku strona dołączyła uchwałę wspólników o zatwierdzeniu na dzień 30 czerwca 2018 roku bilansu, rachunku zysków i strat, informację dodatkową i podział zysku za rok 2017 oraz bilans na dzień 31 grudnia 2017 roku. Ponadto strona dołączyła pismo, z którego wynika, że Spółka posiada niedopłatę z tytułu ubezpieczenia społecznego, zdrowotnego i funduszu pracy oraz pisma wskazujące na wysokość zaległości w zobowiązaniach podatkowych. Z uwagi na to, iż oświadczenie Spółki zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, Spółka została mocą zarządzenia referendarza sądowego z dnia 31 lipca 2018 roku zobowiązana – w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy – do złożenia: - odpisów rocznych zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób prawnych za ostatnie 2 lata kalendarzowe (czyli za rok 2016 i 2017); - wyciągów z rachunku bankowego z okresu ostatnich 6 miesięcy; - odpisów rachunków przepływów pieniężnych za dwa ostatnie okresy sprawozdawcze. W wykonaniu zarządzenia Spółka w dniu 31 sierpnia 2018 roku złożyła roczne zeznania podatkowe CIT-8 za rok 2016 i 2017, historię rachunku bankowego i wyjaśniła, iż sprawozdań w rodzaju rachunku przepływów pieniężnych nie sporządzała. Postanowieniem Referendarza Sądowego z dnia 7 września 2018 r. odmówiono skarżącej spółce przyznania prawa pomocy Od powyższego postanowienia strona skarżąca wniosła sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że każdy kontrahent był sprawdzony w dostępnych rejestrach zarówno przed nawiązaniem współpracy jak i w trakcie trwania. Na tę okoliczność Spółka przekazała organom skarbowym kopie stosownych dokumentów, co jednak nie znalazło odzwierciedlenia w treści protokołu ani decyzjach organów obu instancji. Pokreślono, że w efekcie trwającej 608 dni kontroli organ wymienił aż 174 różne podmioty, w większości nieznane skarżącej, co zapewne ma stworzyć wrażenie, że A. Spółka z o.o. jest uczestnikiem wielopodmiotowego przestępstwa. Tymczasem, jeszcze w toku kontroli, Spółka znacząco ograniczyła swoją aktywność gospodarczą, kiedy tylko zorientowała się, że mimowolnie może być uczestnikiem niejasnych powiązań. Zdaniem autora sprzeciwu okoliczność posiadania kapitału założycielskiego w wymiarze 50 000 pln nie oznacza, że środki te znajdują się na wydzielonym koncie i można ich użyć na opłacenie kosztów postępowania. . Nie zgodzono się z twierdzeniem Referendarza, że skoro Spółka w roku 2017 osiągnęła przychód na poziomie 41 384,72 PLN i przy kosztach działalności na poziomie 111 690,65 PLN wykazała stratę rzędu 70 305,93 PLN "to mimo wszystko prowadzi działalność gospodarczą sporych rozmiarów" (dane za rok 2016 mają tu znaczenie jedynie "historyczne" z uwagi na ciągłość zapisów księgowych). W ocenie Spółki także argument, że wspólnik skarżącej Spółki, A. P., dysponująca w niej udziałami na poziomie 10 000 PLN posiada także w innej spółce (B. Spółka z o.o.) 25 udziałów o wartości 2 500 PLN może/powinna udzielić Spółce dopłaty przymusowej na pokrycie kosztów postępowania sądowego, nie jest rozumowaniem poprawnym, albowiem nikt nie badał aktualnych możliwości finansowych A.P.. Resumując wskazano, że aktualny - stan finansów skarżącej Spółki jest tego rodzaju, że w pełni odpowiada dyspozycji treści art. 246 § 2 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a to upoważnia do wnioskowania o przyznanie jej prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 t.j.), dalej "p.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z dnia 19.11.2004r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. W rozpoznawanej sprawie Sąd podzielił stanowisko Referendarza Sądowego, że skarżąca spółka nie wykazała spełnienia przesłanek wynikających z treści art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Na podstawie art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568). Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić przez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest wyjątkiem od przewidzianej w art. 199 p.p.s.a. zasady, zgodnie z którą strony postępowania ponoszą koszty związane ze swym udziałem w sprawie. Ponadto jako forma dofinansowania z budżetu państwa powinna się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). W ocenie Sądu, Referendarz zasadnie odmówił prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Prawidłowo przyjął, że strona skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała, iż nie dysponuje majątkiem trwałym, ani obrotowym, a sumę bilansową finansuje zobowiązaniami krótkoterminowymi, kapitał własny ma postać ujemną, Spółka ponosi stratę. Tymczasem mimo braku środków Spółka w zatwierdzającej bilans, rachunek zysków i strat oraz informację dodatkową i podział zysków uchwale z dnia 30 czerwca 2018 roku oświadczyła, że sprawozdanie finansowe zostało sporządzone przy założeniu kontynuowania działalności gospodarczej przez najbliższy rok obrotowy i nie istnieją istotne okoliczności wskazujące na zagrożenie kontynuowania działalności przez Spółkę. Spółka posiada ona kapitał zakładowy na poziomie 50.000 zł. Dysponowanie przez skarżącą Spółkę majątkiem w zasadzie wyłączała możliwość przyznanie jej zwolnienia od kosztów. Ponadto z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku 2016 wynika, że Spółka uzyskała przychód w kwocie 4.343.985,66 zł, przy kosztach uzyskania przychodu określonych na kwotę 4.485.472,07 zł, zatem u strony powstała strata w kwocie 141.86,41 zł. Natomiast z analogicznego zeznania za rok 2017 wynika, że Spółka osiągnęła przychód w kwocie 41.384,72 zł, a koszty uzyskania przychodu wynoszą 111.690,65 zł, zatem Spółka poniosła stratę w wysokości 70.305,93 zł. Z tych informacji wynika, że choć ostatecznie Spółka ponosiła w roku 2016 i 2017 stratę, to mimo wszystko prowadzi działalność gospodarczą sporych rozmiarów. Przede wszystkim jednak, strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem, powstanie straty, nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Wykazanie jedynie straty w bilansie nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy (por. np. postanowienia NSA: z dnia 15 października 2014 roku, sygn. II GZ 653/14; z dnia 25 września 2014 roku, sygn. II OZ 975/14; z dnia 20 sierpnia 2014 roku, sygn. II GZ 424/14). Z powszechnie dostępnych informacji (bazy KRS) wynika, że wspólnik Spółki prowadzi aktywną działalność poza Spółką. Wspólnik A. P. posiadający w Spółce 20 udziałów o łącznej wartości 10.000 zł jest jednocześnie wspólnikiem w "B" Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. posiadając 25 udziałów o łącznej wartości 2.500 zł. Dodatkowo argumentacja sprzeciwu dotycząca aktualnego stanu finansów Spółki nie może odnieść zamierzonego skutku ponieważ pozostaje gołosłowna – nie przedstawiono żadnej dokumentacji na poparcie tezy, że "aktualny - stan finansów skarżącej Spółki jest tego rodzaju, że w pełni odpowiada dyspozycji treści art. 246 § 2 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Nadto w orzecznictwie istnieje ugruntowany pogląd, że przedsiębiorca powinien zachować odpowiednią kwotę na mogące wystąpić w przyszłości postępowanie sądowe, (zob. postanowienia NSA z dnia 11 marca 2015 r., sygn. akt II FZ 97/15 oraz sygn. akt II FZ 99/15, postanowienie WSA w Warszawie z dnia 8 maja 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 422/15, opubl. www.orzeczenia.nsa.gov.pl, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). NSA w postanowieniu z dnia 20 października 2015 r. sygn. akt II FZ 812/15, słusznie zwrócił uwagę na możliwość uzyskania przez spółkę z o.o. dopłat od wspólników. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. –Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2016). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Brak podjęcia działań w tym zakresie uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Odnosząc się do pozostałych argumentów sprzeciwu podkreślić należy, że podstawowa jego teza opierająca się na stwierdzeniu, iż za przyznaniem prawa pomocy przemawia wadliwość zaskarżonej decyzji - nie zasługuje na aprobatę. Nawet jeśli przyjąć, iż argumentacja koncentrująca się wokół wadliwości zaskarżonego rozstrzygnięcia zasługuje na aprobatę skutkującą uchyleniem zaskarżonego aktu - to na etapie rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd nie zajmuje się zasadnością skargi. O tym czy skarga jest zasadna Sąd merytorycznie orzeknie na rozprawie. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 w związku z art. 260 § 1 i § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w postanowieniu. AKE.