I SA/Łd 641/17

Dnia 20 września 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Paweł Janicki po rozpoznaniu w dniu 20 września 2017 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. Ł. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 8 sierpnia 2017 roku w sprawie ze skargi K. Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku nr [...] UNP:[...] w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności własnej decyzji nieostatecznej orzekającej o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu dokonanych wypłat za okres od stycznia do grudnia 2011 roku p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. K. Ł. zaskarżyła postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...] r. nadające rygor natychmiastowej wykonalności decyzji nieostatecznej orzekającej o solidarnej odpowiedzialności skarżącej za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowy od osób fizycznych za okres od stycznia do grudnia 2011 roku wraz z odsetkami. Do skargi dołączyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego na urzędowym formularz PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dokumentów i informacji udzielonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że wnioskodawczyni wspólnie z mężem prowadzi gospodarstwo domowe, w którym pozostaje dwoje dzieci. Jedyny majątek rodziny stanowi mieszkanie o powierzchni 36 m2 o wartości 110 tys. zł. Źródłem dochodu rodziny wnioskodawcy jest prowadzona przez męża wnioskodawczyni działalność gospodarcza, z której zadeklarował dochód na poziomie 2 000 zł netto oraz wynagrodzenie za pracę strony w wysokości 1 459 zł, a także środki z programu 500+, które jednak wpływają na rachunek zajęty przez urząd skarbowy stąd nie znajdują się w dyspozycji rodziny. Udokumentowane przez stronę koszty miesięcznego utrzymania wynoszą 450 zł czynsz, 134 zł opłata za prąd, 735 zł opłata za przedszkole syna, 80 zł opłaty za telefony. Ponadto rodzina ponosi wydatki na dobrowolne ubezpieczenie w wysokości 108 zł, spłaca kredyt, którego miesięczna rata wynosi ok. 500 zł, pokrywa koszty nauki przez stronę angielskiego w wysokości 156 zł miesięcznie, oraz opłaca zajęcia dodatkowe dzieci i obiady w szkole w zadeklarowanej wysokości 240 zł. Skarżąca oświadczyła także że płaci 800 zł miesięcznie tytułem czynszu za najem mieszkania jednak okoliczności tej w żaden sposób nie udokumentowała. Z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych męża skarżącej wynika, że w okresie od maja do czerwca na rachunku A. zanotowano uznania na kwotę 21 980 zł obciążenia 25 577 zł, saldo rachunku w dniu poprzedzającym złożenie wniosku o prawo pomocy wynosiło 1 336 zł. Z kolei na rachunku ekonto suma uznań za okres maj- czerwiec wynosił 23 035 zł suma obciążeń 22 868 zł. Na rachunku tym na dzień poprzedzający wystąpienie z wnioskiem o prawo pomocy znajdowała się kwota 500 zł. Nadesłany został także bilans firmy za okres od 1 stycznia do 31 maja br. z którego wynika, że w tym okresie mąż strony osiągnął przychód w wysokości 63 429 zł, poniósł koszty w wysokości 53 931 zł i odnotował dochód rzędu 9 497 zł. Z zapisów z podatkowej księgi przychodów i rozchodów oraz deklaracji VAT-7 wynika, że miesięczne przychody męża wnioskodawczyni w tym okresie wahały się w granicach od 2 891 zł do 28 440 zł. Z nadesłanej korekty zeznania podatkowego za 2016 rok wynika, że przychód męża skarżącej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wyniósł 152 586 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 133 396 zł, co dawało dochód w kwocie 19 189 zł. Dodatkowo uzyskał on dochód ze stosunku pracy w wysokości 39 048 zł. Natomiast wnioskodawczyni uzyskała dochód ze stosunku pracy w wysokości 17 403 zł. W sprzeciwie od w/w postanowienia wnioskodawczyni wskazała, iż w jej ocenie referendarz poczynił ustalenia, które nie odpowiadają stanowi faktycznemu. Zaznaczyła, że dochód, który otrzymywał jej mąż w 2016 roku ze stosunku pracy został przeznaczony na bieżące wydatki i zobowiązania. W tym roku nie otrzymuje już z tego tytułu dochodu, a jedynym źródłem utrzymania jest prowadzona działalność gospodarcza. Po odliczeniu kosztów uzyskania przychodów z owej działalności otrzymał on dochód rzędu około 19 000 zł, zaś strona około 17 000 zł. Miesięcznie na opłaty i raty kredytowe wydają ponad 3 000 zł, co oznacza że cały dochód rodziny przeznaczany jest na niezbędne wydatki i nie jest ona w stanie poczynić żadnych oszczędności. Dodała, iż w związku z rozpoczęciem roku szkolnego, pojawiły się kolejne wydatki związane ze szkolnymi wyprawkami dla dzieci, zatem z rodzinnego budżetu wyasygnowano dodatkowo kwotę około 300 zł, gdyż środki przyznawane z programu "500 +" zajmowane są przez Urząd Skarbowy. Dodatkowo konieczność przeprowadzenia badań lekarskich przez wnioskodawczynię stanowi kolejny niezbędny wydatek rzędu około 300 zł. Podkreśliła, że każdy dodatkowy wydatek może doprowadzić do zachwiania płynności finansowej rodziny, a przede wszystkim do utraty wiarygodności w oczach wierzycieli. Wojewódzki Sąd Administracyjnym w Łodzi zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd podzielił ocenę referendarza sądowego zwartą w zaskarżonym postanowieniu. Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 2 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie prawnej następuje, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W niniejszej sprawie jedyny majątek rodziny strony skarżącej stanowi mieszkanie o powierzchni 36 m2 o wartości 110 tys. zł. Źródłem dochodu rodziny jest prowadzona przez męża wnioskodawczyni działalność gospodarcza, z której zadeklarował on we wniosku dochód na poziomie 2 000 zł netto oraz wynagrodzenie za strony w wysokości 1 459 zł, a także środki z programu 500+, które jednak wpływają na rachunek zajęty przez urząd skarbowy. Udokumentowane przez stronę koszty miesięcznego utrzymania jego rodziny zamykają się kwotą ok. 680 zł (czynsz, prąd, opłaty za telefon). Dodatkowo rodzina ponosi wydatki na czesne za przedszkole w wysokości 735 zł, dobrowolne ubezpieczenie w wysokości 108 zł, spłaca kredyt, którego miesięczna rata wynosi ok. 500 zł miesięcznie, pokrywa koszty nauki przez żonę skarżącego angielskiego w wysokości 156 zł miesięcznie, oraz opłaca zajęcia dodatkowe dzieci i obiady w szkole w zadeklarowanej wysokości 240 zł. Skarżąca oświadczył także że płaci 800 zł miesięcznie tytułem czynszu za najem mieszkania jednak okoliczności tej w żaden sposób nie udokumentowała, nie przedstawiła także umowy najmu. Za 2016 rok przychód męża skarżącej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wyniósł 152 586 zł (koszty 133 396 zł), a dochód to 19 189 zł. Dodatkowo uzyskał on dochód ze stosunku pracy w wysokości 39 048 zł, a wnioskodawczyni uzyskała dochód ze stosunku pracy w wysokości 17 403 zł., a w 2017 r. za okres styczeń-maj działalność jej męża przyniosła dochód w wysokości prawie 10 000 zł. Miesięczne jego przychody w tym okresie wahały się w granicach od 2 891 zł do 28 440 zł. Z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych męża wynika, że na tychże w okresie od maja do czerwca zanotowano uznania na kwotę 21 980 zł obciążenia 25 577 zł oraz odpowiednio 23 035 zł i 22.868 zł. Uwzględniając powyższe, wysokość wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie (100 zł) oraz okoliczność, że równocześnie z skargi męża wnioskodawczyni zawisła druga sprawa z wpisem w tej samej wysokości stosowanie do treści art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało uznać, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Należy podkreślić, że partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem koniecznego utrzymania, a obowiązkiem strony jest poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Rodzina wnioskodawcy dysponuje stałymi miesięcznymi dochodami, których wysokość w zestawieniu z wykazanymi niezbędnymi kosztami utrzymania, pozwala jak słusznie zauważył referendarz sądowy na wygospodarowania środków na niezbędne opłaty sądowe. Na ocenę tą wpływa to, że znaczną część wydatków skarżącej stanowią koszty obsługi komercyjnego zadłużenia kredytowego oraz inne wydatki nie mające charakteru wydatków niezbędnego utrzymania osoby ubogiej (dodatkowe ubezpieczenie, lekcje angielskiego, zajęcia dodatkowe dzieci). Nie można bowiem dać pierwszeństwa zobowiązaniom prywatnoprawnym, którymi są zaciągnięte kredyty, lub wydatki o charakterze niekoniecznym przed powinnością ponoszenia opłat sądowych (art. 199 p.p.s.a.) stanowiących dochód budżetu państwa (art. 212 § 2 p.p.s.a.). Podkreślić należy, iż wielkość ponoszonych przez stronę obciążeń związanych z regulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, nie wyklucza poniesienia kosztów postępowania przed sądem. Strona wychodzi z założenia, że wskazane zobowiązania powinny mieć pierwszeństwo przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem nie ma żadnych racjonalnych powodów, dla których koszty sądowe mają być zaspokajane w ostatniej kolejności, po uregulowaniu przez innych wydatków, jak np. rat kredytowych. Pogląd taki przyjmuje się też powszechnie w orzecznictwie (por. postanowienia NSA z 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09 oraz z 6 listopada 2009 r., II OZ 971/09, dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Strona ma zatem obowiązek podjąć starania o wygospodarowanie odpowiednich środków, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, strona skarżąca winna liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych (por. postanowienia NSA: z 8 marca 2016 r. sygn. akt II FZ 56/16, z 23 marca 2016 r. sygn. akt II GZ 24/16, dostępne w bazie orzeczeń NSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Także wpłaty gotówkowe czynione na rachunek męża wnioskodawczyni oraz salda jego rachunków na dzień poprzedzający wystąpienie z wnioskiem o prawo pomocy wskazują ze strona posiadała możliwość samodzielnego sfinansowania kosztów zainicjowanego postępowania. W konsekwencji przyjąć należy, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona. W związku z tym sąd – na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a.– utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. AKE.