I SA/Łd 742/17

Dnia 8 listopada 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Paweł Janicki po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2017 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. D.-K. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 29 września 2017 roku w sprawie ze skargi M. D.-K. na decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie: odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 rok p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. M. D.-K. zaskarżyła decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. z [...] r. w przedmiocie: odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 rok. W skardze zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego na urzędowym formularz PPF oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dokumentów nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że strona jest osobą rozwiedzioną i wspólnie z córką prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania jest jej wynagrodzenie za pracę w wysokości 2 780 zł netto. Córka nie uzyskuje alimentów od ojca. Wnioskodawczyni jest właścicielką domu o powierzchni ok. 98 m2 o wartości 300 000 zł, nie zadeklarowała posiadania innego majątku. Udokumentowane przez stronę koszty miesięcznego utrzymania rodziny wynoszą ok. 708 zł (ogrzewanie 360 zł miesięcznie, woda 60 zł, internet 49 zł, odpady 47 zł, energia elektryczna 160 zł ubezpieczenie domu 28 zł). Dodatkowo skarżąca obciążona jest obowiązkiem alimentacyjnym w wysokości 800 zł w stosunku do swojego syna. Z nadesłanego wyciągu z rachunku bankowego strony wynika, że uzyskuje ona także dodatkowe wynagrodzenie z tytułu nadgodzin w wysokości ok. 100 zł miesięcznie, a także, że na dzień złożenia formularza PPF na rachunku bankowym dysponowała kwotą 1 980 zł mimo dokonanej w tym dniu wypłaty gotówkowej w wysokości 2 000 zł Postanowieniem z 29 września 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem starszego referendarza wskazane przez wnioskodawczynię okoliczności w zestawieniu z wysokością wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie (200 zł) nie uzasadniają przyznania prawa pomocy we wnioskowany zakresie. Wnioskodawczyni nie wykazała bowiem, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Posiadane przez stronę na utrzymanie stałe dochody w wysokości ok. 2 700 zł, do których dochodzą dodatkowe środki z tytułu nadgodzin w zestawieniu z wykazanymi wydatkami niezbędnego utrzymania pozwalają wygospodarować środki na pokrycie kosztów zainicjowanego procesu. Wskazywane przez stronę w wydatki takie jak dodatkowe ubezpieczenie, lekcje angielskiego, zajęcia dodatkowe córki, nie mają charakteru wydatków niezbędnego utrzymania osoby ubogiej i nie mogą usprawiedliwiać wniosku o przyznanie prawa pomocy. Poza tym przepływy gotówkowe na rachunku bankowym posiadanym przez wnioskodawczynię potwierdzają że jest ona w stanie wygospodarować kwotę niebiednych kosztów sądowych, oraz niebiednymi środkami dysponowała składając oświadczenie na urzędowym formularzu PPF. Wreszcie, w ocenie referendarza fakt reprezentowania skarżącej przez fachowego pełnomocnika z wyboru także poddaje w wątpliwość prawdziwość jej twierdzeń o braku środków umożliwiających poniesienie pełnych kosztów postępowania. W sprzeciwie od w/w postanowienia wnioskodawczyni wskazała, iż w jej ocenie kwestionowane rozstrzygnięcie jest nieprawidłowe i prowadzi w konsekwencji do nieuzasadnionego pozbawienia jej drogi sądowej w sprawie. Posiadany przez nią majątek nie może zostać spieniężony, gdyż stanowi go jedynie budynek mieszkalny, który zamieszkuje wraz z córką. Samodzielnie zabezpiecza byt ekonomiczny dwójki uczących się dzieci, nie może liczyć na żadną pomoc ze strony rodziny czy ojca dzieci. Uzyskiwane dochody muszą wystarczyć na zaspokojenie niezbędnych potrzeb strony i jej rodziny. Konieczność uiszczenia kosztów sądowych doprowadzi do konieczności zaciągnięcia zobowiązań kredytowych co w świetle treści decyzji wymiarowej może doprowadzić do powstania tragicznej sytuacji finansowej strony. Bezzasadne jest także, iż skoro pokrywa koszty dodatkowych zajęć córki, w tym lekcje angielskiego to może ponieść koszty sądowe. Strona wyjaśniła, że pokrywa koszty kształcenia córki, gdyż przejawia ona talent sportowy i zaprzepaszczenie zdolności dziecka było by sprzeczne z jego dobrem. Zajęcia z angielskiego są konieczne z uwagi na zaległości dziecka i konieczność poprawienia jej umiejętności. Ponadto udział pełnomocnika ustanowionego przez stronę nie może być podstawą do odmowy przyznania stronie prawa pomocy. Całkowicie chybiona jest argumentacja, iż miesięczne zestawienie wydatków i kosztów utrzymania strony umożliwia jej wygospodarowanie środków na pokrycie kosztów zainicjowanego procesu, bowiem nie wzięto pod uwagę kosztów niezbędnego wyżywienia skarżącej i dziecka, kosztów dojazdów do pracy i z pracy skarżącej a także kosztów niezbędnego zakupu ubrań, leków czy środków chemicznych, choć koszty te wynikają z doświadczenia życiowego a konieczność ich pokrycia nie może budzić wątpliwości. Wojewódzki Sąd Administracyjnym w Łodzi zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd podzielił ocenę referendarza sądowego zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), dalej jako p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 2 i 3i art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymanie koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W niniejszej sprawie jedyny majątek rodziny strony skarżącej stanowi dom o powierzchni 98 m2 o wartości 300 tys. zł. Źródłem dochodu rodziny jest wynagrodzenie strony za pracę w wysokości 2 780 zł netto oraz dodatkowe środki z tytułu nadgodzin w wysokości ok. 100 zł miesięcznie. Udokumentowane przez stronę koszty miesięcznego utrzymania rodziny wynoszą ok. 708 zł (ogrzewanie 360 zł miesięcznie, woda 60 zł, internet 49 zł, odpady 47 zł, energia elektryczna 160 zł ubezpieczenie domu 28 zł). Dodatkowo skarżąca obciążona jest obowiązkiem alimentacyjnym w wysokości 800 zł w stosunku do swojego syna. Uwzględniając powyższe oraz wysokość wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie (200 zł) stosowanie do treści art. 245 § 1 i 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało uznać, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Należy podkreślić, że partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem koniecznego utrzymania, a obowiązkiem strony jest poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Rodzina wnioskodawczyni dysponuje stałymi miesięcznymi dochodami, których wysokość w zestawieniu z wykazanymi niezbędnymi kosztami utrzymania, pozwala jak słusznie zauważył referendarz sądowy na wygospodarowania środków na niezbędne opłaty sądowe. Na ocenę tę wpływa to, że inne wydatki strony nie mające charakteru wydatków niezbędnego utrzymania osoby ubogiej (dodatkowe ubezpieczenie, lekcje angielskiego i zajęcia dodatkowe dziecka). Nie można bowiem dać pierwszeństwa zobowiązaniom prywatnoprawnym, którymi są wydatki nie mające charakteru koniecznego przed powinnością ponoszenia opłat sądowych (art. 199 p.p.s.a.) stanowiących dochód budżetu państwa (art. 212 § 2 p.p.s.a.). Podkreślić należy, iż wielkość ponoszonych przez stronę obciążeń związanych z regulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, nie wyklucza poniesienia kosztów postępowania przed sądem. Strona wychodzi z założenia, że wskazane zobowiązania powinny mieć pierwszeństwo przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem nie ma żadnych racjonalnych powodów, dla których koszty sądowe mają być zaspokajane w ostatniej kolejności, po uregulowaniu przez innych wydatków, jak np. rat kredytowych. Pogląd taki przyjmuje się też powszechnie w orzecznictwie (por. postanowienia NSA z 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09 oraz z 6 listopada 2009 r., II OZ 971/09, dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Strona ma zatem obowiązek podjąć starania o wygospodarowanie odpowiednich środków, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, strona skarżąca winna liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych (por. postanowienia NSA: z 8 marca 2016 r. sygn. akt II FZ 56/16, z 23 marca 2016 r. sygn. akt II GZ 24/16, dostępne w bazie orzeczeń NSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Także wpłaty gotówkowe czynione na rachunek wnioskodawcy oraz salda jego rachunków na dzień poprzedzający wystąpienie z wnioskiem o prawo pomocy wskazują ze strona posiadała możliwość samodzielnego sfinansowania kosztów zainicjowanego postępowania. W konsekwencji przyjąć należy, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona. W związku z tym sąd – na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a.– utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Ake.