I SA/Łd 846/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. Ł. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z 18 września 2017 r. w sprawie ze skargi M. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w podatku od towarów i usług od stycznia do kwietnia 2012 r. wraz z odsetkami oraz kosztami postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. M. Ł. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z tytułu podatku od towarów i usług od stycznia do kwietnia 2012 r. wraz z odsetkami oraz kosztami postępowania egzekucyjnego. Do skargi załączono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci. Źródłem utrzymania rodziny jest dochód skarżącego z działalności gospodarczej w wysokości 2.000 zł oraz dochód z umowy o pracę żony w wysokości 1.459 zł. Małżonkowie oświadczyli, że spłacają kredyty w wysokości 930 zł, ponoszą wydatki z tytułu czynszu oraz za media – 938 zł, za przedszkole – 730 zł, telefon – 29 zł oraz zajęcia pozaszkolne dzieci – 180 zł. Z uzasadnienia wniosku wynika, że małżonkowie otrzymują świadczenie 500+ jednakże rachunek bankowy, na który wpływają środki z tego tytułu, został zajęty. Do wniosku załączono wyciąg z rachunku bankowego żony podatnika za okres od 1 maja do 30 czerwca 2017 r. (z którego dokonywane są przelewy egzekucyjne) oraz wyciągi z dwóch rachunków bankowych A. skarżącego za okres od 1 maja do 30 czerwca 2017 r. Ponadto wnioskodawca załączył do wniosku listę środków trwałych oraz deklaracje VAT-7 za miesiące od lutego do maja 2017 r., bilans za okres od stycznia do maja 2017 r., wspólne zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2016 (PIT-36) wraz z informacją o wysokości dochodu (straty) z działalności gospodarczej za ten rok (PIT/B) oraz informacją o odliczeniach od dochodu (przychodu) i od podatku (PIT/O). Referendarz sądowy postanowieniem z 18 września 2017 r. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie wskazanym we wniosku skarżącego. W uzasadnieniu wskazał między innymi, że na obecnym etapie postępowania skarżący obowiązany jest uiścić wpis od skargi w kwocie 500 zł. W ocenie referendarza treść wniosku oraz załączonych dokumentów nie wskazuje, że uiszczenie wpisu, a także poniesienie ewentualnych dalszych kosztów postępowania, przekracza możliwości finansowe strony. Referendarz zwrócił uwagę, że małżonkowie osiągają stałe dochody i otrzymują świadczenie wychowawcze. Skarżący jest zatem w stanie ponieść koszty postępowania bez uszczerbku dla wydatków niezbędnych dla utrzymania rodziny. Ponadto analiza wydatków ponoszonych z rachunku bankowego podatnika świadczyła, że posiada środki finansowe, którymi jest w stanie pokryć nie tylko wydatki niezbędne do utrzymania, ale również wydatki na naukę języka angielskiego (156 zł), czy za szkolenie (6.750 zł). Przeciwko uwzględnianiu wniosku przemawiały również wysokie wpłaty dokonywane na ten rachunek np. 7.880 zł w dniu 11 czerwca 2017 r. i 8.800 zł w dniu 28 czerwca 2017 r. W sprzeciwie od postanowienia referendarza wnioskodawca wskazał, iż w jego ocenie referendarz poczynił ustalenia, które nie odpowiadają stanowi faktycznemu. Zaznaczył, że w 2016 r. uzyskał dochód z działalności gospodarczej rzędu 19 tys. zł, zaś jego żona około 17 tys. zł. W bieżącym roku podatnik uzyskuje z działalności miesięcznie niemal 1,9 tys. zł, przy czym dochód ten nie jest stały, więc trudno jest przewidzieć na jakim poziomie będzie się dalej kształtował. Na opłaty i raty kredytowe małżonkowie przeznaczają co miesiąc ponad 3 tys. zł, co oznacza że cały dochód rodziny pochłaniają niezbędne wydatki. Skarżący dodał, że spore wydatki przypadają na dzieci, przy czym środki przyznawane z programu 500+ zostały zajęte przez Urząd Skarbowy, który dochodzi ponad 4 tys. zł należności głównej i ponad 1,9 tys. zł odsetek. Konieczność wyasygnowania wpisu doprowadzi – zdaniem podatnika – do zachwiania płynności finansowej rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjnym w Łodzi zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W punkcie wyjścia przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/; dalej: CBOSA). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie prawnej następuje, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W niniejszej sprawie skarżący wraz z żoną zainicjowali przed tutejszym sądem osiem postępowań, przy czym w sześciu nie uiścili jeszcze wpisów. Obecnie zobowiązani są do poniesienia wpisów w łącznej wysokości 3 tys. zł. Zobowiązania z tego tytułu należy zestawić z deklarowanymi możliwościami finansowymi i majątkowymi skarżącego i jego żony. Zgodnie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy źródłem dochodu rodziny jest prowadzona przez wnioskodawcę działalność gospodarcza, która w bieżącym roku przynosi miesięczny dochód na poziomie 1,9 tys. zł, wynagrodzenie za pracę żony w wysokości niemal 1,5 tys. zł, a także środki z programu 500+. Część z tych środków podlega egzekucji prowadzonej przez urząd skarbowy. Ponadto skarżący ponosi koszty utrzymania rodziny. W tym zakresie zadeklarował wydatki na spłatę kredytów w wysokości 930 zł, wydatki z tytułu czynszu oraz za media – 938 zł, za przedszkole – 730 zł, telefon – 29 zł oraz zajęcia pozaszkolne dzieci – 180 zł. Łączne dochody rodziny skarżącego zatem bilansują się niemal z ponoszonymi wydatkami. Zauważyć jednak należy, że nie wszystkie wydatki skarżącego zaliczyć można do niezbędnych (podstawowych) kosztów utrzymania osoby ubogiej. Do tego rodzaju wydatków nie można zaliczyć wydatków na podnoszenie kwalifikacji (156 zł za naukę języka angielskiego poniesione 11 maja 2017 r., 6.750 zł za uczestnictwo w szkoleniach – 11 czerwca 2017 r.), na zapłatę rat kredytów (930 zł miesięcznie) czy poniesionych na czesne w przedszkolu (730 zł miesięcznie). Tego typu wydatki nie należą do niezbędnych kosztów utrzymania rodziny, a zatem nie można dać im pierwszeństwa przed obowiązkiem ponoszenia opłat sądowych (art. 199 p.p.s.a.), stanowiących dochody budżetu państwa (art. 212 § 2 p.p.s.a.). Również w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, że nie ma żadnych racjonalnych powodów, dla których koszty sądowe mają być zaspokajane w ostatniej kolejności, po uregulowaniu przez skarżącego innych wydatków, jak np. rat kredytowych (por. postanowienia NSA z 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09 oraz z 6 listopada 2009 r., II OZ 971/09, CBOSA). Strona ma zatem obowiązek podjąć starania o wygospodarowanie odpowiednich środków, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy (por. postanowienia NSA z 8 marca 2016 r., II FZ 56/16, z 23 marca 2016 r., II GZ 24/16, CBOSA). Partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem koniecznego utrzymania, a obowiązkiem strony jest poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. W niniejszej sprawie z ujawnionych przez stronę danych wynika, że rodzina wnioskodawcy dysponuje stałymi miesięcznymi dochodami, których wysokość – w zestawieniu z wykazanymi niezbędnymi kosztami utrzymania – pozwala na wygospodarowanie środków na niezbędne opłaty sądowe. Ponadto referendarz słusznie zwrócił uwagę, że przeciwko uwzględnieniu rozpatrywanego wniosku przemawiają również wysokie wpłaty gotówkowe, dokonane na rachunek bankowy skarżącego bezpośrednio przed wniesieniem skargi do sądu (wpłata z 11 czerwca 2017 r. w wysokości 7.880 zł oraz z 28 czerwca 2017 r. w wysokości 8.800 zł). Z faktu dokonania wspomnianych wpłat wynika, że strona skarżąca posiadała możliwość samodzielnego sfinansowania kosztów postępowań sądowych. W konsekwencji przyjąć należy, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona. W związku z tym sąd – na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a.– utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. AKE.