II SA/Łd 1347/11

Dnia 18 maja 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Czesława Nowak – Kolczyńska po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] roku, Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego p o s t a n a w i a : - oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. ko Z. K. wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, iż jest osobą niepełnosprawną, przewlekle chorą – cukrzykiem, porusza się za pomocą kul i posiada wózek elektryczny. Ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności na stałe. Zamieszkuje w posesji córki zajmując jedno mieszkanie, które nie ma ogrzewania, wody, ani toalety. Zgromadzone oszczędności (w kwocie ok. 8.100 zł) skarżąca musi przeznaczyć na wykonanie łazienki. Na łączny dochód skarżącej w wysokości 1.268 zł składa się emerytura (1.115 zł) i zasiłek pielęgnacyjny (153 zł). Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2012 roku odmówił przyznania prawa pomocy. Skarżąca wniosła sprzeciw od tego postanowienia wskazując, że błędnie przyjęto, iż jest ona osobą zamożną, zatem sama powinna sfinansować ustanowienie pełnomocnika w celu wniesienia skargi kasacyjnej. Tymczasem skarżąca nie jest w stanie zdobyć środków finansowych na pokrycie takiego wydatku. Posiadane przez stronę oszczędności w kwocie ok. 8.100 zł pochodzą od syna – D. K. i będą one przeznaczone na wykonanie łazienki. Dochód skarżącej netto to kwota ok. 1.100 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z unormowaniem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 roku, poz. 270), w razie wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw, postanowienie referendarza sądowego utraciło moc prawną, a wniosek strony skarżącej podlega rozpoznaniu przez Sąd na nowo. Stosownie do przepisu art. 243 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 w/w ustawy). W myśl art. 245 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W stanie faktycznym sprawy skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W treści formularza wskazała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jej majątek stanowią oszczędności w kwocie ok. 8.100 zł. Wyjaśniła nadto, że jest osobą niepełnosprawną i przewlekle chorą. Z treści wniosku i sprzeciwu wynika, że dochód skarżącej wynosi ok. 1.100 zł. Odrębnego omówienia wymagać będzie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Odnosząc się do wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, iż skarżąca korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych wynikającego z treści art. 239 pkt 1 lit. "a" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten bowiem stanowi, iż nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie organu w sprawie z zakresu pomocy i opieki społecznej. Innymi słowy, skarżąca jest z mocy ustawy zwolniona z obowiązku uiszczenia jakichkolwiek kosztów sądowych w tej sprawie, zatem orzekanie przez Sąd w tym zakresie było zbędne, czego wyrazem było oddalenie wniosku w tej części. Skarżąca na żadnym etapie niniejszego postępowania sądowego nie będzie wzywana do uiszczenia jakichkolwiek kosztów sądowych. Dokładniejszego omówienia wymaga wniosek skarżącej odnoszący się do ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Jak wskazywano powyżej, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała zaistnienia przesłanek wymienionych w zacytowanym przepisie. W ustalonym stanie faktycznym Sąd ocenił zatem, że wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie, zatem jest ona w stanie ponieść koszty sądowe związane z ustanowieniem pełnomocnika. Za stanowiskiem takim przemawia dochód skarżącej (w kwocie ok. 1.100 zł), a przede wszystkim posiadane oszczędności. Bezsprzecznie strona posiada oszczędności w gotówce w kwocie ok. 8.100 zł. Z tego zestawienia wynika, że posiadany przez stronę majątek, czyli wartość oszczędności w gotówce pozwala na ustanowienie pełnomocnika. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, iż skarżąca uzyskuje regularny dochód w postaci emerytury i dodatku pielęgnacyjnego. W treści formularza skarżąca wskazała, iż ponosi wydatki związane z opłatami za utrzymanie lokalu w kwocie ok. 275 zł (gaz 53 zł, prąd 122 zł i woda 100 zł), wyżywieniem ok. 750 zł, zakupem leków ok. 150 zł i innymi kosztami w kwocie ok. 160 zł. Wydatki te łącznie stanowią miesięcznie kwotę ok. 1.335 zł. Nie trudno dostrzec, iż wydatki strony przewyższają wysokość dochodów uzyskiwanych przez nią. Oznaczać to może, iż skarżąca korzysta z pomocy innych osób (w tym córki i syna), mimo iż nie wspomina o tym w swoich pismach. Działanie takie może kwestionować prawdziwość oświadczeń strony także w zakresie wydatków. Uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć jako zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych, natomiast przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty. Posiadanie majątku co do zasady wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, jednak reguła ta nie odnosi się do sytuacji, w których osoby wnioskujące o przyznanie tego prawa nie mają realnej, obiektywnej możliwości uzyskania z posiadanego majątku jakiegokolwiek dochodu (por. postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012 roku, II FZ 833/11, dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). Postać posiadanego przez stronę majątku (gotówka zdeponowana w banku) pozwala na szybkie sfinansowanie wydatku w postaci ustanowienia pełnomocnika celem wniesienia skargi kasacyjnej. Przeznaczenie majątku nie łączy się w szczególności z koniecznością zbycia rzeczy o dużej wartości (np. nieruchomości). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać, należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia (bez stałych dochodów), a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Strona domagająca się przyznania prawa pomocy w pierwszej kolejności powinna sama zabezpieczyć na ten cel stosowne środki, czyli właściwie zaplanować swe wydatki oraz poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero, gdy jej majątek i dochody nie pozwalają na poczynienie oszczędności lub gdy pomimo dokonanych oszczędności nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania, można zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli (por. np. postanowienia NSA z dnia 25 stycznia 2012 roku, II FZ 797/11; z dnia 20 stycznia 2012 roku, I FZ 502/11; z dnia 19 stycznia 2012 roku, II FZ 717/11; z dnia 16 stycznia 2012 roku, II FZ 826/11 i inne; wszystkie dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). Konkludując Sąd ocenił, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztu ustanowienia pełnomocnika z urzędu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Sąd orzekł jak w postanowieniu na podstawie art. 239 pkt 1 lit. "a", art. 246 § 1 i art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.