II SA/Łd 227/12

Dnia 24 kwietnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.) Protokolant p.o. asystenta sędziego Nina Krzemieniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2012 roku przy udziale --- sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpatrzeniu odwołania S. S. od decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. nr [...] – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy niniejszej, decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta Ł. uznał za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone S. S. w okresie od dnia 1 lutego 2011 r. do dnia 30 września 2011 r. na dzieci - K. B. i K. B., w łącznej kwocie 4800 zł oraz zobowiązał do zwrotu tej kwoty wraz z należnymi odsetkami, argumentując, iż przesłanką wykluczającą możliwość pobierania rzeczonych świadczeń jest pobyt dzieci wnioskodawczyni w placówce opiekuńczo-wychowawczej. W odwołaniu od tej decyzji S. S. wskazała, że w czasie pobytu dzieci w rodzinie zastępczej miała z nimi częsty kontakt. Dzieci spędzały z nią święta wielkanocne oraz część wakacji, sprawowała także opiekę nad córką w czasie jej pobytu w szpitalu. Odwołująca podkreśliła, że wszystkie pieniądze otrzymywane w tym czasie z funduszu przeznaczała na utrzymanie dzieci. Wskazała przy tym, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, zaś potrącenie nienależnie pobranych świadczeń z kwot bieżących pozbawi ją środków na utrzymanie dzieci. Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] r. Kolegium, działając między innymi na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 23 ust. 1 i 7 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz.U. nr 1 z 2009r., poz. 7 ze zm.) – utrzymało mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W jej uzasadnieniu Kolegium przytoczyło w pierwszej kolejności treść norm prawnych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, a następnie wskazało, że decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta Ł. przyznał S. S. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dzieci K. B. i K. B. na okres od dnia 1 października 2010 r. do dnia 30 września 2011 r., w kwocie po 300 zł miesięcznie na każde z dzieci. W dniu 10 października 2011 r. strona poinformowała organ l instancji, iż w okresie od dnia 5 stycznia 2011 r. do dnia 8 września 2011 r. dzieci przebywały w rodzinie zastępczej. W dniu 14 października 2011 r. do organu wpłynęło postanowienie Sądu Rejonowego dla Ł. W. w Ł. z dnia 5 stycznia 2011 r. sygn. akt VNsm14/11 o natychmiastowym umieszczeniu K. B. i K.B. w placówce opiekuńczo-wychowawczej, z uwagi na zagrożenie dla dobra i bezpieczeństwa dzieci w domu rodzinnym. W tych okolicznościach decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta Ł. zmienił swoje poprzednie rozstrzygnięcie, ograniczając okres wypłaty świadczeń do dnia 30 stycznia 2011 r. Decyzja powyższa nie została przez stronę zaskarżona, wobec czego uzyskała przymiot ostateczności. Kolegium podkreśliło następnie, że decyzja o zwrocie świadczeń jest konsekwencją wcześniejszego rozstrzygnięcia z dnia [...] r. i określa jedynie kwotę należną do zwrotu, na którą składają się kwoty świadczeń wypłaconych w okresie 8 miesięcy - od dnia 1 lutego 2011 r. do dnia 30 września 2011 r. w łącznej wysokości 4.800 zł (2 x 300 zł x 8 m-cy). Zdaniem organu, przepis art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy jednoznacznie stanowi, iż w przypadku umieszczenia dzieci w placówce opiekuńczo-wychowawczej, świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują. Taka sytuacja – zdaniem Kolegium – miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Reasumując, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że organ l instancji rzetelnie i szczegółowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, wydana zaś w sprawie decyzja jest prawidłowa, stosowna do zgromadzonych dowodów i obowiązujących regulacji. Kończąc rozważania organ poinformował stronę o treści art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. S. S. wniosła o umorzenie określonych decyzją Kolegium należności w części i rozłożenie na raty pozostałej części należności, wskazując, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Skarżąca ma na utrzymaniu dwójkę dorastających dzieci w wieku szkolnym, których potrzeby ciągle rosną. Otrzymywane alimenty strona wykorzystywała na zakup wyżywienia, obuwia, odzieży, opłacenie wycieczek szkolnych, rozrywek i dodatkowych lekcji. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p. p. s. a.). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego w stopniu opisanym w powołanych wyżej przepisach. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż przepis art. 23 ust.1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów statuuje obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, którego definicja ustawowa zawarta jest w art. 2 pkt 7 powołanej ustawy. Cytowany przepis określa zaś, iż przez nienależnie pobrane świadczenie rozumieć należy świadczenie z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty, e) wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 17 ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba, że zostały zwrócone zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W rozpoznawanej sprawie organ I instancji jako materialno - prawną podstawę żądania zwrotu wypłaconego świadczenia wskazał na przepis art. 2 pkt 1 lit a powołanej wyżej ustawy, odwołując się do własnej decyzji ostatecznej z dnia [...]r., wydanej w trybie art. 24 ust. 1 ustawy, o zmianie decyzji z dnia 23 września 2011r., orzekającej o przyznaniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci K.B. i K.B. w części dotyczącej okresu przyznania świadczenia (od dnia 1 października 2010r. do dnia 31 stycznia 2011r.). Przepis art. 24 ust. 1 pozwala natomiast na zmianę lub uchylenie ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny, mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie. Decyzja z dnia [...]r. jako ostateczna pozostaje w obrocie prawnym i nie podlega kontroli sądowoadministarcyjnej w niniejszym postępowaniu, choć w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominuje stanowisko, iż rozstrzygnięcie we wspomnianym trybie ma charakter konstytutywny (co oznacza, brak możliwości uchylania wydanych w tym trybie rozstrzygnięć z mocą wsteczną – por. por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2009r., sygn.akt I OSK 535/08 i z dnia 3 listopada 2011r., sygn.akt I OSK 1035/11 oraz wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 15 kwietnia 2011r., sygn.akt II SA/Łd 288/11 oraz z dnia 20 września 2011r., sygn.akt II SA/Łd 616/11 wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jakkolwiek więc istotnie, w rozpoznawanej sprawie, prawidłowość decyzji z dnia [...]r. (wydanej w trybie art. 24 ust. 1 ustawy) z racji jej ostateczności, nie podlega kontroli, jej konsekwencje rzutują wszakże na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Nie jest bowiem możliwe proste odwołanie się doń dla uzasadnienia decyzji zwrotowej. Konieczne jest każdorazowo ustalenie istnienia przesłanki z art. 2 pkt 7 ustawy, dającej podstawę do uznania wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane. W rozpoznawanej sprawie posiłkowo powołano się na przepis art. 2 pkt 7 lit a w związku z treścią art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy, który w dacie orzekania wykluczał możliwość przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jeżeli osoba uprawniona umieszczona została w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymania lub w rodzinie zastępczej. Jak bowiem ustalono, małoletnie dzieci skarżącej, postanowieniem Sądu Rejonowego dla Ł. – W. w Ł., umieszczone zostały w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Można by zatem zgodzić się ze stanowiskiem organu, iż zdarzenie wspomniane stanowi okoliczność uzasadniającą ustanie prawa do świadczeń alimentacyjnych. Jednakże z akt administracyjnych wynika również, iż dzieci były z pogotowia rodzinnego (nie zaś z rodziny zastępczej, jako podano w uzasadnieniu decyzji organu I instancji) urlopowane do matki – skarżącej w niniejszej sprawie. W tym okresie nie znajdowały się zatem w placówce zapewniającej całodobowe utrzymanie lecz pod opieką matki, co wyklucza uznanie pobranych przezeń świadczeń alimentacyjnych za nienależne. Istotny jest bowiem okres faktycznego przebywania (umieszczenia) w placówce a nie data sądowego orzeczenia w tej sprawie. (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 13 lipca 2010r., sygn.akt II SA/Bd 433/10, dostępny w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 763998) Okres od dnia 13 maja do dnia 30 czerwca 2011r. zdaje się nie budzić wątpliwości (pismo z dnia 13 maja 2011r. o charakterze bezwarunkowym), natomiast ustalenia wymaga, czy urlopowanie wspomniane miało miejsce również w okresie od dnia 23 kwietnia do dnia 25 kwietnia 2011r. oraz od dnia 1 sierpnia do dnia 31 sierpnia 2011r., bowiem decyzja w tym zakresie pozostawiona została pogotowiu rodzinnemu. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji, uznając to za wystarczające dla końcowego załatwienia sprawy. Po myśli art. 152 p.p.s.a. stwierdzono zaś, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. Prowadząc ponownie postępowanie, organ, uwzględniając przedstawioną powyżej ocenę prawną, winien jednoznacznie ustalić czy i ewentualnie która z przesłanek, określonych w art. 3 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, może stanowić postawę do żądania zwrotu wypłaconego świadczenia alimentacyjnego i w jakiej części. Odnosząc się natomiast do pozostałych zarzutów skargi wskazać należy, iż kwestia umorzenia czy też rozłożenia na raty nienależnie pobranych świadczeń podlega ocenie organów w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 23 ust. 8 ustawy, po złożeniu stosowanego wniosku przez osobę zobowiązaną do zwrotu. Konieczne jest wszakże uprzednie ostateczne ustalenie kwoty, podlegającej zwrotowi. B.C.