II SA/Łd 254/13

Dnia 24 maja 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku P. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata albo radcy prawnego w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia w wyniku wznowienia postępowania decyzji o warunkach zabudowy postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. LS Skargą z dnia 14 lutego 2013r. P. K. zaskarżył do sądu administracyjnego decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. w przedmiocie odmowy uchylenia w wyniku wznowieniu postępowania decyzji o warunkach zabudowy. W toku postępowania skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych (ponad 100 złotych) i ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 7 maja 2013r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W ocenie Referendarza sądowego wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż wynikające z niego informacje, uzupełnione przez skarżącego w piśmie z dnia 2 maja 2013r. nie potwierdziły, że sytuacja materialna skarżącego uzasadniała przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy stwierdził, iż oświadczenie skarżącego, zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, uznać należało za daleko niewystarczające, jako że zawierało jedynie wskazanie deklarowanej wysokości dochodów skarżącego i jego żony oraz niezwykle lakoniczne uzasadnienie, w którym skarżący powołał się przede wszystkim na konieczność spłaty kredytu, konieczność ponoszenia wydatków i skomplikowany charakter sprawy. Nie wskazano w nim natomiast na inne okoliczności świadczące o trudnej sytuacji życiowej czy materialnej. Pomimo wezwania skarżącego do uzupełnienia informacji o rzeczywistym stanie majątkowym i możliwościach płatniczych skarżący nie przedstawił większości z żądanych informacji (zaświadczenia o wysokości dochodów uzyskanych przez skarżącego i jego żonę w 2011 i w 2012r., wyciągów z rachunków bankowych własnych i żony, zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia otrzymywanego przez żonę), co uniemożliwiło dokonanie obiektywnej oceny jego sytuacji majątkowej. Referendarz sądowy wskazał natomiast, że skarżący wraz z żoną osiągają stałe dochody, a zasadność swojego wniosku skarżący upatruje przede wszystkim w fakcie ponoszenia wysokich kosztów utrzymania, w tym spłaty zobowiązań zaciągniętych w instytucjach finansowych. Tym niemniej podkreślić należy, że obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu skarżącego od kosztów sądowych, czy ustanowieniu pełnomocnika z urzędu. Pismem z dnia 13 maja 2013r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia Referendarza sądowego z dnia 7 maja 2013r. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podniósł, iż w związku z wielością prowadzonych przez niego spraw sądowych nie stać go na pokrycie wszelkich wydatków związanych z zakładaniem spraw. Dlatego wniósł o ustanowienie w jego sprawie adwokata oraz zwolnienie go z opłaty sądowej do wysokości chociaż 100 zł. Skarżący wskazał, iż zostało mu przyznane prawo pomocy w niektórych jego sprawach, które toczą się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie oraz przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Skarżący oświadczył, iż przyznanie mu pomoc prawnej jest niezbędne, gdyż sprawa jest skomplikowana. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., w skrócie p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiste i obiektywnie niemożliwe. Należy zatem zauważyć, iż stosownie do powyższych przepisów, warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W przedmiotowej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Oznacza to, iż skarżący zobowiązany był do wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Tymczasem przedstawione przez skarżącego informacje o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie dają jednak podstaw do twierdzenia, iż skarżący nie ma środków na opłacenie zarówno kosztów sądowych, jak też ustanowienia adwokata, czy radcy prawnego z wyboru. Jak wynika z formularza PPF skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i trójką dzieci. Skarżący utrzymuje się z wynajmowania lokali w kamienicy, osiągając 3200 zł dochodu, a jego żona z wynagrodzenia za pracę w wysokości 2500 zł brutto. Rodzina mieszka w mieszkaniu o pow. 62m². Skarżący posiada także nieruchomość rolną o powierzchni 2,4 ha. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że spłaca kredyt. Natomiast w piśmie z dnia 2 maja 2013r., będącego wykonaniem zarządzenia Referendarza sądowego, wydanego na podstawie art. 255 p.p.s.a. skarżący potwierdził, że utrzymuje się z wynajmu mieszkań i jednego lokalu użytkowego – łącznie uzyskuje z tego tytułu 3200 zł. Ponadto oświadczył, że nie uzyskuje dopłat z ARiMR, a ze sporządzonej przez siebie listy miesięcznych wydatków wynika, że w całości wyczerpują zadeklarowane dochody. Skarżący dołączył także harmonogram spłaty kredytu, którego miesięczna rata wynosi 219,26 zł, i którego całkowita spłata nastąpi w grudniu 2014r. Skarżący nie złożył natomiast pozostałych dokumentów, wskazanych w zarządzeniu Referendarza sądowego z dnia 11 kwietnia 2013r., czyli odpisów zeznań rocznych o wysokości dochodów osiągniętych przez skarżącego i jego żonę w latach 2011 i 2012 r. oraz wyciągów z posiadanych przez niego i żonę rachunków i lokat bankowych za ostatnie 3 miesiące, a także zaświadczenia od pracodawcy o wysokości dochodu osiąganego przez żonę skarżącego. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż niedopełnienie przez stronę w całości lub części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia wymaganych dokumentów, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie bowiem z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony okaże się niewystarczające dla oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty dla potwierdzenia jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis ten nakłada zatem na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów i wyjaśniania wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Osoba chcąca skorzystać z prawa pomocy, powinna liczyć się w związku z tym z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Niewywiązanie się przez stronę z tego obowiązku, chociażby częściowe, może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy i może podstawą do jego odmowy (por. postanowienia NSA z dnia 28 stycznia 2013r., sygn. akt II FZ 1073/12; z dnia 18 grudnia 2012r., I OZ 929/12; z dnia 1 sierpnia 2012r., sygn. akt I OZ 548/12 – orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W niniejszej sprawie skarżący swoje żądanie o przyznanie prawa pomocy uzasadnia przede wszystkim okolicznością ponoszenia wysokich kosztów utrzymania siebie i rodziny, w tym spłaty zaciągniętego kredytu. Ponadto w złożonym sprzeciwie powołał się na wielość prowadzonych przez niego postępowań sądowych i konieczność ponoszenia w związku z tym opłat sądowych w wielu sprawach. Jednakże zarówno obowiązek spłaty zobowiązań finansowych, jak również zaangażowanie w innych sprawach sądowych, jakkolwiek ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, to jednak nie stanowi przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu skarżącego od kosztów sądowych, czy ustanowieniu pełnomocnika z urzędu. Koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyt nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia niezbędnych kosztów utrzymania siebie i rodziny (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012r., sygn. II OZ 81/12; z dnia 20 października 2011r., I OZ 783/11; z dnia 3 marca 2011r., sygn. akt II OZ 130/11 – orzeczenia dostępne w CBOSA). Przesłanki przyznania prawa pomocy nie stanowi również fakt prowadzenia przez stronę licznych postępowań. Strona decydując się na prowadzenie wielu postępowań sądowych musi liczyć się z tym, że każde z nich będzie wiązało się z obowiązkiem partycypowania w jego kosztach i związanych z tym wydatków. Zasadą jest bowiem ponoszenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego przez stronę, a przerzucenie tych kosztów na społeczeństwo jest możliwe tylko w szczególnie uzasadnionych okolicznościach. Innymi słowy sam fakt prowadzenia wielu postępowań sądowych nie może spowodować automatycznego zwolnienia strony z ponoszenia kosztów sądowych, gdyż sytuacja finansowa strony będzie rozpoznawana odrębnie w każdej ze spraw (por. postanowienia NSA z dnia 4 listopada 2011r., sygn. akt I FZ 290/11; z dnia 1 lipca 2011r., sygn. akt II OZ 546/11; z dnia 3 kwietnia 2009, sygn. akt I OZ 304/09; z dnia 3 czerwca 2008r., sygn. akt II OZ 553/08 – orzeczenia dostępne w CBOSA). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż złożone przez skarżącego wyjaśnienia, przy jednoczesnym braku realizacji części obowiązków nałożonych zarządzeniem Referendarza sądowego, uniemożliwiają faktyczną ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego i ustalenia, czy powołane przez niego okoliczności (wysokie koszty utrzymania oraz wielość prowadzonych przez niego postępowań sądowych) wskazują, że rzeczywiście nie jest on w stanie ponieść we własnym zakresie kosztów postępowania sądowego oraz kosztów pomocy prawnej bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu należy jeszcze raz stanowczo podkreślić, iż prawo pomocy jest przeznaczone wyłącznie dla osób, które nie mają środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach, lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Za taką osobę nie może być uznana strona, która nie podaje wszystkich informacji niezbędnych dla oceny jej sytuacji finansowej. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 oraz art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. LS