II SA/Łd 419/25

Dnia 11 września 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski, Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.), Asesor WSA Beata Czyżewska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 września 2025 roku sprawy ze skargi K. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 7 kwietnia 2025 roku znak: SKO.4111.15.2025 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania dotyczącego uchylenia decyzji o uznaniu za dłużnika alimentacyjnego uchyla zaskarżone postanowienie. dc Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2025 r, nr SKO. 4111.15.2025 - na podstawie art.138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r., poz. 572), dalej jako: "k.p.a." - po rozpatrzeniu zażalenia K.P., utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Zgierza z dnia 26 lutego 2025 r., znak: MOPS.552.1.827.2025.P . o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie uchylenia decyzji Prezydenta Miasta Zgierza z dnia 31 lipca 2012 r., nr MOPS-DzŚFA/81838/827/2012 w sprawie uznania K.P. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Jak wynika z akt administracyjnych, Prezydent Miasta Zgierza decyzją z dnia 31 lipca 2012 r. uznał K.P. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Pismem z dnia 4 lutego 2025 r. (data wpływu do organu - 10 lutego 2025 r.) K.P. wniósł o uchylenie ww. decyzji argumentując, że wyrokiem Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] stycznia 2022 r., sygn. [...] nie jest on biologicznym synem H.P. Wnioskodawca nie był spokrewniony z H.P., zatem nie powinien być obciążony obowiązkiem alimentacyjnym na małoletniego, a w konsekwencji nie może zostać uznany za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Prezydent Miasta Zgierza postanowieniem z dnia 26 lutego 2025 r. - na podstawie art. 61a § 1 i § 2 k.p.a. - odmówił wszczęcia postępowania w sprawie uznania K.P. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 10 września 2024 r. wpłynął wniosek K.P. o uchylenie decyzji z dnia 31 lipca 2012 r. o uznaniu go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Postępowanie w tej sprawie zakończyło się wydaniem w dniu 27 września 2024 r. przez Prezydent Miasta Zgierza decyzji o odmowie uchylenia decyzji z dnia 31 lipca 2012 r. W ocenie organu, żądanie objęte aktualnym wnioskiem K.P. dotyczy sprawy rozstrzygniętej ostateczną decyzją z dnia 27 września 2024 r., przez co - zdaniem organu - w sprawie mamy do czynienia z powagą rzeczy osądzonej (art. 16 w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.), a postępowanie z innych uzasadnionych przyczyn nie może zostać wszczęte. Dodatkowo organ podkreślił, że stan faktyczny sprawy nie uległ zmianie, wskazywane aktualnie okoliczności nie wnoszą nowych uwarunkowań i stanowią wyłącznie próbę kolejnego rozpoznania sprawy rozstrzygniętej już decyzją ostateczną. W zażaleniu (błędnie nazwanym odwołaniem) na powyższe postanowienie K.P. zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych polegających na przyjęciu, że w sprawie zachodzi powaga rzeczy osądzonej podczas gdy w sprawie zaszły nowe okoliczności uzasadniające ponowne wszczęcie postępowania i uchylenie wcześniej wydanych decyzji obarczonych błędem. Z tego powodu K.P. wniósł o uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W motywach zażalenia jego autor wyjaśnił, że nie jest biologicznym ojcem H.P., zatem nie może być obciążany obowiązkiem alimentacyjnym względem niego. Nadto Sąd Rejonowy uchylił nałożony na niego obowiązek alimentacyjny względem H.P., zatem powinny zostać uchylone wszystkie decyzje wydane w oparciu o przekonanie, że H.P. jest osobą uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego od K.P. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, przywołanym na wstępie postanowieniem, po rozpoznaniu zażalenia, utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując, iż stosownie do treści art. 61a § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z treści zacytowanego przepisu wynikają dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, czyli - po pierwsze - wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a - po drugie - zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania, przy czym przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Przez inne uzasadnione przyczyny, o których mowa w przepisie art. 61a § 1 k.p.a. - jak wskazało Kolegium - należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Jednocześnie, o tożsamości sprawy, jako warunku koniecznym do zastosowania art. 61a § 1 k.p.a., można mówić wówczas, gdy: występują te same podmioty w sprawie, sprawa dotyczy tego samego przedmiotu, tego samego stanu prawnego i wreszcie tego samego, niezmienionego stanu faktycznego. Przy czym przez stan faktyczny sprawy należy rozumieć stan faktyczny, mający znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a więc mieszczący się w ramach hipotezy normy prawnej, która stanowiła podstawę do rozstrzygnięcia sprawy. Jednocześnie, na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. W postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania, ponadto organy nie gromadzą dowodów, na podstawie których dokonuje się ustaleń stanu faktycznego, wobec czego nie jest możliwe wypowiadanie się na jego temat. W ocenie Kolegium, w rozpatrywanym stanie faktycznym, organ I instancji w zaskarżonym postanowieniu dokonał prawidłowej oceny, iż przeszkodą do wszczęcia przez organ postępowania w sprawie wniosku K.P. z dnia 4 lutego 2025 r. stanowi fakt, iż od chwili wydania przez Prezydenta Miasta Zgierza decyzji z dnia 27 września 2024 r., nie zmienił się zarówno stan prawny, jak i stan faktyczny mający znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a zatem występuje tożsamość sprawy, która uzasadnia zastosowanie art. 61a § 1 k.p.a. Podsumowując Kolegium napisało, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, gdyż ponowny wniosek o uchylenie decyzji Prezydenta Miasta Zgierza z dnia 31 lipca 2012 r., nie mógł zostać rozpoznany przez organ I instancji, a zatem, zgodnie z treścią art. 61a § 1 k.p.a., organ prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skardze K.P. wskazał na błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że jest on dłużnikiem alimentacyjnym w sytuacji, kiedy obalono domniemanie jego ojcostwa, a co za tym idzie, ustał obowiązek dalszych świadczeń alimentacyjnych, choćby były już prawomocnie zasądzone, lecz jeszcze nie wyegzekwowane. Z tego powodu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia Prezydenta Miasta Zgierza z dnia 26 lutego 2025 r. o odmowie wszczęcia postępowania. W uzasadnieniu skargi jej autor powołując się na treść uchwały Sądu Najwyższego z dnia 11 października 1982 r., sygn. III CZP 22/82 wskazał, że prawomocne obalenie domniemania ojcostwa męża matki z mocą wsteczną (ex tunc) nie przekreśla powstałych już skutków zdarzeń, jakie nastąpiły w okresie obowiązywania domniemania ojcostwa w stosunkach między dzieckiem a mężem matki z tytułu wynikających wówczas z domniemania ojcostwa praw i obowiązków rodzicielskich, a więc w zakresie reprezentowania dziecka, zarządu jego majątkiem, utrzymywania i wychowywania. Przyjęcie tej reguły - gdy chodzi o świadczenia alimentacyjne męża matki względem dziecka - oznacza, że nie ulegają zwrotowi świadczenia już spełnione do chwili prawomocnego obalenia domniemania ojcostwa. Ale od tej chwili ustaje obowiązek dalszych świadczeń alimentacyjnych, choćby były już prawomocnie zasądzone, lecz jeszcze nie wyegzekwowane, przy czym chodzi tu głownie o świadczenia zasądzone, lecz jeszcze nie wyegzekwowane przed obaleniem domniemania ojcostwa. Regułę tę należy odpowiednio odnieść również do świadczeń alimentacyjnych ustalonych umową. Choć wobec skarżącego zasądzono alimenty na rzecz H.P., to z chwilą obalenia domniemania jego ojcostwa wobec H.P., ustał obowiązek alimentacyjny skarżącego również w zakresie alimentów nie wyegzekwowanych, zatem skarżący nie jest dłużnikiem alimentacyjnym. Organ, mając na uwadze ww. uchwałę Sądu Najwyższego nie ma podstaw by dochodzić od skarżącego zwrotu wypłaconych świadczeń na rzecz H.P. z funduszu alimentacyjnego. Skarżący nie jest już dłużnikiem alimentacyjnym. Organ może dochodzić wypłaconych świadczeń od matki H.P., która mając świadomość, iż skarżący nie jest biologicznym ojcem jej syna, zdecydowała się na złożenie wniosku o wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z chwilą obalenia ojcostwa skarżącego ustał obowiązek dalszych świadczeń alimentacyjnych, choćby były już prawomocnie zasądzone, lecz jeszcze nie wyegzekwowane zatem decyzja o uznaniu skarżącego dłużnikiem alimentacyjnym winna zostać uchylona, jak również wszystkie inne decyzje wydane w oparciu o nią. Z tych powodów decyzja Prezydenta Miasta Zgierza z dnia 31 lipca 2012 r. w sprawie uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych winna zostać zmieniona w sposób wskazany w petitum skargi. Do skargi jej autor dołączył wyrok Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] lutego 2025 r., sygn. [...] stwierdzający, że obowiązek alimentacyjny K.P. wobec małoletniego H.P. wygasł z dniem 27 stycznia 2022 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" - "c" p.p.s.a.). Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdził naruszenie prawa dające podstawę do jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Podstawę prawną wydania kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia, czyli postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, stanowił przepis art. 61a § 1 k.p.a. Zgodnie z jego treścią, gdy żądanie wszczęcia postępowania, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten ustanawia dwie podstawy do odmowy wszczęcia postępowania, czyli - po pierwsze - gdy żądanie wniesione zostało przez osobę niebędącą stroną i - po wtóre - jeżeli z "jakichkolwiek innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte". Wskazane w zacytowanym przepisie "inne uzasadnione przyczyny", to bez wątpienia stan res iudicata, czyli funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji dotyczącej przedmiotu sprawy lub gdy żądanie wszczęcia postępowania dotyczy takiego postępowania, które już się toczy przed właściwym organem administracji. Nie ulega wątpliwości, że nie można ponownie żądać wszczęcia postępowania w sprawie już raz rozstrzygniętej decyzją ostateczną, bądź gdy toczy się już postępowanie administracyjne dotyczące tego samego przedmiotu. Doktryna i orzecznictwo sądowe są zgodne co do tego, że warunkiem koniecznym do wydania postanowienia na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. jest stwierdzenie tożsamości sprawy administracyjnej. Tożsamość ta istnieje wówczas gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym tej sprawy. Przy czym przez stan faktyczny sprawy należy rozumieć stan faktyczny, mający znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a więc mieszczący się w ramach hipotezy normy prawnej, która stanowiła podstawę do rozstrzygnięcia sprawy. Zmiana okoliczności faktycznych sprawia, że kolejna sprawa jest sprawą nową (por. np. wyrok NSA z 6 lipca 2020 r., I OSK 3032/19, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 lipca 2013 r., sygn. II GSK 735/12 wyjaśnił, że użycie przez ustawodawcę sformułowania: "nie może być wszczęte" wskazuje, że przyczyna przedmiotowa musi być znana już w chwili złożenia wniosku (żądania), a więc w istocie wynikać z treści wniosku lub też jest znana organowi z urzędu. Odmowa wszczęcia postępowania w momencie złożenia wniosku w rozumieniu art. 61a § 1 k.p.a. musi być więc oczywista, aby można było wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w danej sprawie. Przez to postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania stanowi jedynie formalne rozstrzygnięcie stwierdzające zaistnienie trwałej przeszkody do procedowania. W rozpoznawanej sprawie przeszkodą do wszczęcia postępowania w odniesieniu do wniosku skarżącego z dnia 4 lutego 2025 r. - w ocenie organów administracji obu instancji - był fakt wydania przez Prezydenta Miasta Zgierza ostatecznej decyzji z dnia 27 września 2024 r., nr MOPS.552.827.2024 o odmowie uchylenia decyzji Prezydent Miasta Zgierza z dnia 31 lipca 2012 r. o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, że w obu sprawach - zainicjowanej wnioskiem z dnia 6 września 2024 r., do którego odnosi się decyzja Prezydenta Miasta Zgierza z dnia 27 września 2024 r., jak i zainicjowanej wnioskiem z dnia 4 lutego 2025 r. - występuje ten sam podmiot, bowiem wnioskodawcą jest skarżący. W obu wnioskach skarżący wnosił o uchylenie tej samej decyzji, czyli decyzji Prezydenta Miasta Zgierza z dnia 31 lipca 2012 r. o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Jednakże co istotne, w ocenie Sądu, we wniosku z dnia 4 lutego 2025 r., który stanowił podstawę do wydania zaskarżonych postanowień, skarżący nie skonkretyzował w jakim trybie wnosi o uchylenie decyzji Prezydenta Miasta Zgierza z dnia 31 lipca 2012 r., a organy nie ustaliły powyższej kwestii. Z tego powodu nie można - na obecnym etapie postępowania - uznać, że oba wnioski (czyli wniosek z dnia 6 września 2024 r., jak i wniosek z 4 lutego 2025 r.) będą rozpoznane w tym samym trybie, a w konsekwencji czy w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącego z dnia 4 lutego 2025 r. zachodzi inna uzasadniona przyczyna, która uniemożliwia wszczęcie postępowania (art. 61a § 1 k.p.a.). Nie jest również sporne, że decyzja z dnia 31 lipca 2012 r. o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest ostateczna. Oczywistym jest także to, że decyzją ostateczną jest - zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a. - decyzja, od której nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zasada trwałości decyzji ostatecznych, o której mowa w art. 16 § 1 k.p.a., służy realizacji podstawowych dla porządku prawnego zasad prawa, a mianowicie, bezpieczeństwa prawnego, pewności prawa, zaufania do państwa i stanowionego prawa oraz ochrony praw nabytych, co motywowane jest potrzebą zapewnienia stabilności i pewności stosunków administracyjnoprawnych w przestrzeni czasu (por. wyrok NSA z dnia 24 lutego 2022 r., sygn. I OSK 814/21). Decyzja, która stała się ostateczna korzysta ze szczególnej ochrony, gdyż może zostać wzruszona jedynie w przypadkach określonych w kodeksie, bądź gdy przewidują to przepisy szczególne (art. 16 § 1 k.p.a.). W ocenie Sądu co prawda nie może być wątpliwości, że skarżący swój wniosek z dnia 4 lutego 2025 r. odniósł do ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta Zgierza, jednakże w treści tegoż wniosku nie skonkretyzował w jakim trybie domaga się uchylenia ostatecznej decyzji. Z treści wniosku (poza tym, że skarżący chciałby, aby organ uchylił decyzję z dnia 31 lipca 2012 r.) nie wynika, czy skarżący domaga się aby to nastąpiło w trybie wznowienia postępowania (art. 145 i nast. k.p.a.), czy uchylenia decyzji (art. 154 lub 155 k.p.a.). Okoliczność ta umknęła uwadze organów, które nie zobowiązały skarżącego do skonkretyzowania w jakim trybie domaga się uchylenia przywołanej, ostatecznej decyzji. Organ odwoławczy nie dostrzegł ponadto, iż w zażaleniu na postanowienie Prezydenta Miasta Zgierza skarżący podnosi, że w sprawie pojawiły się nowe okoliczności, oraz wskazuje, że Sąd Rejonowy w Z. uchylił nałożony na skarżącego obowiązek alimentacyjny względem H.P., a więc powołuje się na inne jeszcze rozstrzygnięcie sądu powszechnego, niż wyrok Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] stycznia 2022 r. sygn. [...] dotyczący zaprzeczenia ojcostwa skarżącego wobec małoletniego H.P., który powoływany jest w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Organ nie wyjaśnił jakiego rodzaju nowe okoliczności występują w sprawie oraz czy są to okoliczności mające znaczenie dla rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu, organy obu instancji naruszyły w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie przepis art. 64 § 2 k.p.a. wskazujący, że jeżeli podanie nie spełnia innych wymagań ustalonych w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż siedem dni, z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśnić należy, że poza zakresem zainteresowania pozostawały podniesione w treści skargi argumenty związane ze skutkami prawnymi obalenia domniemania ojcostwa męża matki w świetle uchwały Sądu Najwyższego z dnia 11 października 1982 r., bowiem przedmiotem skargi było postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W związku z powyższym - w ocenie Sądu - ze względu na brak wyraźnego wskazania, w jakim trybie strona żąda uchylenia decyzji z dnia 31 lipca 2012 r. oraz czy powoływane nowe okoliczności mają znaczenie dla rozstrzygnięcia, zaskarżone postanowienie w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie było co najmniej przedwczesne Organ winien dokonać wyjaśnień w powyższym zakresie treści wniosku skarżącego z dnia 4 lutego 2025 r., do czego jest zobowiązany na mocy art. 61a oraz art. 64 § 2 k.p.a.. Z opisanych powodów Sąd orzekł jak w wyroku na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a. dc