II SA/Łd 469/16

Dnia 26 sierpnia 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Anna Łyżwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2016 roku sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rodzinnego - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza S. nr [...] z dnia [...]. a.bł. II SA/Łd 469/16 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] Burmistrz S. odmówił A. G. przyznania świadczenia rodzinnego w formie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego - opieki nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym w trakcie jednego porodu. Organ wskazał, że z oświadczenia wnioskodawczyni złożonego w dniu 17 marca 2016 r. wynika, że w dniu 8 marca 2016 r. zawarła z pracodawcą porozumienie zmieniające warunki pracy i płacy, oraz że pracuje ona nadal na 1/2 etatu w godzinach 16-20, a dziećmi w tym czasie zajmuje się mąż. Zaistniała zatem przesłanka negatywna do przyznania świadczenia wskazana w art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 114 ze zm.), dalej u.ś.r., a mianowicie wnioskodawczyni podjęła lub kontynuuje zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, która uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. W odwołaniu od ww. decyzji A. G. wyjaśniła, że złożyła wniosek o udzielenie urlopu wychowawczego, który został przez pracodawcę zaakceptowany. Zgodnie z k.p. po podpisaniu w dniu 8 marca 2016 r. porozumienia zmieniającego warunki zatrudnienia - zmniejszenia etatu pracy do 1/2 - kontynuuje zatrudnienie, które nie uniemożliwia sprawowania jej osobistej opieki nad dziećmi w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. W czasie pracy opiekę nad dziećmi sprawuje ojciec dzieci, który obecnie nie pracuje zawodowo. W opiece pomaga mu babcia dzieci. Wykonywana praca nie obejmuje delegacji, weekendów ani godzin nadliczbowych. Dzień pracy rozpoczyna się o godzinie 16, więc wszystkie obowiązki domowe są wykonane. Dojazd do pracy zajmuje około 5-10 minut. Ma dodatkowo możliwość zabrania dzieci ze sobą. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy, przytaczając przepisy u.ś.r. regulujące kwestie przyznawania świadczeń rodzinnych, wskazał, że z uwagi na spełnienie przez wnioskodawczynię wymaganego ustawą kryterium dochodowego do przyznania świadczeń rodzinnych, organ I instancji przyznał jej świadczenia rodzinne na córki A., B. i Z. G. oraz dodatki do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2016/2017 na Z. G. i z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na B. G. Z akt sprawy wynika również, że A. G. korzysta z urlopu wychowawczego udzielonego przez pracodawcę w okresie od 7 marca 2016 r. do 30 września 2016 r. na dzieci A. i B. G. (urodzone w dniu 23 sierpnia 2014 r.), oraz że bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego pozostawała też w stosunku pracy przez okres dłuższy niż 6 miesięcy. W dniu 8 marca 2016 r. wnioskodawczyni podpisała z pracodawcą - Miejskim Ośrodkiem Kultury w S. - porozumienie zmieniające warunki pracy i płacy umowy zawartej w dniu 31 sierpnia 2013 r., polegające na zmniejszeniu wymiaru czasu pracy do 1/2 etatu, tj. 20 godzin tygodniowo, w tym: 1/4 etatu na stanowisku kasjer, 3/16 na stanowisku referent, 1/6 na stanowisku ds. BHP. Wnioskodawczyni wyjaśniła przy tym, że świadczy pracę osobiście w siedzibie pracodawcy, codziennie w godzinach od 16 do 20. W ocenie organu odwoławczego okoliczności związane z pracą A. G., a więc jej charakter, wymiar i sposób wykonywania świadczą o braku możliwości pogodzenia pracy z opieką nad dzieckiem. Wykonując stałą pracę traci ona codziennie na kilka godzin kontakt z dziećmi i osobistej opieki nad nimi wtedy nie sprawuje. I chociaż w rozliczeniu dobowym sprawowanej opieki mogą istnieć przerwy w kontakcie dziecka z matką (zakupy, wizyty lekarskie, kontakty z dziadkami bądź drugim rodzicem pod nieobecność matki), to sytuacji takich nie można porównywać z przerwami spowodowanymi zatrudnieniem. Intencją urlopu wychowawczego jest stworzenie pracownikowi korzystnych warunków do sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem w sytuacji, gdy trudno pogodzić obowiązki zawodowe z opiekuńczymi. Wobec tego pracownik, który przebywa na urlopie wychowawczym, musi sam zadecydować, czy poprzestaje na otrzymywanym świadczeniu rodzinnym, czy też rezygnuje z niego podejmując dodatkową pracę. Na decyzję ostateczną skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła A. G., zarzucając jej naruszenie: 1/ art. 10 ust. 5 pkt 3 u.ś.r. poprzez uznanie, że w sprawie zachodzi negatywna przesłanka przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego, bowiem w każdym przypadku podjęcia przez osobę przebywającą na urlopie wychowawczym zatrudnienia uniemożliwiającego sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi w czasie pracy dodatek nie przysługuje, 2/ art. 7 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie dokładnie stanu faktycznego, które doprowadziło do uznania, że praca świadczona przez skarżącą uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, 3/ art. 77 k.p.a., poprzez dowolną i wybiórczą ocenę zebranego materiału dowodowego, niedokonanie kompleksowej i dogłębnej analizy całego materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, oparcie wydanego rozstrzygnięcia na wybranych ustaleniach, wskutek czego organ ograniczył się jedynie do wskazania, że praca świadczona w godzinach 16-20 w Miejskim Ośrodku Kultury powoduje niemożność sparowania osobistej opieki nad dziećmi, pomijając zupełnie okoliczność , że skarżąca często dzieci zabiera ze sobą do pracy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowi art. 10 ust. 5 pkt 3 u.ś.r., w myśl którego dodatek nie przysługuje osobie, o której mowa w ust. 1, jeżeli podjęła lub kontynuuje zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, która uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Obecne brzmienie art. 10 ust. 5 pkt 3, wprowadzone art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy i innych ustaw (Dz. U. Nr 237, poz. 1654), miało na celu aktywizację zawodową osób korzystających z urlopu wychowawczego i sprawujących osobistą opiekę nad dzieckiem. Do dnia wejścia w życie ww. zmiany podjęcie każdego zatrudnienia przez osobę korzystającą z urlopu wychowawczego skutkowało utratą uprawnienia do przedmiotowego dodatku niezależnie od tego, czy uniemożliwiało sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. Jednocześnie dokonując wykładni art. 10 ust. 1 i 5 pkt 3 u.ś.r. należy mieć również na względzie treść art. 186² § 1 k.p., w myśl którego pracownik w czasie urlopu wychowawczego ma prawo podjęć pracę zarobkową u dotychczasowego lub innego pracodawcy albo inną działalność, a także naukę lub szkolenie, jeżeli nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Zatem po wejściu w życie przepisów zmienionej ustawy, samo podjęcie lub kontynuowanie zatrudnienia lub innej prawy zarobkowej nie wykluczały możliwości pobierania dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Możliwość skorzystania z tego dodatku wykluczały tylko takie formy zatrudnienia, które uniemożliwiały sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Na tle przywołanych uregulowań prawnych w doktrynie i orzecznictwie prezentowane są dwa różne stanowiska co do stosowania ww. przepisów. Zgodnie z pierwszym, wyrażonym w wyroku NSA z dnia 25 marca 2011 r., I OSK 2066/10, podjęcie zatrudnienia w okresie korzystania przez pracownika z urlopu wychowawczego jest dopuszczalne wyjątkowo, wtedy gdy nie doprowadzi do wyłączenia możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Istotą takiej osobistej opieki jest to, że dla osoby korzystającej z urlopu wychowawczego zasadniczym, stałym i codziennym obowiązkiem jest zapewnienie dziecku niezbędnych środków bezpieczeństwa, utrzymania, rozwoju i wychowania, i to w takim zakresie, w jakim równoczesne sprawowanie opieki przez inne osoby jest zbędne. Takie stanowisko prezentuje również organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Natomiast według drugiego stanowiska sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem nie oznacza, że kontakt z dzieckiem musi być ciągły, nieprzerwany, że sprawująca taką opiekę osoba nie może zostać zastąpiona w wykonywaniu czynności opiekuńczych przez domowników czy inne osoby, przez krótsze (kilkugodzinne), bądź dłuższe (kilku czy kilkunastodniowe) okresy. Wskazuje się, że wprowadzenie możliwości podjęcia zatrudnienia przez osoby korzystające z urlopu wychowawczego i zachowania prawa do przedmiotowego dodatku nie mogło mieć charakteru pozornego i sprowadzać się do wykonywania w zasadzie jednego typu pracy, a mianowicie wykonywanej w domu. Gdyby ustawodawca zamierzał wprowadzić tego typu ograniczenia, to wskazałby to w przepisie, a nie przyjmowałby rozwiązania w przyjętej wersji (np. M Włodarczyk, Komentarz bieżący do art. 1862 k.p. Lex 2012, a także m.in. wyroki: WSA w Szczecinie z dnia 12 września 2013 r., akt II SA/Sz 497/13, oraz z dnia 22 stycznia 2015 r., II SA/Sz 878/14, WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 21 maja 2014 r., II SA/Go 311/14, WSA w Gliwicach z dnia 17 grudnia 2014 r., IV SA/Gl 392/14, oraz z dnia 27 października 2015 r. IV SA/Gl 162/15). W obu prezentowanych wyżej stanowiskach zgodnie przyjmuje się, że tak skonstruowana norma wymaga, aby dokonać indywidualnej oceny konkretnego przypadku podjęcia zatrudnienia przez osobę korzystającą z urlopu wychowawczego, biorąc pod uwagę wszelkie okoliczności związane z pracą, tj. jej charakter, wymiar oraz podstawowy warunek, że praca ta nie zniweczy celu urlopu, jakim jest sprawowanie bezpośredniej, osobistej opieki nad dzieckiem. Sąd w składzie niniejszym podziela argumenty prezentowane w drugim z prezentowanych stanowisk. Przedmiotowy dodatek nie przysługuje jedynie wówczas, gdy osoba pozostając na urlopie wychowawczym podejmuje zatrudnienie lub taką formę zatrudnienie, które uniemożliwiają sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. W konsekwencji nie czyni zadość powyższemu wymaganiu takie zatrudnienie, które jedynie ogranicza sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem, ale tej opieki nie uniemożliwia. Ustawa stanowi, że uniemożliwienie sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem ma nastąpić "w okresie korzystania z urlopu wychowawczego", a nie "w okresie wykonywania zatrudnienia lub pracy zarobkowej". Zatem niemożność sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem należy odnieść do całego okresu korzystania z urlopu wychowawczego, a nie tylko do tej części okresu, kiedy rodzic korzystający z przedmiotowych dodatków faktycznie wykonuje pracę zarobkową. W świetle art. 10 ust. 5 pkt 3 u.ś.r. praca wykonywana przez rodzica przebywającego na urlopie wychowawczym poza miejscem zamieszkania (miejscem sprawowania opieki nad dzieckiem) wyklucza możliwość pobierania dodatku. Natomiast praca zarobkowa podjęta przez rodzica w ograniczonym wymiarze godzin nie uniemożliwia sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Podobne rozumienie art. 10 ust. 5 pkt 3 u.ś.r. prezentują autorzy opracowania "Urlop wychowawczy i związane z nim uprawnienia socjalne" Agnieszka Górnicz-Mulcahy, Monika Lewandowicz-Machnikowska, którzy stwierdzili, że ograniczenia sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w związku z podjęciem pracy nie należy utożsamiać z uniemożliwieniem wykonywania tejże opieki, a tym bardziej z jej zaprzestaniem (publ. w: Księga dla naszych kolegów: prace prawnicze poświęcone pamięci doktora Andrzeja Ciska, doktora Zygmunta Masternaka i doktora Marka Zagrosika/pod red. Jacka Mazurkiewicza. - Wrocław: Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa, 2013. (Prace Naukowe Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego) (e-Monografie; nr 36, str. 135). W niniejszej sprawie organy w żaden sposób nie wykazały, aby skarżąca zaprzestała sprawowania osobistej opieki na swoim synem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, koncentrując się jedynie na fakcie podjęcia przez skarżącą pracy przez 4 godziny dziennie w dni powszednie, co ich zdaniem automatycznie stanowi negatywną przesłankę przyznania dodatku do świadczenia rodzinnego. Oczywiście praca skarżącej uniemożliwia jej sprawowanie osobistej opieki na dzieckiem, jednak wyłącznie w okresie faktycznego jej wykonywania. Jest to ustalenie niewystarczające do stwierdzenia, że skarżąca zaprzestała sprawowania osobistej opieki na dzieckiem w całym okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Wykonywanie pracy przez cztery godziny dziennie ogranicza sprawowanie osobistej opieki na dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, jednak nie uniemożliwia wykonywania tej opieki, a zatem nie może skutkować zastosowaniem w niniejszej sprawie art. 10 ust. 5 pkt 3 u.ś.r.. Ponownie rozpoznając sprawę organy zobowiązane są do uwzględnienia oceny prawnej zawartej w niniejszym wyroku. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718), orzekł jak w sentencji. LS