II SA/Łd 581/18

Dnia 25 października 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędziowie Sędzia WSA Bożena Kasprzak (spr.) Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Protokolant St. sekretarz sądowy Anna Łyżwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2018 roku sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrany zasiłek pielęgnacyjny - oddala skargę. a.bł. ? UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. – dalej jako: k.p.a.) po rozpoznaniu odwołania K.P., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] orzekającą o uznaniu za nienależnie pobrany zasiłek pielęgnacyjny za okres od 01.02.2015 r. do 31.07.2017 r. Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy, z którego wynika, że na wniosek strony z dnia 8 maja 2012 r. przyznano wnioskodawcy zasiłek pielęgnacyjny na okres od dnia 01.05.2012 r. do bezterminowo, uznając, że zostały wypełnione kryteria określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm. – dalej jako: ustawa). W dniu 13 września 2017 r. Prezydent Miasta P. zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie wyjaśnienia okoliczności mających wpływ na prawo do przyznanego zasiłku pielęgnacyjnego. Jednocześnie wezwał wnioskodawcę do osobistego stawienia się w organie w celu dostarczenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) przyznającej dodatek pielęgnacyjny. Strona nie udzieliła odpowiedzi na powyższe zawiadomienie. Pismem z dnia 12 lutego 2018 r. organ I instancji wystąpił do ZUS o udzielenie informacji czy K.P. pobiera dodatek pielęgnacyjny, jeśli tak to od kiedy ma przyznany. W odpowiedzi ZUS poinformował, że strona ma przyznany dodatek pielęgnacyjny od 1 lutego 2015 r., pierwsza wypłata wraz z wyrównaniem nastąpiła we wrześniu 2017 roku. Mając powyższe na uwadze organ I instancji zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania w sprawie czy zasiłek pielęgnacyjny przyznany decyzją z dnia [...] maja 2012 r. był nienależnie pobrany od 1 lutego 2015 r. do 31 lipca 2017 r. W odpowiedzi na powyższe K.P. oświadczył, że o przyznaniu dodatku pielęgnacyjnego dowiedział się w sierpniu 2017 roku i o fakcie tym poinformował Miejskie Centrum Pomocy Społecznej (MOPS). Dodał także, że w okolicznościach faktycznych sprawy nie można uznać, że pobierając świadczenie z pomocy społecznej w okresie od 01.02.2015 r. do 31.08.2017r. działał w złej wierze. W tym okresie nie miał wiedzy, że będzie mu przyznany dodatek pielęgnacyjny z ZUS decyzją z dnia [...]lipca 2017 r. o przyznaniu dodatku pielęgnacyjnego z tytułu niezdolności do samodzielnej egzystencji od dnia 1 lutego 2015 r. na stałe, tj. od daty określonej w wyroku Sądu Okręgowego w Ł. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2017 r. W konsekwencji powyższego Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] uchylił własną ostateczną decyzję z dnia [...] maja 2012 r. przyznającą zasiłek pielęgnacyjny. Następnie, decyzją z dnia [...] organ I instancji uznał, że K.P. nienależnie pobrał zasiłek pielęgnacyjny za okres od 1 lutego 2015 r. do 31 lipca 2017 r. W odwołaniu od powyższej decyzji K.P. podniósł, iż o przyznaniu dodatku pielęgnacyjnego dowiedział się w sierpniu 2017 roku i o tym fakcie bezzwłocznie poinformował MOPS w P. Po tej informacji dalsze świadczenie nie zostało już wypłacone, zatem nie pobrał świadczeń, które Jemu się nie należało. Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podzielając stanowisko wywiedzione przez organ I instancji utrzymało w mocy decyzję z dnia [...]. Organ odwoławczy wskazując na zapisy art. 16 ust. 6 ustawy podkreślił, iż zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. W niniejszej sprawie strona za okres od dnia 1 lutego 2015 r. do dnia 31 lipca 2017 r. otrzymała zarówno zasiłek pielęgnacyjny jak i dodatek pielęgnacyjny, zatem wypłacony za ten okres zasiłek pielęgnacyjny na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy jest świadczeniem nienależnym pobranym. Kolegium wyjaśniło, że choć oba świadczenia wypłacane są na podstawie odrębnych ustaw, tj. ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, to jednak w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, iż charakter zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego jest porównywalny na gruncie wykładni celowościowej i funkcjonalnej - oba świadczenia przysługują osobom niezdolnym do samodzielnej egzystencji. Oba wskazane świadczenia nie służą wzbogaceniu się osób do nich uprawnionych, lecz są przeznaczone na pokrywanie przez osoby otrzymujące te świadczenia wydatków wynikających z niepełnosprawności uniemożliwiającej takim osobom samodzielne funkcjonowanie. Cel i charakter oraz funkcja obu świadczeń są podobne. Za twierdzeniem powyższym przemawia również okoliczność, iż w art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych uregulowano kwestię zbiegu uprawnień w ten sposób, iż świadczenia te wykluczają się wzajemnie. Rozwiązanie to ma zapobiec pobieraniu świadczenia o tym samym charakterze i spełniającym identyczną funkcję z dwóch źródeł. Kolegium podkreśliło, iż bezspornie K.P. za okres od dnia 1 lutego 2015 r. do 31 lipca 2017 r. pobrał zarówno zasiłek pielęgnacyjny, który był wypłacany na mocy decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] maja 2012 r., jak i dodatek pielęgnacyjny wypłacony we wrześniu 2017 roku przyznany decyzją ZUS z dnia [...] lipca 2017 r. Bezspornie zasiłek pielęgnacyjny pobrany za ten okres jest świadczeniem nienależnym i na podstawie art. 16 ust. 7 ustawy winien być potrącony ze świadczeń wypłacanych przez ZUS. K.P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi zarzucając nieprawidłową interpretację przepisu art. 30 ustawy i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Przywołując zapis art. 30 ustawy skarżący podkreślił, iż żeby mówić o nienależnie pobranych świadczeniach musi zaistnieć któraś z opisanych w przepisie okoliczności. A skoro wypłata dodatku pielęgnacyjnego nastąpiła w miesiącu wrześniu 2017 r., to należy ustalić, czy wypłata zasiłku pielęgnacyjnego za miesiąc wrzesień 2017 r. miała miejsce przed wypłatą dodatku pielęgnacyjnego za ten miesiąc czy też nie, bo wtedy można będzie ustalić, czy zaistniała okoliczność wypłacenia świadczenia mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, a osoba pobierająca te świadczenia nie była w tym momencie pouczona o braku prawa do ich pobierania. Ponadto, zgodnie orzecznictwem, dla ustalenia, od kiedy świadczenia rodzinne są pobierane nienależnie, decydujące znaczenie ma chwila, w której świadczeniobiorca dowiedział się o okoliczności powodującej ustanie prawa do świadczeń, i z którą powinien zawiadomić organ o tej okoliczności. Zdaniem strony, w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie można uznać, że pobierając świadczenie w okresie od dnia 1 luty 2015 r. do dnia 31 lipca 2017 r. działał w złej wierze - w tym okresie nie wiedział, że będzie mu przyznany dodatek. Wiedzę tę uzyskał dopiero na początku września 2017 r. i wówczas zawiadomił MOPS w P. Skarżący zaznaczył, iż sama możliwość przyznania dodatku pielęgnacyjnego w związku ze złożeniem pozwu do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł. nie jest wystarczająca do ustania, zawieszenia lub wstrzymania prawa do zasiłku i nie powoduje obowiązku powiadomienia organu o takiej sytuacji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. W myśl art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej jako: p.p.s.a.) odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a., sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd nie dopatrzył się tego rodzaju uchybień, które musiałyby skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego kwestionowanych rozstrzygnięć. Na wstępie wskazać należy, iż w zakresie oceny stanu faktycznego ustalonego przez organy, sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego, a jedynie wskazuje, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie (vide - wyrok NSA z 6 lutego 2008r. sygn. akt: II FSK 1665/06 – dostępny, jak i pozostałe przywołane w uzasadnieniu, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http:/orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem oceniając stan faktyczny ustalony przez organy w niniejszej sprawie, Sąd przyjął za podstawę rozstrzygnięcia ustalenia faktyczne poczynione przez organy administracji publicznej, albowiem stan faktyczny został ustalony z zachowaniem reguł procedury administracyjnej. Istotą sporu w kontrolowanej sprawie jest rozstrzygnięcie, czy prawidłowo Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., zaskarżoną decyzją z dnia [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji uznającą zasiłek pielęgnacyjny wypłacony skarżącemu za okres od dnia 1 lutego 2015 r. do dnia 31 lipca 2017 r. za nienależnie pobrane świadczenie. W świetle niekwestionowanego przez skarżącego stanu faktycznego i mając na uwadze brzmienie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w ocenie Sądu, zaskarżoną decyzję należy ocenić jako prawidłową. Przypomnieć trzeba, iż stosownie do zapisu art. 30 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. I co istotne, jak przewidział ustawodawca w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Zwrot obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc że mu się ono nie należy, co dotyczy m.in. osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Dla ustalenia, od kiedy świadczenia rodzinne są pobierane nienależnie, decydujące znaczenie ma chwila, w której świadczeniobiorca dowiedział się o okoliczności powodującej ustanie prawa do świadczeń, i z którą powinien zawiadomić organ o tej okoliczności, na co wskazuje treść art. 30 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 25 ust. 1 ustawy (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 9 kwietnia 2015 r. sygn. akt II SA/Po 1196/14 i wskazane tam orzecznictwo). Z kolei ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, tj. czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie miało wpływ na istnienie uprawnienia, przy czym owa skuteczność oznacza formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy z równoczesnym wskazaniem grożących stronie sankcji za wprowadzenie organu w błąd (por. wyrok NSA z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1529/13). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że świadomość przeszkód do jednoczesnego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego istniała po stronie skarżącego od dnia 8 maja 2012 r., kiedy strona wystąpiła z wnioskiem i co istotne, kiedy składając podpis na druku przedmiotowego wniosku poświadczyła, iż została pouczona o konsekwencjach, przeszkodach i podstawach do ustania wypłaty. We wniosku z dnia 8 maja 2012 r., na którego stronach widnieje własnoręcznie złożony przez skarżącego podpis z datą, precyzyjnie wskazano, iż zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie można zatem zasadnie wywodzić, iż skarżący nie posiadał wiedzy o ciążących na nim obowiązkach informacyjnych, związanych z przyznaniem mu dodatku pielęgnacyjnego. Ustalenie zaś od kiedy stronie przysługuje prawo do dodatku pielęgnacyjnego, na mocy decyzji ZUS z dnia [...] lipca 2017 r., ma wpływ jedynie na ustalenie za jaki okres strona nienależnie pobrała zasiłek pielęgnacyjny. W tym kierunku wypowiada się powoływane przez skarżącego orzecznictwo, przy czym skarżący dokonuje odmiennej jego interpretacji. Utożsamia bowiem posiadanie świadomości istnienia przeszkód do pobierania świadczenia z momentem uzyskania wiedzy o przyznanym dodatku pielęgnacyjnego. Jak natomiast wywiedziono wcześniej świadomość tę skarżący miał od momentu odebrania pouczenia, co miało miejsce w dniu 8 maja 2012 r., ustalenie zaś od kiedy otrzymał prawo do dodatku pielęgnacyjnego ma wpływ wyłącznie na ustalenie od kiedy nienależnie pobierał świadczenie. Nie budzi bowiem wątpliwości, iż ustawodawca wykluczył prawo do jednoczesnego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego (art. 16 ust. 6 ustawy). Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązków, związanych z nienależnie pobranym świadczeniem, decydujące znaczenie ma bowiem świadomość osoby pobierającej świadczenie, ale w kontekście spoczywającego na organach obowiązku prawidłowego pouczenia osoby otrzymującej świadczenie o sytuacjach, w których nastąpić może brak prawa do ich pobierania (por. wyroki WSA: w Gliwicach z dnia 16 maja 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 1073/1; w Łodzi z dnia 13 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 6/18). W świetle powyższego, uzyskanie przez skarżącego, poczynając od dnia 1 lutego 2015 r. dodatku pielęgnacyjnego, rodziło obowiązek poinformowania o tym fakcie organu przyznającego świadczenie (co strona uczyniła w sierpniu 2017 roku), bowiem od tej daty skarżący utracił prawo do zasiłku pielęgnacyjnego (art. 16 ust. 6 ustawy), o czym został prawidłowo i wyczerpująco pouczony w dniu 8 maja 2012 r. Pobierany przez stronę do dnia 1 lutego 2015 r. zasiłek pielęgnacyjny ma zatem charakter świadczenia nienależnie pobranego w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy. W tym stanie rzeczy, wobec tego, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi jako nieuzasadnionej. k.ż.