II SA/Łd 946/12

Dnia 5 grudnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant Specjalista Marcelina Chmielecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2012 roku sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. znak: [...] z dnia [...]; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją z dnia [..], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., nr 98 poz. 1071 ze zm., w dalszej części uzasadnienia, jako K.p.a.), a także art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1 oraz ust. 8, w związku z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U., nr 139, poz. 992 ze zm., powoływana w niniejszym uzasadnieniu, jako ustawa), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przez M.B. Powyższą decyzją z dnia [...] organ I instancji orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne w formie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko H. L. za okres od 22 lutego 2012r. do 29 lutego 2012r. w kwocie 120,00zł. oraz za okres od 1 marca 2012r. do 30 kwietnia 2012r. w kwocie 400,00 zł. miesięcznie, oraz o zwrocie powyższego nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu decyzji, organ pierwszej instancji wskazał, iż w dniu [...] do organu wpłynęło oświadczenie skarżącej z prośbą o wstrzymanie wypłaty dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko w związku z utratą zatrudnienia z dniem 21 lutego 2012r.. Zgodnie z przedłożonym świadectwem pracy z dnia 28 lutego 2012r. z firmy A w Ł., okres przyznanego skarżącej urlopu wychowawczego został ograniczony do dnia 21 lutego 2012r. W związku z utratą zatrudnienia M. B. od dnia 22 lutego 2012r. przestała być zatem uprawniona do świadczenia rodzinnego w formie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Natomiast pobrany za okres od 22 lutego 2012r. do 30 kwietnia 2012r. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Organ pierwszej instancji podkreślił również, że skarżąca została prawidłowo pouczona o konieczności informowania organu o wszelkich zmianach mających wpływ na przyznanie świadczenia. Od powyższej decyzji M. B. złożyła odwołanie, w którym podniosła, iż informację o likwidacji firmy otrzymała wraz ze świadectwem pracy w dniu 12 kwietnia 2012r.. Nie zgadza się więc z decyzją o zwrocie pobranych świadczeń. Ponadto skarżąca wskazała, że jest matką samotnie wychowującą dziecko, a sytuacja materialna jej rodziny jest bardzo trudna. Po rozpoznaniu odwołania Kolegium, wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy, powołując się na art. 10 ust. 1 i art. 30 ust. 1 ustawy stwierdził, że ze stanu faktycznego sprawy bezspornie wynika, iż skarżąca pobrała świadczenie w formie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, pomimo, iż nie zostały spełnione warunki do jego otrzymywania, bowiem skarżąca miała udzielony urlop wychowawczy do dnia 21 lutego 2012r.. Jednocześnie Kolegium podkreśliło, iż M. B. została prawidłowo poinformowana o warunkach przyznania i wypłaty świadczeń rodzinnych. Skarżąca pouczona została także o obowiązku informowania organu wypłacającego świadczenie o wszelkich zmianach sytuacji życiowej, które mogą mieć wpływ na prawo do świadczeń. Odnosząc się do powoływanych przez skarżącą okoliczności odnośnie trudnej sytuacji życiowej rodziny Kolegium wyjaśniło, iż zgodnie z treścią art. 30 ust. 9 ustawy, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Z wnioskiem w powyższym zakresie zwrócić należy się do organu, który wydał decyzję. Na ostateczną decyzję skargę do sądu administracyjnego złożyła M. B., która powołała się na argumenty podniesione w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada zatem, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) pozostaje zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz normami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W toku kontroli sądowoadministracyjnej, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.; dalej w uzasadnieniu przywoływana jako: P.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nadto, mając na względzie regulację art. 135 P.p.s.a. sąd administracyjny stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Przedmiotem oceny legalności w niniejszej sprawie jest decyzja wydana w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczeń przyznanych skarżącej z formie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji należy wskazać, iż w myśl art. 30 ust. 1 ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Stosownie zaś do treści art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Przepis ten przywołany został przez organy jako podstawa prawna wydanych decyzji. Dokonując krótkiej rekapitulacji stanu faktycznego ustalonego w niniejszej sprawie należy wskazać, iż skarżąca decyzją organu I instancji z dnia [...] otrzymała zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na okres od 1 listopada 2011r. do 31 października 2012r.. W dniu 19 kwietnia 2012r. skarżąca poinformowała organ I instancji, iż z dniem 21 lutego 2012r. straciła zatrudnienie u dotychczasowego pracodawcy, w związku z likwidacją zakładu pracy. Na potwierdzenie tych okoliczności złożyła świadectwo pracy wskazujące, iż korzystała z urlopu wychowawczego do dnia 21 lutego 2012r., kiedy to rozwiązaniu uległ jej stosunek pracy wskutek likwidacji zakładu pracy. Okoliczności powyższe związane z ustaniem zatrudnienia zostały przez organy obu instancji uznane za udowodnione i na nich oparte zastało rozstrzygnięcie wydane w niniejszej sprawie. Skarżąca w toku postępowania wskazywała również, iż o likwidacji dotychczasowego zakładu pracy dowiedziała się ze świadectwa pracy, które otrzymała w dniu 12 kwietnia 2012r. od biura księgowego obsługującego jej dotychczasowy zakład pracy. Skarżąca podała organowi adres tego biura. Powyższe okoliczności zostały pominięte przez organy, a mają one decydujące znaczenie dla możliwości prawidłowego zastosowania przepisu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy . Przechodząc do oceny prawnej zaskarżonej decyzji należy na wstępie wskazać, iż pojęcie "świadczenie nienależnie pobrane" w orzecznictwie sądów administracyjnych nie było jednolicie rozumiane. Występowały w orzecznictwie poglądy wskazujące, iż owo pojęcie nie może być utożsamiane z pojęciem "świadczenia nienależnego", którego zakres znaczeniowy uznawano za szerszy. Ponadto uznawano konieczność istnienia po stronie świadczeniobiorcy świadomości wygaśnięcia uprawnienia do świadczenia (vide: wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2009r., w sprawie sygn. akt I OSK 826/09, LEX nr 558234, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 26 stycznia 2010r., w sprawie sygn. akt IV SA/Gl 398/09, LEX nr 559901, oraz wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 24 marca 2010r. w sprawie sygn. akt II SA/Bd 130/10, LEX nr 576229). Wydaje się, iż decydujące znaczenie dla rozumienia owego pojęcia odegrał wyrok NSA z dnia 27 października 2010r., w sprawie sygn. akt I OSK 981/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/0139905D03) wskazujący, iż jedynie w sytuacji gdy strona pobiera świadczenie rodzinne w złej wierze, można uznać, że zostało ono pobrane nienależnie. Sąd akcentował, iż omawiana ustawa posługuje się pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego", a sam obowiązek zwrotu nie dotyczy "nienależnego świadczenia", lecz właśnie "świadczenia nienależnie pobranego". Sąd podkreślał, iż wskazane sformułowania nie są pojęciami tożsamymi. "Nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła, natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża zatem tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczeń. Powyższy pogląd jest aktualnie powszechnie akceptowany (vide: wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 18 stycznia 2011r., w sprawie sygn. akt II SA/Bd 1483/10, LEX nr 752030; wyrok WSA w Lublinie z dnia 28 sierpnia 2012r., w sprawie sygn. akt II SA/Lu 319/12, LEX nr 1224027; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 1 lutego 2012r., w sprawie sygn. akt II SA/Sz 1219/11, LEX nr 1110827; wyrok NSA z dnia 4 października 2011r., w sprawie sygn. akt I OSK 762/11, LEX nr 1069676; wyrok WSA w Łodzi z dnia 30 marca 2011r., w sprawie sygn. akt II SA/Łd 220/11, LEX nr 957344; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 29 marca 2011r., w sprawie sygn. akt II SA/Ol 123/11, LEX nr 957319). W łączności z tym co zostało powiedziane powyżej pozostaje problematyka określenia, od kiedy świadczenia rodzinne są pobierane nienależnie. W tym zakresie zasadnie w orzecznictwie wskazuje się, że decydująca jest chwila, w której świadczeniobiorca dowiedział się o okoliczności powodującej ustanie prawa do świadczeń, i z którą powinien zawiadomić organ o tej okoliczności, stosownie do treści art. 25 ust. 1 ustawy (vide: wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 24 marca 2010r. w sprawie sygn. akt II SA/Bd 130/10, LEX nr 576229; oraz wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 18 stycznia 2011r., w sprawie sygn. akt II SA/Bd 1483/10, LEX nr 752030). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, iż organy w sposób niezgodny z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy uznały dodatek do zasiłku rodzinnego wypłacony skarżącej za świadczenie nienależnie pobrane. Owszem począwszy od dnia ustania stosunku pracy, wypłacone skarżącej świadczenia z tego tytułu stały się świadczeniami nienależnymi, bowiem zostały wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ich ustanie, ale nie jest to wystarczająca konstatacja aby można mówić o ich nienależnym pobraniu. Tym samym organy dopuściły się obrazy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 a) P.p.s.a.). Dla możliwości legalnego ustalenia czy skarżąca rzeczywiście nienależnie pobrała świadczenie, a także do wskazania ewentualnej kwoty takiego świadczenia konieczne byłyby precyzyjne ustalenia odnoszące się do tego, kiedy skarżąca powzięła wiadomość o okolicznościach powodujących ustanie prawa do świadczeń, bowiem w okolicznościach sprawy jasne jest kiedy o tym fakcie powiadomiła organ pomocowy. Tych zaś okoliczności organy nie ustaliły, pomimo tego, że skarżąca zwracała na nie uwagę w toku postępowania administracyjnego. Skoro organ administracji publicznej władny jest ocenić czy dana okoliczność została udowodniona wyłącznie na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), to zaniechanie ustalenia, kiedy skarżąca powzięła wiadomość o okolicznościach powodujących ustanie prawa do świadczeń, stanowi naruszenie przepisów regulujących kwestie gromadzenia i oceny materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.). Tym samym organ naruszyły przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 c) P.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. – stwierdzając, iż decyzje obu instancji w sposób istotny naruszają art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. – orzekł, jak w pkt 1 wyroku. Wobec uwzględnia skargi konieczne było wstrzymanie wykonania uchylonego rozstrzygnięcia (art. 152 P.p.s.a.). Ponownie prowadząc postępowanie organy winny zastosować się do oceny prawnej zawartej w niniejszym uzasadnieniu (art. 153 P.p.s.a.).