II SA/Łd 991/14

Dnia 25 marca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Sędziowie: Sędzia NSA Anna Stępień Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Magdalena Rząsa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2015 roku przy udziale - sprawy ze skargi Z. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. LS Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...], nr [...], po rozpoznaniu odwołania Z. N., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...] orzekającą o zwrocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący: Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] orzekł o zwrocie przez Z. N. świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na mocy decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [..] na rzecz pełnoletniej osoby uprawnionej – M. N. w okresie od dnia 1 października do dnia 30 listopada 2013 roku w wysokości 1.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień wydania decyzji w kwocie 62,68 zł, co łącznie stanowi kwotę 1.062,68 zł. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 27 ust. 1, 1a, 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2012 roku, poz. 1228 ze zm., dalej jako: "ustawa"). Kontestując powyższą decyzję Z. N. wniósł odwołanie, w którym zakwestionował prawo do uzyskania przez M. N. świadczeń z funduszu alimentacyjnego wskazując, iż alimenty były spłacone wcześniej w formie przekazanych nieruchomości o znacznej wartości, a sama uprawniona w czasie pobierania świadczenia uzyskiwała dochody w postaci stypendium, zapomogi i wynagrodzenia za praktyki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przywołaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy kwestionowaną w odwołaniu decyzję pierwszoinstancyjną. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując następnie, iż zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2 ustawy). Decyzja, o której mowa w art. 27 ust. 1 i 2 ustawy jest decyzją związaną i rozstrzygającą jedynie o kwestii zwrotu należności, organ ma obowiązek wydać rzeczoną decyzję. W postępowaniu organ musi jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia te zostały wypłacone. Poczynienie pozytywnych ustaleń w tym zakresie oznacza, że organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. W sprawie bezsporne jest, iż Z. N. jest zobowiązany, treścią ugody zawartej w dniu 25 października 2006 roku przed Sądem Rejonowym w G. (sygn. akt [...]), do zapłaty alimentów na rzecz M. N. w wysokości 500 zł miesięcznie. Wobec tego, iż zobowiązany tego obowiązku nie realizował (co potwierdza zaświadczenie komornika sądowego o bezskuteczności egzekucji), świadczenie zostało wypłacane przez organ wierzyciela z funduszu alimentacyjnego (decyzja Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]). W ocenie Kolegium nie jest sporne, iż bezpośrednio z przepisów ustawy wynika obowiązek dłużnika alimentacyjnego do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami oraz obowiązek organu administracji do wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego. Okoliczność ta jest wyłączną przesłanką wydania decyzji o obowiązku zwrotu świadczeń przez dłużnika alimentacyjnego. Ustawa nie nakłada na organ wierzyciela badania winy dłużnika alimentacyjnego, ani innych okoliczności sprawy. Organ pierwszej instancji prawidłowo pouczył dłużnika alimentacyjnego, że odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty (art. 27 ust. 1a ustawy). Dłużnik alimentacyjny został także pouczony o trybie dochodzenia nie uiszczonych należności, które zgodnie z art. 27 ust. 3 ustawy podlegają ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej. Kolegium odnosząc się do treści odwołania stwierdziło, iż kwestie w nim podnoszone wykraczają poza zakres postępowania. Wszelkie wątpliwości dotyczące zarówno przyznania, jak i wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, czy przekazanych kwot wpłaconych alimentów przez komornika, należy wyjaśniać z organem właściwym wierzyciela. Reasumując, w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, Prezydent Miasta prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, wydana zaś w sprawie decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. W skardze do sądu administracyjnego Z. N. wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W ocenie autora skargi zarówno decyzja drugiej, jak i pierwszej instancji rażąco naruszają procedury administracyjne, prawo materialne i nie dbają o środki budżetowe. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do regulacji art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla zaskarżony akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" – "c" p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli legalności w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta orzekającą o zwrocie przez skarżącego świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Materialno – prawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowił przepis art. 27 powołanej już uprzednio ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który – w ust. 1 – wskazuje, iż dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2 ustawy). Przy czym należności podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z uwzględnieniem przepisów ustawy (art. 27 ust. 3 ustawy). Stosownie do ugruntowanych poglądów doktryny, iż decyzja w trybie art. 27 ust. 2 ustawy nie ma charakteru uznaniowego, a w prowadzonym postępowaniu organ musi jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia te zostały wypłacone. Poczynienie pozytywnych ustaleń w tym zakresie oznacza, że organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. W tym postępowaniu organ nie jest uprawniony do oceny obowiązku alimentacyjnego, ani do badania sytuacji rodzinnej oraz materialnej zobowiązanego do zwrotu. Dopóki decyzja o przyznaniu pomocy z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej nie zostanie wzruszona bądź też wypłata świadczeń nie zostanie oceniona jako wypłata nienależnego świadczenia, na organie wierzyciela spoczywa obowiązek wydania decyzji o zwrocie przez dłużnika wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Powołane poglądy znajdują swoje potwierdzenie w judykaturze (por. np. wyroki NSA: z dnia 12 sierpnia 2014 roku, I OSK 839/13; z dnia 27 czerwca 2012 roku, I OSK 60/12; z dnia 9 listopada 2011 roku, I OSK 1070/11 oraz wyroki WSA: w Opolu z dnia 5 czerwca 2014 roku, II SA/Op 159/14; w Szczecinie z dnia 5 czerwca 2014 roku, II SA/Sz 1430/13; w Szczecinie z dnia 5 czerwca 2013 roku, II SA/Sz 399/13 i inne; wszystkie powołane orzeczenia dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). W sprawie nie może być przedmiotem sporu okoliczność, iż Prezydent Miasta na mocy ostatecznej decyzji wypłacił M. N. świadczenie z funduszu alimentacyjnego (wypłata obejmowała 2 miesiące, po 500 zł miesięcznie). Z dokumentów załączonych do akt administracyjnych wynika, iż to rozstrzygnięcie nie zostało zakwestionowane w nadzwyczajnym trybie, a wypłacone świadczenie nie zostało ocenione jako nienależnie pobrane. W tej sytuacji organ miał obowiązek wydać decyzję o nałożeniu na skarżącego obowiązku zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, bowiem to skarżący – na mocy ugody zawartej przed sądem – jest zobowiązany do alimentacji na rzecz córki – M. N. Skarżący w swojej argumentacji przedstawianej na etapie postępowania administracyjnego, jak i w treści skargi skierowanej do sądu administracyjnego kwestionował obowiązek alimentacyjny podnosząc, iż dokonał w formie przedpłaty spłacenia tychże zobowiązań darując matce nieruchomości. Tymczasem, z treści powołanego wcześniej przepisu art. 27 ustawy, jak i z powołanych orzeczeń wynika, iż kwestie wzruszenia obowiązku alimentacyjnego wykraczają poza zakres postępowania, a trudna sytuacja materialna zobowiązanego do zwrotu wypłaconych świadczeń to zagadnienie z zakresu postępowania wszczętego wnioskiem o umorzenie należności. Podobnie bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostają argumenty kwestionujące prawo do pobierania świadczenia alimentacyjnego przez osobę uprawnioną, czyli – podniesione przez skarżącego – kwestie osiągania dochodów przez córkę. Na etapie wydawania decyzji w trybie art. 27 ust. 1 i 3 ustawy organ nie bada także sytuacji materialnej, czy zdrowotnej zobowiązanego dłużnika alimentacyjnego, jak i nie ocenia potencjalnej możliwości wykonania decyzji (por. np. wyroki WSA: w Poznaniu z dnia 18 października 2013 roku, II SA/Po 432/13; w Olsztynie z dnia 6 czerwca 2013 roku, II SA/Ol 1190/12 i inne). Konkludując powyższe rozważania sąd uznał działanie organów administracji w przedmiotowej sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 P.p.s.a., sąd orzekł o oddaleniu skargi. ds