II SAB/Łd 111/15

Dnia 29 lipca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda – Lenczewska Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.) Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Orzechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2015 roku przy udziale --- sprawy ze skargi Straży Gminnej w C. na bezczynność Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddziału w Ł. w przedmiocie udostępnienia danych osobowych postanawia: 1. odrzucić skargę; 2. zwrócić ze Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi stronie skarżącej kwotę 100 (sto) złotych uiszczoną tytułem wpisu od skargi w dniu 29 maja 2015 roku, zaksięgowaną pod pozycją [...]. LS W skardze z dnia 22 kwietnia 2015 toku Straż Gminna w C. wniosła skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. polegającą na bezpodstawnym i bezprawnym nieudzieleniu informacji dotyczących danych osobowych w zakresie płatnika składek. Zdaniem strony skarżącej powyższe narusza przepisy art. 23 ust. 1 pkt 2 i 4 ustawy o ochronie ustawy o ochronie danych osobowych w celu realizacji ustawowych zadań na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 12 ust. 1 pkt. 5 i 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o strażach gminnych w zw. z art. 57 § 3 k.p.s.w. oraz art. 8 k.p.s.w. w zw. z art. 15 § 2 K.p.k., a w konsekwencji uniemożliwia sporządzenie skutecznego wniosku o ukaranie do sądu powszechnego za popełnienie wykroczenia, a tym samym niezrealizowanie uprawnienia i niespełnienie obowiązku wynikającego z przepisu prawa dla wykonania zadania określonego prawem dla dobra publicznego. W związku z powyższym skarżący wniósł o zobowiązanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. do udzielenia żądanych danych oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu Straż Gminna w C. wskazała, że prowadzi czynności wyjaśniające w sprawie o wykroczenie, polegające na nieprzerejestrowaniu pojazdu w ustawowym terminie, tj. o czyn z art. 97 k.w. w zw. z art. 78 ust. 2 pkt. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Zgromadzony w ich toku materiał dowodowy uzasadnia wniesienie wniosku o ukaranie do sądu. Niemniej jednak, aby to skutecznie uczynić, we wniosku tym należy wskazać miejsce zatrudnienia obwinionego, oraz w miarę możności dane o jego warunkach materialnych, rodzinnych i osobistych (art. 57 § 3 pkt 2 k.p.s.w.). Jest to bezwzględny warunek formalny, którego niespełnienie skutkuje brakiem wszczęcia postępowania, a wadliwy wniosek, który nie odpowiada warunkom formalnym podlega zwróceniu w terminie 7 dni, w sytuacji gdy braki nie zostały usunięte (art. 59 § 1 k.p.s.w.). Dlatego też, realizując ustawowe wymogi formalne w zakresie wniesienia wniosku o ukaranie do sądu w dniu 10 października 2014 r. Straż Gminna w C. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Odział w Ł. z wnioskiem o udzielenie niezbędnej pomocy wskazując, że wszystkie instytucje państwowe i samorządowe są obowiązane w zakresie swego działania do udzielania pomocy organom prowadzącym postępowanie karne w terminie wyznaczonym przez te organy (art. 15 § 2 k.p.k. w zw. z art. 8 k.p.s.w). W dniu 15 października 2014 r. administrator bezpieczeństwa informacji wskazanej wyżej instytucji w piśmie [...] stwierdził, że "zakład nie widzi uzasadnienia w udostępnieniu przedmiotowych danych bez wskazania właściwej podstawy prawnej" oraz wskazał "że żądane informacje mogą państwo uzyskać w drodze postępowania sądowego" . Straż Gminna w C. mimo, że jej pierwotny wniosek, w jej ocenie, zawierał wszelkie niezbędne i właściwe podstawy prawne, zmodyfikowała go i w dniu 22 października 2014 r. wniosła o udostępnienie danych osobowych wskazując ich zakres, podstawy prawne i faktyczne. Mimo to, w dniu 30 października 2014 r. ZUS II Odział w Ł. powielił poprzednie stanowisko i nie udzielił żądanych informacji. Straż Gminna w C. wniosła więc do ZUS II Odział w Ł. żądanie wydania stanowiska w sprawie wniosku z dnia 22 października w trybie K.p.a. W odpowiedzi ZUS II Odział w Ł. wyjaśnił, że ustawa o ochronie danych osobowych nie przewiduje wydania decyzji przez administratora danych w trybie K.p.a. Następnie Straż Gminna w C. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi bezczynność ZUS II Odział w Ł., jednak prawomocnym postanowieniem z dnia 11 marca 2015 roku Sąd ten odrzucił skargę z uwagi na to, że skarga nie została poprzedzona zażaleniem w trybie art. 37 § 1 K.p.a. Pismem z dnia 1 kwietnia 2015 roku Straż Gminna w C. złożyła do Prezesa ZUS zażalenie na bezczynność ZUS II Odział w Ł. w przedmiocie nieudostępnienia danych osobowych. Prezes ZUS odpowiedział stronie skarżącej, iż rozstrzygnięcie administratora danych osobowych nie następuje na podstawie przepisów K.p.a., zaś jeżeli - w ocenie wnioskodawcy – odmowa administratora danych osobowych jest nieuzasadniona, to podmiot ten może wystąpić z wnioskiem do GIODO. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. wniósł o odrzucenie skargi, ewentualnie o jej oddalenie. W pierwszej kolejności podkreślono, że ZUS II Oddział w Ł. na każdy wniosek Straży Gminnej w C. udzielał odpowiedzi, a więc nie pozostawał w bezczynności. Zdaniem ZUS nie można wykluczyć, że za bezczynność Straż Gmina uznaje niewydanie postanowienia czy decyzji administracyjnej w przedmiocie odmowy udostępnienia danych osobowych, do czego nawiązywałoby żądanie z trzeciego pisma: wydanie stosownego stanowiska przewidzianego przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. ZUS wskazał ponadto, że formy prawnej odmowy udostępnienia danych osobowych nie regulują przepisy ustawy o ochronie danych osobowych. Przyjmuje się, że odmowa następuje w formie pisma. Jest to uzasadnione tym, że administratorami danych są nie tylko podmioty uprawnione do wydawania postanowienia lub decyzji, lecz także podmioty, które do tego nie są uprawnione i zobowiązane. Dopiero Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych może nakazać administratorowi udostępnienie danych osobie, która się o nie zwraca, a ustawa reguluje tryb postępowania, gdyby odmówił wydania takiej decyzji. Wskazane wyżej okoliczności uzasadniają także twierdzenie, że czynność odmowy udostępnienia danych osobowych nie jest aktem lub czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa w rozumieniu art 3 § 1punkt 4 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zdaniem ZUS w tym przypadku skarga do sądu administracyjnego nie przysługuje. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, iż pisemnie odmówił udostępnienia danych osobowych na podstawie art. 50 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z nim dane zgromadzone na koncie ubezpieczonego, o których mowa w art. 40, i na koncie płatnika składek, o których mowa w art. 45, mogą być udostępniane sądom, prokuratorom, organom kontroli skarbowej, organom podatkowym, Państwowej Inspekcji Pracy, Straży Granicznej, komornikom sądowym, ośrodkom pomocy społecznej, powiatowym centrom pomocy rodzinie, publicznym służbom zatrudnienia z uwzględnieniem przepisów dotyczących ochrony danych osobowych. Przepis ten nie wymienia Straży Gminnej jako podmiotu uprawnionego do otrzymania danych, a zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest przepisem, który wyłącza stosowanie zasad przetwarzania danych z art. 23 ustawy o ochronie danych osobowych. Udostępnienie danych byłoby możliwe tylko w oparciu o przepis art. 23 ustawy o ochronie danych osobowych, a konkretnie te jego punkty, które mówią o przekazaniu danych, jeżeli jest to konieczne do realizacji uprawnienia lub obowiązku, wynikającego z przepisu prawa oraz realizacji zadań dla dobra publicznego. Straż Gminna występując w sprawach o wykroczenia działa dla dobra publicznego i realizuje uprawnienia z przepisów prawa, lecz zdaniem Zakładu uzasadnione jest przyjęcie stanowiska, że przepis art. 50 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest przepisem, który wyłącza stosowanie zasad przetwarzania danych z art. 23 ustawy o ochronie danych osobowych, gdyż w przeciwnym przypadku jego istnienie nie byłoby uzasadnione. Na podstawie art. 23 dane uzyskałyby także podmioty wymienione w art. 50 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie miałyby bowiem problemu z wykazaniem przesłanek z art. 23 ustawy o ochronie danych osobowych - realizacja uprawnienia lub obowiązku z przepisu prawa, realizacja zadań dla dobra publicznego. Z tego powodu wykazywanie w skardze zaistnienia przesłanek z tego przepisu pozostaje bez znaczenia dla wykazania podstawy do udostępnienia danych osobowych z konta ubezpieczonego lub płatnika przez podmiot niewymieniony w art. 50 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z tym przepisem dane z konta ubezpieczonego lub płatnika mogą uzyskać tylko podmioty tam wymienione. Zapis z art. 50 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z uwzględnieniem przepisów dotyczących ochrony danych osobowych należy rozumieć w ten sposób, że dane uzyskują podmioty tam wymienione po wykazaniu, że jest to konieczne do realizacji uprawnienia lub obowiązku z przepisu prawa, realizacji zadań dla dobra publicznego. Podmioty niewymienione nie uzyskają danych nawet wtedy, gdy wykażą wskazane wyżej przesłanki z art. 23 ustawy o ochronie danych osobowych. Z tych powodów wykazywanie w skardze zaistnienia przesłanek z przepisu art. 23 ustawy o ochronie danych osobowych - w ocenie ZUS - pozostaje bez znaczenia dla wykazania podstawy do udostępnienia danych osobowych z konta ubezpieczonego lub płatnika, jeżeli o nie występuje podmiot nie wymieniony w przepisie art. 50 ust. 3 ustawy systemie ubezpieczeń społecznych. Powoływany przepis art. 10 ust.1 ustawy o strażach gminnych dotyczy przetwarzania danych bez zgody i wiedzy osoby, której dane dotyczą uzyskanych przez straż gminną, w wyniku czynności w sprawach o wykroczenia, lecz w przypadku danych z ewidencji i zbiorów dotyczy to tylko danych, do których straż posiada dostęp na podstawie odrębnych przepisów. Przepis art. 50 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie daje straży uprawnienia do dostępu do danych na koncie ubezpieczonego czy płatnika. Z tych powodów Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. wniósł o odrzucenie, względnie o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała odrzuceniu. Zgodnie z treścią art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. Oznacza to, że zaskarżenie bezczynności organu administracji publicznej jest dopuszczalne tylko w takim zakresie, w jakim dopuszczalne jest wniesienie skargi na akty administracyjne, określone w pkt 1-4a art. 3 § 2 p.p.s.a. Skargę można wnieść na następujące akty: decyzje administracyjne, postanowienia wydawane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty, postanowienia wydawane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, jak również na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach. Z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy organ zobowiązany do podjęcia czynności, nie podejmuje jej w terminie określonym przez przepisy prawa. Powyższe oznacza więc, że zarzut bezczynności jest uzasadniony wówczas, gdy organ, będąc właściwym w sprawie i zobowiązanym do podjęcia czynności, pozostaje w zwłoce. Celem skargi na bezczynność jest bowiem spowodowanie wydania przez organ administracji publicznej oczekiwanego aktu. Bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w P. w sprawie udostępnienia danych osobowych na wniosek Straży Gminnej w C. była już przedmiotem rozważań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który postanowieniem z dnia 26.05.2015r. w sprawie sygn.. akt II SAB/Wa 336/15 odrzucił skargę w analogicznym przypadku. Pogląd prawny zaprezentowany przez WSA w Warszawie, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę w pełni podziela. Analogiczne stanowisko zajął również NSA, oz. W Katowicach w wyroku z dnia 19.11.2001 r., sygn.. akt II SA/Ka 346/00 ( dostępne na www.cbois. nsa.gov.pl ). Wyjaśnić zatem należy, że właściwym organem do spraw ochrony danych osobowych jest Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, zwany dalej "Generalnym Inspektorem" (art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych, tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 1182 z późn. zm.). Zgodnie z art. 18 ust. 1 tej ustawy decyzje w sprawie udostępnienia danych osobowych, objętych prawną ochroną, podejmuje Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, a nie administrator tych danych. Do zadań Generalnego Inspektora w szczególności należy: kontrola zgodności przetwarzania danych z przepisami o ochronie danych osobowych oraz wydawanie decyzji administracyjnych i rozpatrywanie skarg w sprawach wykonania przepisów o ochronie danych osobowych (art. 12 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie danych osobowych). Natomiast Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. jest wyłącznie administratorem danych, którego definicja zawarta została w art. 7 pkt 4 powołanej ustawy. Na administratora danych przetwarzającego dane nałożono obowiązek dołożenia szczególnej staranności w celu ochrony interesów osób, których dane dotyczą, a w szczególności jest on obowiązany zapewnić, aby dane te były przetwarzane zgodnie z prawem oraz zbierane dla oznaczonych, zgodnych z prawem celów i niepoddawane dalszemu przetwarzaniu niezgodnemu z tymi celami, z zastrzeżeniem ust. 2 (art. 26 ust. 1 pkt 1 i 2 powołanej ustawy). Administrator danych udostępnia dane uznając wniosek za zgodny z prawem, lub odmawia ich udostępnienia. Żaden z przepisów omawianej ustawy nie upoważnia administratora danych do wydawania decyzji lub postanowień załatwiających co do istoty wniosek o udostępnienie danych osobowych. Odmowa następuje zatem w formie pisma, które nie jest także aktem lub czynnością z zakresu administracji publicznej, dotyczącymi przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. W razie takiej odmowy strona ma prawo zainicjowania postępowania przed Generalnym Inspektorem Ochrony Danych Osobowych, które to postępowanie jak wynika z art. 18 ustawy jest szczególnym i jedynym trybem orzekania w sprawach z zakresu ustawy o ochronie danych osobowych. Odmowa udostępnienia danych osobowych przez administratora danych nie jest zatem dokonywana w formie umożliwiającej zaskarżenie do sądu administracyjnego, podlega jednakże kontroli Generalnego Inspektora, który w przypadku naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych z urzędu lub na wniosek osoby zainteresowanej, w drodze decyzji administracyjnej, nakazuje przywrócenie stanu zgodnego z prawem, a w szczególności: usunięcie uchybień oraz uzupełnienie, uaktualnienie, sprostowanie, udostępnienie lub nieudostępnienie danych osobowych (art. 18 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie danych osobowych). Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarga do sądu administracyjnego na bezczynność Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie udostępnienia danych osobowych jest niedopuszczalna, bowiem ten podmiot jako administrator danych nie ma możliwości wydawania decyzji, postanowień czy innych aktów podlegających zaskarżeniu do sądu administracyjnego, stąd też nie można zarzucić mu bezczynności w tym zakresie. O zasadności przetwarzania danych osobowych w sposób prawem przewidziany orzeka decyzją Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych i ewentualnie temu organowi można postawić zarzut bezczynności, pod warunkiem, że wszczęte zostało odpowiednie postępowanie. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 58 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak postanowieniu. O zwrocie wpisu sądowego orzeczono zaś zgodnie z art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. a.tp