III SA/Łd 1012/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III w składzie następującym: Sędzia NSA Janusz Nowacki po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 13 lutego 2017 r. w sprawie ze skargi G. B. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. znak [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia organu I instancji w sprawie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. G. B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] r. w przedmiocie uchylenia postanowienia organu pierwszej instancji w sprawie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu do skargi strona skarżąca sformułowała wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Jest współwłaścicielem w ¼ udziału domu o powierzchni 44 m2, jej mąż natomiast jest właścicielem domu o powierzchni 210 m2, położonego na działce o powierzchni 1.536 m2. Ponadto skarżąca jest właścicielem dwóch nieruchomości rolnych: łąki o powierzchni 0,38 ha oraz lasu o powierzchni 2,18 ha. Wskazała także na fakt posiadania samochodu osobowego marki Ford Fiesta o wartości ok. 8.000 zł. Oświadczyła, że nie posiada żadnych oszczędności. Na dochody gospodarstwa domowego składają się: dochody z tytułu umów o pracę skarżącej i jej męża w łącznej wysokości 5.394 zł netto. Skarżąca dodatkowo poinformowała o ponoszonych wydatkach, wśród których wymieniła: koszty rat kredytów, jak wyjaśniła zaciągniętych na remont domu i edukację syna, których rata miesięczna wynosi 3.700 zł oraz koszty opłat za media w kwocie ok. 330 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 13 lutego 2017 r. Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza informacje dotyczące sytuacji materialnej skarżącej mogą świadczyć o tym, że dysponuje ona bieżącymi środkami pieniężnymi na poniesienie kosztów wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. Ponadto zdaniem referendarza, skoro skarżąca reguluje opisywane należności kredytowe we wskazanej wysokości, to jest także w stanie ponieść koszty sądowe w prowadzonej przed sądem sprawie. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw. Według skarżącej postanowienie referendarza jest niezgodne z prawdą, bowiem wykazywała ona również inne wydatki ponoszone co miesiąc w łącznej kwocie 850 zł. Na jej utrzymanie pozostaje 500 zł – wyżywienie, ubranie oraz środki higieny. Zdaniem skarżącej referendarz winien uwzględnić dochody oraz wysokość i rodzaj wszystkich wydatków a także fakt, czy skarżąca mogła przewidzieć obowiązek poniesienia wpisu sądowego od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej: p.p.s.a., w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Przechodząc do meritum, na wstępie przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W niniejszej sprawie z załączonych przez stronę skarżącą oświadczeń wynika, że prowadzi ona gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Jest współwłaścicielem w ¼ udziału domu o powierzchni 44 m2, jej mąż natomiast jest właścicielem domu o powierzchni 210 m2, położonego na działce o powierzchni 1.536 m2. Ponadto skarżąca jest właścicielem dwóch nieruchomości rolnych: łąki o powierzchni 0,38 ha o wartości 1000 zł oraz lasu o powierzchni 2,18 ha o wartości 10.000 zł. Wskazała także na fakt posiadania samochodu osobowego marki Ford Fiesta o wartości ok. 8.000 zł. Oświadczyła, że nie posiada żadnych oszczędności. Na dochody gospodarstwa domowego składają się: dochody z tytułu umów o pracę skarżącej i jej męża w łącznej wysokości 5.394 zł netto. Skarżąca dodatkowo poinformowała o ponoszonych wydatkach, wśród których wymieniła koszty rat kredytów, jak wyjaśniła zaciągniętych na remont domu i edukację syna, których rata miesięczna wynosi 3.700 zł oraz koszty opłat za media w kwocie ok. 330 zł miesięcznie. W ocenie Sądu w postanowieniu odmawiającym skarżącej prawa pomocy z dnia 13 lutego 2017 r. referendarz sądowy słusznie uznał, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W kontekście argumentacji zawartej we wniesionym sprzeciwie podkreślić należy, że bez znaczenia dla sprawy pozostają wyjaśnienia skarżącej, co do łącznej wysokości spłacanych rat zaciągniętych kredytów. Strona, jak każdy inny podmiot zaciągający zobowiązania finansowe na własne ryzyko, winien się liczyć z koniecznością ich spłaty, przewidując jednocześnie możliwość pogorszenia się w przyszłości swojej sytuacji finansowej, która może utrudnić lub uniemożliwić regulowanie tych należności (postanowienie WSA w Łodzi z dnia 8 grudnia 2016 r. sygn. akt III SA/Łd 647/16 https://cbois.nsa.gov.pl/). W orzecznictwie wskazuje się, że zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych (por. np. postanowienie NSA z dnia 25 sierpnia 2015 r., II GZ 387/15). Zobowiązania prywatne nie mogą być uprzywilejowane w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych (por. np. postanowienia NSA: z dnia 26 maja 2011 r., I FZ 130/11; z dnia 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09 oraz z dnia 6 listopada 2009 r., II OZ 971/09). Reasumując Sąd stwierdza, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tym samym wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć należy, iż stosownie do powołanych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie, w szczególności, że pozostaje w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej poniesienie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Pamiętać należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku o sygn. akt GZ 71/04). Przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy prawa pomocy trzeba również pamiętać o tym, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje bowiem powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Natomiast prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Skarżąca natomiast, co jest bezsporne w sprawie, osiąga stałe miesięczne dochody z tytułu umowy o pracę, w wysokości, która w ocenie Sądu pozwala na poniesienie kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a orzekł jak w postanowieniu. e.o.