III SA/Łd 1299/15

Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu w dniu 29 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] znak [...] w przedmiocie odmowy uznania zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy R.A. III SA/Łd 1299/15 Uzasadnienie J. Z. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] w przedmiocie odmowy uznania zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi strona sformułowała wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, załączając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na druku "PPF". Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, że skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Nie jest właścicielem domu, mieszania ani żadnej innej nieruchomości. Oświadczyła, że nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów o wartości przekraczającej 5.000 zł. Obecnie nie uzyskuje żadnych dochodów. W związku z powyższymi ustaleniami, mając na uwadze, że zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie skarżącej o jej stanie majątkowym i rodzinnym było niepełne i nie zawierało wszystkich niezbędnych informacji, referendarz wezwał skarżącą, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), do nadesłania w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy dokumentów i informacji, które umożliwiłyby prawidłową ocenę zdolności płatniczych strony. Odpowiadając na przedmiotowe wezwanie skarżąca przedłożyła zeznanie podatkowe PIT-36 za 2014 rok. Z zeznania tego wynikało, że skarżąca osiągnęła z działalności gospodarczej przychody w kwocie 752.682,43 zł, koszty wyniosły 730.460,21 zł, co dało dochód w kwocie 22.222,22 zł. Z przedłożonych deklaracji podatkowych VAT-7 wynikało, że podstawa opodatkowania w lipcu 2015 r. wyniosła – 139.341 zł, w sierpniu 2015 r. – 99.956 zł, we wrześniu 2015 r. – 126.010 zł, w październiku 2015 r. – 99.639 zł, w listopadzie – 96.641 zł, w grudniu – 83.680 zł. Skarżąca przekazała także wyciągi z rachunku bankowego w Alior Banku, który na dzień 30.11.2015 r. wskazywał saldo 7.508,31 zł oraz z rachunku w ING Banku Śląskim, który na dzień 25 czerwca 2015 r. wykazywał saldo dostępne -149.790,99 zł. Suma uznań w poszczególnych miesiącach na rachunku wyniosła odpowiednio: w czerwcu 2015 r. – 199,26 zł, w maju – 4.409,42 zł, w kwietniu – 306,27, w marcu – 5.270,30, w lutym – 5.315,81, w styczniu – 88,56 zł. Skarżąca nie odpowiedziała na wezwanie do przekazania informacji o wysokości ponoszonych kosztów bieżącego utrzymania. Co do źródeł utrzymania podała, że koszty jej utrzymania obecnie porywają babia i ciocia. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi], prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 powoływanej ustawy uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności strona skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Dokonując analizy złożonego przez skarżącą oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że obowiązek wykazania przesłanek o których mowa w art. 246 ustawy – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi obciąża wnioskodawcę, który w tym celu winien złożyć pełne, jasne oraz przede wszystkim wiarygodne oświadczenie o swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. W niniejszej sprawie skarżąca, przedstawiając swoją sytuację materialną, zataiła natomiast pewne fakty, część innych przedstawiła w sposób stawiający ją w uprzywilejowanej sytuacji, tak aby były one przekonujące dla orzekającego o przyznaniu prawa pomocy. W części natomiast przedstawione informacje nie mogą – w ocenie referendarza – zostać uznane za wiarygodne. Przechodząc do omówienia sytuacji materialnej skarżącej i przedstawionych przez nią informacji w pierwszym rzędzie należy wskazać, że skarżąca do końca 2015 roku prowadziła działalność gospodarczą i jak wynika z przedłożonych dokumentów (w szczególności deklaracji PIT-36 i VAT-7) działalność ta była dochodowa. W tym względzie należy przede wszystkim wskazać na wysokość osiąganych przychodów z prowadzonej działalności. Z przedłożonej deklaracji podatkowej PIT-36 za rok 2014 wynika, że skarżąca osiągnęła z działalności gospodarczej przychody w kwocie 752.682,43 zł, koszty wyniosły 730.460,21 zł, co dało dochód w kwocie 22.222,22 zł. Z przedłożonych deklaracji podatkowych VAT-7 wynikało, że podstawa opodatkowania w lipcu 2015 r. wyniosła – 139.341 zł, w sierpniu 2015 r. – 99.956 zł, we wrześniu 2015 r. – 126.010 zł, w październiku 2015 r. – 99.639 zł, w listopadzie – 96.641 zł, w grudniu – 83.680 zł. Powyższe dane świadczą o fakcie prowadzenia dochodowej działalności gospodarczej, jak również o zakresie i skali prowadzonej działalności gospodarczej (biorąc pod uwagę wysokość przychodów i wysokość podstawy opodatkowania w podatku VAT za ostanie miesiące). Niezaprzeczalnym faktem jest też, że działalność skarżącej przynosiła stałe dochody. W roku 2014 - 22.222,22 zł. Istotne jest to w szczególności z punktu widzenia wysokości wpisu w niniejszej sprawie, który wynosi 100 zł. W dalszej kolejności zauważyć należy, iż z analizy przedłożonych wyciągów z kont bankowych skarżącej wynika sprzeczność z danymi dotyczącymi wartości podstawy opodatkowania w podatku VAT. Z jednej bowiem strony wynika, że suma uznań w poszczególnych miesiącach na rachunku bankowym skarżącej - zarejestrowanym jako rachunek firmowy - wyniosła odpowiednio: w czerwcu 2015 r. – 199,26 zł, w maju – 4.409,42 zł, w kwietniu – 306,27, w marcu – 5.270,30, w lutym – 5.315,81, w styczniu – 88,56 zł. Z drugiej jednak strony dane z zeznań podatkowych VAT-7 wskazują, iż obroty firmy skarżącej są istotnie wyższe. Z przedłożonych deklaracji podatkowych VAT-7 wynikało bowiem, że podstawa opodatkowania w kwietniu 2015 r. wyniosła – 92.318 zł, w maju 2015 r. – 104.417 zł, w czerwcu 2015 r. – 116.461 zł, w lipcu 2015 r. – 139.341 zł, w sierpniu 2015 r. – 99.956 zł i we wrześniu 2015 r. – 126.010 zł – dane zaczerpnięte z akt innych spraw skarżącej prowadzonych przed tutejszym sądem. Ze złożonych przez skarżącą wyciągów z rachunków bankowych związanych z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą wynika, że na rachunku bankowym w ING Banku Śląskim salda końcowe były dodatnie. Wynosiły one odpowiednio w styczniu 2015 r. 129,53 zł, w lutym 2015 r. 5.445,34 zł, w marcu 2015 r. 10.715,64 zł, w kwietniu 2015 r. 11.021,91 zł (bezpośrednio przed złożeniem skargi), a w maju 2015 r. 15.431,33 zł. Na rachunku bankowym w Alior Banku saldo końcowe we wrześniu, październiku i listopadzie 2015 r. również było dodatnie i wynosiło odpowiednio 5.865,06 zł, 6.835,21 zł oraz 7.508,31 zł. Kwoty te znacznie przewyższają wysokość kosztów sądowych, jakie na obecnym etapie postępowania przed sądem obciążają skarżącą, tj. wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł. Podobnie rzecz ma się z informacjami o wysokości ponoszonych kosztów bieżącego utrzymania i wyjaśnienia źródeł ich uzyskiwania, których skarżąca również nie podała. Nie wyjaśniła też w żaden sposób przyczyn odmowy przekazania takowych danych. Ogólnikowe stwierdzenie, ze koszty utrzymania skarżącej pokrywają babcia i ciocia nie może być w tym zakresie wystarczające. Powstaje ponadto pytanie o możliwości pokrycia przez osoby z najbliższej rodziny również kosztów sądowych w niniejszej sprawie, tym bardziej iż w obecnie dotyczą one jedynie wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, ewentualne inne koszty natomiast rozłożone były by w czasie. Powyższe wskazywać może, iż oświadczenie skarżącej o stanie majątkowym i rodzinnym jest wybiórcze i niepełne, a pominięcie tak istotnych dla oceny kondycji finansowej skarżącej okoliczności sprawia, że całe oświadczenie uznane być może za nie w pełni niewiarygodne. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 569/15 skarżąca oświadczyła, że jest współwłaścicielem kilku nieruchomości i w części korzysta z dotacji unijnych. Chociaż nie wskazała ani powierzchni tych nieruchomości, ani wysokości dopłat, które otrzymuje, to taki sposób przedstawiania sytuacji materialnej przez skarżącą dodatkowo podważa wiarygodność jej oświadczeń. W orzecznictwie wskazuje się, że pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienia NSA z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Z tego względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów, zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. Sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (por. postanowienie NSA z 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05). Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie NSA z 18 lutego 2010 r., sygn. akt I OZ 110/10; postanowienie WSA w Szczecinie z 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienia NSA z 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04; z 17 października 2007 r., sygn. akt II OZ 1022/07; z 18 lutego 2010 r., sygn. akt I OZ 110/10; z 26 września 2012 r., sygn. akt I OZ 704/12). Skarżąca, składając skargę w niniejszej sprawie, powinna była liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania i zapewnić na ten cel niezbędne środki. Skoro skarżąca środków tych nie zapewniła i jedynie we własnej, subiektywnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy jej przyznać. Wobec obiektywnych możliwości pokrycia kosztów sądowych przez skarżącą we własnym zakresie odmowa przyznania prawa pomocy nie pozbawia skarżącej konstytucyjnego prawa do sądu. Jedynie na marginesie wskazać należy, iż skarżąca nie przedstawiła zaświadczeń z banków potwierdzających fakt istnienia zobowiązań, o których wspomina we wniosku o przyznanie prawa pomocy (zobowiązania wobec kontrahentów) oraz zaświadczeń potwierdzających istnienie zobowiązań wobec "ZUS" i "US". Chociaż skarżąca wyjaśniła, że nieruchomość położona w Rzgowie przy ul. Tuszyńskiej 62, na której zamieszkuje, stanowi własność jej babci, to nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających tę okoliczność. Reasumując podnieść należy, iż mając na uwadze wszystkie podniesione powyżej informacje dotyczące sytuacji majątkowej i finansów skarżącej w powiązaniu z wysokością należnego w sprawie niniejszej wpisu do skargi (100 zł), nie sposób uznać, iż skarżąca nie jest w stanie tych kosztów ponieść. Tym samym, zdaniem referendarza skarżąca nie wykazała dostatecznie, że nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania. Wobec powyższych okoliczności nie można uznać skarżącej za osobę ubogą, która nie jest w stanie wygospodarować pieniędzy na zainicjowane przez siebie postępowanie sądowe. Jak zostało to już wcześniej podniesione celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (np. osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku czy pozbawionym jakichkolwiek dochodów), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też zwiększać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2014 r. sygn. akt II OZ 561/14). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 245 § 3 w zw. z art. 252 § 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. R.A.