III SA/Łd 247/15

Dnia 29 września 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi: w Wydziale III w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski po rozpoznaniu w dniu 29 września 2015 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A S o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A S na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za poszczególne miesiące 2011 roku postanawia: 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 2.000 (dwa tysiące) złotych; 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. A S wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na skargę decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za poszczególne miesiące 2011 r. Następnie wystąpił z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W złożonym oświadczeniu o majątku i dochodach skarżący wskazał, że w dniu 5 września 2014 r. uległ wypadkowi samochodowemu, doznając poważnych i nieodwracalnych uszkodzeń ciała, a leczenie i rehabilitacja trwa do dnia dzisiejszego. Skarżący oświadczył, że od 1 grudnia 2014 r. zawiesił działalność gospodarczą, gdyż nie jest w stanie się nią zajmować. Skarżący podał, że znajduje się na utrzymaniu żony, mieszka z teściami. Wszystkie posiadane dotychczas oszczędności zostały przeznaczone na pokrycie kosztów leczenia, w tym leczenia psychiatrycznego strony, gdyż na skutek wypadku cierpi on na depresję. Skarżący zobowiązany jest do zapłaty alimentów na rzecz dwojga dzieci w łącznej kwocie 700 zł. Wnioskodawca wyjaśnił, że pozostaje w związku małżeńskim, w którym ustanowiona została rozdzielność majątkowa. Żona skarżącego osiąga miesięczne dochody w wysokości ok. 3.000 zł, co przeznaczane jest na pokrycie kosztów leczenia skarżącego i utrzymanie rodziny. Wnioskodawca oświadczył również, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem i radcą prawnym. W piśmie z dnia 17 czerwca 2015 r. skarżący wyjaśnił, że zasiłek rehabilitacyjny podlega częściowemu zajęciu przez komornika, pozostała część przeznaczana jest na zapłatę alimentów, koszty dojazdu do lekarzy i leczenia. Z zasiłku częściowo spłaca on leasing na samochód (miesięcznie ok. 6000 zł). Żona skarżącego spłaca jego zobowiązania, mimo istniejącej rozdzielności majątkowej. Natomiast opatrzonym tą samą datą piśmie małżonka skarżącego wyjaśniła, że nie tworzy z mężem wspólnego gospodarstwa finansowego. Wskazała, że utrzymuje siebie i dziecko z dochodów własnej firmy. A S wskazała, że obciążona jest wieloma zobowiązaniami (czynsze, kredyty, leasingi). Wyjaśniła, że pomaga skarżącemu utrzymując go, pomagając w kosztach leczenia oraz w regulowaniu zobowiązań. Żona skarżącego oświadczyła, że nie wyraża zgody na przedstawienie Sądowi dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową, ponieważ pozostaje z mężem w ustroju rozdzielności majątkowej. Postanowieniem z dnia 10 lipca 2015 r. starszy referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 2000 zł i oddalił wniosek w pozostałym zakresie. W sprzeciwie skarżący wskazał, że nie jest w stanie zapłacić 2000 zł tytułem kosztów sądowych. Podkreślił, że jego sytuacja materialna jest bardzo trudna, a leczenie i rehabilitacja pochłaniają duże środki z jego dochodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek A S jest niezasadny. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 t.j. ze zm.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Analiza przedstawionej przez skarżącego sytuacji prowadzi do wniosku, że wniosek zasługuje na uwzględnienie w części. Przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy, trzeba pamiętać o tym, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje bowiem powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków, 2005, s. 585). W tej sytuacji Sąd uznał, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie uiścić części kosztów sądowych bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania. Przede wszystkim należy zauważyć, że skarżący pozostaje z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej. Na tę okoliczność powołał się skarżący oraz jego małżonka w oświadczeniu z dnia 17 czerwca 2015 r., w którym odmówiono przekazania dokumentów obrazujących sytuację majątkową A S (wyciągów z rachunków bankowych, zeznań podatkowych, informacji o zobowiązaniach finansowych). W ocenie Sądu ciężar wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy, toteż okoliczności stanowiące podstawę faktyczną przyznania wnioskowanych uprawnień procesowych, powinny być należycie uprawdopodobnione. W przypadku osób pozostających w związku małżeńskim, niezależnie od istniejącego między małżonkami ustroju majątkowego, istotny jest także stan majątkowy i możliwości płatnicze małżonka osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. W skutek zawartego związku małżeńskiego, małżonkowie są zobligowani do udzielania sobie wzajemnej pomocy, także finansowej (por. art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz. U. z 1964 r. Nr 9 poz. 59 ze zm., dalej: k.r.o.). Należy podkreślić, że obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych (por postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2015 r. sygn. II FZ 92/13, z dnia 22 czerwca 2015 r. sygn. II FZ 469/15, publ. Baza orzeczeń CBOIS). Orzecznictwo sądów administracyjnych stoi na jednolitym stanowisku, iż niezłożenie wszystkich wymienionych w art. 255 p.p.s.a. oświadczeń i dokumentów źródłowych, które powinny obrazować również sytuację majątkową małżonki wnioskodawcy, należy ocenić jako niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku współdziałania z sądem rozpoznającym wniosek o prawo pomocy, co stanowi podstawę do oddalenia wniosku. W świetle powyższych uwag Sąd stwierdził, że skarżący jest w stanie ponieść część kosztów postępowania, dlatego nałożył na skarżącego obowiązek zapłaty 2000 zł, w pozostałej części zwalniając skarżącego z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Należy zważyć, że sytuacja skarżącego, w związku z wypadkiem samochodowym i związaną z tym rehabilitacją, jest ciężka. Nie mniej jednak skarżący pozostaje na utrzymaniu żony oraz regularnie spłaca zobowiązania kredytowe. Należy także podkreślić, że skarżący zobowiązany był do udokumentowania sytuacji finansowej swojej żony, czego nie wykonał. W tym zakresie, jak już powyżej wskazano, bez znaczenia pozostaje okoliczność, że małżonkowie pozostają w ustroju rozdzielności majątkowej. W tej sytuacji Sąd uznał, że skoro małżonkowie na bieżąco spłacają zobowiązania cywilnoprawne (oświadczenie A S- k. 36, pismo skarżącego - k. 35) to skarżący jest w stanie ponieść część kosztów postępowania. Sąd uznał także, że skarżący nie wykazał przesłanek warunkujących możliwość przyznania pełnomocnika z urzędu. Same oświadczenia wnioskodawcy, oparte na jego subiektywnych przekonaniach o zaistnieniu przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a nie poparte stosownymi dokumentami źródłowymi nie mogą stanowić wyłącznej podstawy przyznania wnioskowanego uprawnienia procesowego. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 245 § 3 i § 4 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia. k.p.