III SA/Łd 320/14

Dnia 8 lipca 2014 roku Wojewódzki Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale III w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności pisma p o s t a n a w i a: odmówić przyznania stronie skarżącej "A" Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. U.K. "A" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. wniosła do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności pisma. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału wzywające do uzupełnienia braków fiskalnych skargi poprzez uiszczenie kwoty 100 złotych, tytułem wpisu sądowego od skargi, skarżąca Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach złożonym na urzędowym formularzu PPPr skarżąca podała, że kapitał zakładowy wynosi 50.000 zł (z czego 46.000 zł zostało wniesione aportem w postaci mebli biurowych), wartość środków trwałych wynosi 7.000 zł. Spółka nie ma konta bankowego, jedynym kosztem działalności jest opłata za telefon wysokości 35 zł, a strata za rok 2013 to 1895,53 zł. Strona podała, że "przedmiotem działalności spółki jest przede wszystkim: zarządzanie, doradztwo, szkolenie i dopóki prezes zarządu ma możliwość komunikowania się ze światem zewnętrznym, oferując i negocjując w zakresie produktów oferowanych przez spółkę oraz pozywając, dopóty istnieje zdolność operacyjna do prowadzenia działalności gospodarczej". Strona skarżąca podkreśliła, że "prowadzi wiele zaawansowanych procesowo sporów sądowych o znacznych wartościach przedmiotu sporu, a zasądzone odszkodowania będą stanowiły przychód dla spółki." W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego wzywające do uzupełnienia dokumentów w trybie art. 255 p.p.s.a., skarżąca Spółka wyjaśniła, że w trzecim i czwartym kwartale 2013 r. nie osiągnęła żadnych obrotów, natomiast nabyła towary i usługi na łączną kwotę 1297,36 zł. Strona nie nadesłała natomiast kopii deklaracji dla podatku VAT złożonej za okres rozliczeniowy w 2014 roku, jak również zeznań dla podatku dochodowego za lata 2012 i 2013. Spółka nie wskazała również tytułu prawnego do nieruchomości będącej siedzibą Spółki i nie udokumentowała wysokości ponoszonych w związku z tym kosztów. Nie wskazała także źródeł finansowania wydatków, mimo braku osiąganych przychodów, a jedynie oświadczyła, że "konieczność dopłat nie występuje, gdyż sytuacji spółki nie można określić jako trudną, a jedynie jako pozwalającą na kontynuację działalności". Postanowieniem z dnia 11 czerwca 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie strona skarżąca zarzuciła nieprawidłową ocenę stanu faktycznego, bowiem brak jest jakichkolwiek argumentów, który dowodziłyby twierdzenie, że skarżący jest w stanie pokryć koszty sądowe w sprawie. Zdaniem strony, przedstawione dowody – deklaracje podatkowe, bilans i rachunek zysków i strat za ostatnie rozliczone okresy wraz oświadczeniem zarządu niezbicie dowodzą, że Spółka nie jest w stanie ponieść wymaganych opłat i kosztów sądowych. Strona wskazała, że kapitał zakładowy wynosi 50.000,00 zł i w tym 46.000,00 zł zostało wniesionych aportem. Suma bilansowa na dzień 31 grudnia 2012 r. wynosi 35.617,52 zł, a w skład majątku wchodzą przede wszystkim meble biurowe oraz wyposażenie. Strona podkreśliła, że na fundusz specjalny w kwocie 20.00,000 zł, który powstał w 2007 r. składają się tylko elementy wyposażenia wniesione w aport. Spółka nie dysponuje aktywami pozwalającymi na poniesienie opłaty, gdyż nie dysponuje aktywami płynnymi, a ewentualna próba sprzedaży oznaczałaby, że nie spełnia kryteriów określonych w art. 233 § 1 k.s.h. Ponadto strona wskazała, że bieżąca sytuacja finansowa nie jest negatywna z uwagi na brak zaległości wobec ZUS i urzędu skarbowego, a strata wynika tylko z amortyzacji środków trwałych. Spółka nie zatrudnia pracowników, nie zaciągnęła i nie poręczyła pożyczek ani kredytów. Aktualnie Spółka nie prowadzi konta bankowego, a stan kasy wynosi 0 złotych. Strona ponosi tylko opłatę z tytułu świadczenia usług telekomunikacyjnych. Spółka podniosła, że w innych postępowaniach przed sądem powszechnym i Sądem Najwyższym jest zwalniana od kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 t.j. ze zm.). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z dnia 19.11.2004r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Warunki zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania – a tego dotyczy wniosek skarżącej Spółki – określa art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być zatem przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To zatem strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl., postanowienie NSA z 29 lipca 2005 r. II FZ 470/05, niepubl.). Podkreślić należy, że w świetle wskazanego powyżej art. 246 § 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania osobie prawnej, prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to zatem, że nawet jeżeli zostałby spełniona przesłanka braku środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać jej prawo pomocy, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba z uwagi na wspomnianą już konieczność zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Wniosek strony skarżącej nie sprostał tak postawionym wymogom. Jak wynika z powołanego wyżej przepisu, osoba prawna zobowiązana jest wykazać, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne środki, aby uzyskać fundusze na pokrycie tych wydatków. Podkreślić przy tym należy, że przez pojęcie "środki" należy rozumieć zarówno środki finansowe gromadzone na rachunkach bankowych, wartość środków trwałych, a także wysokość kapitału zakładowego. Dlatego też rzeczywiste możliwości płatnicze nie mogą być oceniane wyłącznie na podstawie kwot wolnych środków na rachunku bankowym. W ocenie Sądu, Spółka jako podmiot powołany celem prowadzenia działalności gospodarczej, powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej, a ich wystąpienie wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Ocena sytuacji materialnej strony postępowania musi zatem uwzględniać nie tylko to, czy strona ma środki na koszty postępowania na koncie lub w kasie, ale też czy ma realną możliwość ich zgromadzenia (np. z najmu, dzierżawy, egzekucji wierzytelności, sprzedaży udziałów itp.). Jedną z możliwości uzyskiwania środków na prowadzenie postępowań sądowych, związanych z działalnością gospodarczą, są przychody z tej działalności. Zdaniem Sądu, w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu", lecz właśnie "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe, a strata, jak już podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienia w sprawach II OZ 707/13, I GZ 228/12, publ. Baza orzeczeń CBOIS), jest wyłącznie wynikiem bilansowym i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Jej powstanie nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. I FZ 10/10). Z przedstawionych przez Spółkę kopii deklaracji VAT za ostatnie kwartały 2013r. wynika, że strona skarżąca nabywała towary i usługi, mimo, że nie osiągała dochodów. Prowadzi to do wniosku, że Spółka była w stanie uzyskać środki pieniężne na ich zapłatę. Istotne znaczenie ma fakt, że strona nie wykonała obowiązku nałożonego zarządzeniem z dnia 25 kwietnia 2014 r. zobowiązującym do wskazania m.in. źródeł bieżącej działalności Spółki. Zatem faktycznie nie pozwoliła na ocenę swojej sytuacji finansowej. Uznać zatem należy, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FZ 170/12, LEX nr 1137689). Na aprobatę nie zasługuje również twierdzenie strony skarżącej, że obecnie nie ma konta bankowego, skoro w dalszej części sprzeciwu wskazuje, że nie ma środków pieniężnych ani w kasie ani na rachunku bankowym. Należy podkreślić, że Spółka, pomimo wezwania, nie nadesłała wyciągu z rachunku bankowego, co pozwoliłoby na weryfikację jej twierdzeń. Istotne znaczenie ma również okoliczność, że na obecnym etapie postępowania Spółka zobowiązana została do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. Następne ewentualne koszty postępowania to opłata kancelaryjna za odpis wyroku z orzeczeniem (w sytuacji, gdyby skarga została oddalona) oraz wpis od skargi kasacyjnej – po 100 zł. Wobec powyższego, w świetle twierdzenia strony, że "jej sytuacja nie jest trudna", bowiem na bieżąco reguluje zobowiązania wobec ZUS oraz urzędu skarbowego, nie ma zaciągniętych zobowiązań kredytowych, a także nie zatrudnia pracowników, nie są to koszty, których prowadzący działalność gospodarczą nie mógłby ponieść. Za przyznaniem stronie prawa pomocy w niniejszej sprawie nie przemawia również okoliczność wskazana w sprzeciwie, że w licznych postępowaniach przed sądem powszechnym Spółka jest zwalniana z obowiązku zapłacenia kosztów sądowych. Reasumując, to na stronie skarżącej jako wnioskującej o zwolnienie od kosztów sądowych ciąży obowiązek przedstawienia wszelkich okoliczności dowodzących, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową ponieść pełnych kosztów postępowania. Informację składaną Sądowi należy podać w sposób pełny i rzetelny. Zatem, w sytuacji braku żądanych informacji Sąd nie ma możliwości rzeczywistej oceny sytuacji strony. Przytoczone natomiast we wniosku koszty ponoszenia działalności – opłata za świadczenie usług telekomunikacyjnych – jest normalnym wydatkiem, które ponosić musi przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą. W ocenie Sądu, skarżąca Spółka ma możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów sądowych, także gdy uwzględnić pozostałe sprawy zawisłe przed sądem powszechnym. Nawet gdyby zaistniała sytuacja zagrożenia istnienia Spółki, to nie może ona pozostać bierna i żądać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. W takiej sytuacji miałaby, w pierwszej kolejności, obowiązek niezwłocznego podjęcia działań, zmierzających do poprawy wskaźników ekonomicznych, wyniku finansowego. W tych okolicznościach, w ocenie Sądu, w przypadku skarżącej źródeł na uzyskanie środków celem pokrycia kosztów sądowych należy upatrywać przede wszystkim w posiadanych środkach trwałych. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji. U.K.