III SA/Łd 352/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 13 lipca 2016r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za maj 2013r. p o s t a n a w i a : utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. A Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł z dnia [...]r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za maj 2013r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi strona złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, załączając wypełniony formularz wniosku na urzędowym druku "PPPr". Postanowieniem z dnia 13 lipca 2016r. Referendarz sądowy odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 100 000 zł, natomiast twierdzenia zawarte w oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach, że spółka nie osiąga dochodów, gdyż nie prowadzi działalności, a jej rachunki bankowe zostały zajęte, nie zostały przez stronę w żaden sposób potwierdzone. Spółka nie znajduje się ani w stanie likwidacji ani upadłości, a "jedynie" nie prowadzi działalności gospodarczej, co nie oznacza, że funkcjonowanie spółki nie generuje żadnych kosztów. Funkcjonowanie spółki w obrocie gospodarczym musi znaleźć odzwierciedlenie w odpowiednich zapisach urządzeń księgowych, które spółka ma obowiązek prowadzić, a które pomimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. - nie zostały przez pełnomocnika spółki przedstawione. Skarżąca spółka nie wykazała zatem, że znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy podkreślił również, że nie bez znaczenia dla oceny zdolności płatniczych strony pozostaje możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat, o którym mowa w art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r. Nr 94, poz. 1037 z późn. zm.). Powyższa instytucja jest niezwykle ważna dla oceny zasadności przyznawania prawa pomocy osobom prawnym. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest tworem prawnym powołanym przez wspólników do prowadzenia działalności gospodarczej i osiągania celu zarobkowego. Oznacza to, że w przypadku, gdy nie może ona działać powinna zostać zlikwidowana, a ewentualne dalsze jej funkcjonowanie, jeśli łączy się tylko z kosztami, a nie dochodami, powinno obciążać wyłącznie jej wspólników, nie zaś innych obywateli. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych jednoosobowej spółce oznaczałoby de facto po pierwsze, przyznanie tej pomocy osobie fizycznej – I A K, której sytuacja majątkowa nie jest sądowi znana, a po wtóre – finansowanie przez Skarb Państwa funkcjonowania tej spółki w zastępstwie jej jedynej wspólniczki. Od powyższego postanowienia pełnomocnik strony skarżącej złożył sprzeciw, w którym zarzucił naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez bezpodstawne przyjęcie, że strona nie wykazała, że zachodzi w niniejszej sprawie okoliczność uzasadniająca przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, podczas gdy strona nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Pełnomocnik strony wyjaśnił, że w odpowiedzi na wezwanie z dnia 10 czerwca 2016r. strona nie przedstawiła żadnych dokumentów, ponieważ spółka od dwóch lat nie prowadzi działalności gospodarczej i nie dysponuje dokumentami, o przedstawienie których została zobowiązana. Skarżąca spółka nie jest w stanie wykazać złej kondycji finansowej inaczej, aniżeli to uczyniła w niniejszym postępowaniu, ponieważ nie zawiesiła w sposób formalny działalności gospodarczej i nie dysponuje w tym zakresie żadnym zaświadczeniem. Wobec zatem faktycznego nieprowadzenia działalności gospodarczej, nie sposób oczekiwać przedłożenia dokumentów, które spółka mogłaby wygenerować gdyby działała. Sama natomiast kwota zobowiązań podatkowych wynikająca z zaskarżonych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi decyzji uzasadnia, zdaniem pełnomocnika przypuszczenie, że spółka mogła utracić płynność finansową i nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego. Pełnomocnik strony podkreślił ponadto, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest specyficzną konstrukcją prawa handlowego, a jej istota opiera się na przeniesieniu ciężaru ewentualnej odpowiedzialności za długi na samą spółkę jako odrębny podmiot gospodarczy, a nie na osoby fizyczne biorące w niej udział jako wspólnicy. Tym samym oceniając spełnienie przesłanek do przyznania prawa pomocy winno się oceniać aktualną sytuację finansową podmiotu, a nie jego potencjalne możliwości w uzyskaniu środków finansowych od wspólników. Ustawodawca nie uzależnia przyznania prawa pomocy od wyczerpania wszystkich możliwych środków w celu pozyskania środków na uiszczenie wpisu. Nie zasługuje również, w ocenie pełnomocnika strony na aprobatę stanowisko, jakoby przyznanie prawa pomocy spółce oznaczało de facto przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej - I K, albowiem spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest osobnym bytem prawnym, który działa w oderwaniu od osób fizycznych będących jego wspólnikami. Wydając zaskarżone postanowienie Referendarz sądowy nie wziął pod uwagę ilości spraw, w jakich skarżąca spółka zobowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Należy przede wszystkim zaznaczyć, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 p.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie spółka ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd podzielił stanowisko Referendarza sądowego, że składając wniosek o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca nie wykazała w żaden sposób, że znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie i nie uczyniła tego również w złożonym sprzeciwie. Nie zmieniły się zatem okoliczności faktyczne leżące u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia. Za kluczową okoliczność w niniejszej sprawie należy uznać niezastosowanie się do wystosowanego do strony skarżącej wezwania o przedłożenie dodatkowych dokumentów źródłowych na poparcie jej twierdzeń o nieposiadaniu środków na poniesienie kosztów postępowania. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W okolicznościach rozpatrywanej sprawy, w odpowiedzi na wezwanie z dnia 10 czerwca 2016r. strona nie przedstawiła żadnych dokumentów źródłowych, tymczasem celem wezwania wystosowanego w trybie art. 255 p.p.s.a. jest uzyskanie przez sąd pełnej informacji na temat sytuacji majątkowej wnioskodawcy, tak by możliwe było dokonanie, na podstawie kompletnych danych, a nie tylko tych przedstawionych dobrowolnie przez – nieobiektywnego przecież – wnioskodawcę, oceny, czy spełnione zostały wymogi z art. 246 p.p.s.a., umożliwiające skorzystanie z instytucji prawa pomocy. Należy podkreślić, że w sprzeciwie pełnomocnik spółki nie zaprzeczył, że spółka nie przedłożyła żądanych dokumentów. Wskazał natomiast, że spółka od dwóch lat nie prowadzi działalności gospodarczej i nie dysponuje dokumentami, o przedstawienie których została zobowiązana, ponieważ w sposób formalny nie zawiesiła prowadzonej działalności gospodarczej. Deklarując fakt nieprowadzenia działalności gospodarczej i niesporządzania bilansu oraz rachunku zysków i strat, pełnomocnik spółki zdaje się zapominać, że na konieczność wywiązania się z obowiązków wynikających z przepisów ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2013 r., poz. 330 ze zm.) oraz ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 851 ze zm.) nie ma żadnego wpływu to, czy spółka osiągnęła w danym okresie sprawozdawczym jakiekolwiek dochody (por. postanowienie NSA z 26 maja 2015r., sygn. akt II FZ 323/15,). Spółka nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności (przedłożone oświadczenie świadczy jedynie o tym, że nie prowadzi działalności gospodarczej), nie wszczęła postępowania upadłościowego, czy naprawczego. Pozostawanie natomiast w obrocie prawnym jako przedsiębiorca wiąże się z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. Nie ma więc podstaw do traktowania skarżącej spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Przedsiębiorstwo, które pomimo trudności finansowych, nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Abstrahując od wynikających z ustawy o rachunkowości obowiązków sporządzania dokumentacji finansowej i związanej z tym nieskuteczności powoływania się na jej nieposiadanie, należy zwrócić uwagę na uchylanie się przez stronę skarżącą od udokumentowania twierdzeń o zajętych rachunkach bankowych, zobowiązaniach, których wartość przewyższa aktywa spółki i toczącym się wobec spółki postępowaniu egzekucyjnym. Słusznie również zauważył Referendarz sądowy, że istnieje możliwość pozyskania przez spółkę środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 Kodeksu spółek handlowych, umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011r., sygn. akt II FZ 701/11). Podsumowując powyższe rozważania należy wskazać, że spółka nie wykazała, by wystąpiły usprawiedliwione przyczyny, dla których uchyliła się od wypełnienia wezwania o przedłożenie żądanych dokumentów, a bez nich – jak trafnie zauważył Referendarz sądowy, nie jest możliwe dokonanie miarodajnej oceny sytuacji finansowej, w której znajduje się spółka, a tym samym stwierdzenie, czy spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skoro zatem to stronę skarżącą obciążał obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., z którego to obowiązku w rzetelny sposób się nie wywiązała, nie realizując skierowanego do niej wezwania w trybie z art. 255 p.p.s.a., a fakt ten nie został w sposób skuteczny zakwestionowany, należy uznać, że skarżąca nie wykazała, by błędna była konkluzja Referendarza sądowego co do niewykazania w okolicznościach sprawy spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Referendarz sądowy wskazał stronie swoje wątpliwości, co do przedstawionych twierdzeń, a mimo to w sprzeciwie pełnomocnik spółki ograniczył się jedynie do polemiki ze stanowiskiem zawartym w zaskarżonym rozstrzygnięciu, nie podejmując próby rzetelnego odniesienia się do motywów, którymi kierował się Referendarz sądowy odmawiając przyznania spółce prawa pomocy w żądanym zakresie. Uchylając się od przedstawienia wskazanej dokumentacji spółka powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Powyższe stanowisko ma o tyle istotne znaczenie, że ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził większe rygory, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych. Podniesiona natomiast w sprzeciwie okoliczność prowadzenia przez spółkę przed tut. sądem kilku postępowań sądowych i wynikający z tego obowiązek poniesienia kosztów postępowania w czterech sprawach w konfrontacji z brakiem jednoznacznego wyjaśnienia sytuacji majątkowej strony, nie zasługuje na uwzględnienie. Z powyższych względów na podstawie art. 260 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., sąd orzekł, jak w postanowieniu. k.p.