III SA/Łd 431/12

Dnia 13 marca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku R. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi R. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 2 czerwca 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270) zwaną dalej – p.p.s.a. odrzucił skargę R. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...], nr [...]. Odpis powyższego postanowienia wraz z uzasadnieniem został skutecznie doręczony skarżącemu w dniu 14 czerwca 2012 roku. W dniu 14 lipca 2012 roku skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2012 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odpis powyższego postanowienia wraz z uzasadnieniem i pouczeniem o sposobie i terminie wniesienia środka zaskarżenia (sprzeciwu) został skutecznie doręczony skarżącemu w dniu 6 września 2012 roku (zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki - k nr 103 akt sądowych). W dniu 17 września 2012 roku (data nadania przesyłki w polskiej placówce pocztowej) skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pismo, w którym wskazał, iż "w związku z postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2012 roku o odmowie przyznania prawa pomocy, wnosi powtórnie o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata i całkowite zwolnienie od kosztów sądowych". Wskazał ponadto, iż "postanowienie z dnia 24 sierpnia 2012 roku oparte jest na mylnych i niewłaściwych stwierdzeniach, nie mających odzwierciedlenia w rzeczywistości (...)". Zarządzeniem dnia 20 września 2012 roku Przewodniczący Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi zobowiązał skarżącego do wypowiedzenia się, czy pismo procesowe opatrzone datą "14 września 2012 roku" – (nadane w polskiej placówce pocztowej w dniu 17 września 2012 roku) należy traktować jako sprzeciw od postanowienia z dnia 24 sierpnia 2012 roku, czy też jest to nowy wniosek o przyznanie prawa pomocy - w terminie 7 dni, pod rygorem potraktowania pisma jako sprzeciwu od postanowienia z dnia 24 sierpnia 2012 roku. W piśmie procesowym z dnia 8 października 2012 roku (nadanym w polskiej placówce pocztowej w dniu 9 października 2012 roku) skarżący oświadczył, że pismo z dnia 14 września 2012 roku należy potraktować jako sprzeciw od postanowienia z dnia 24 sierpnia 2012 roku. Wniósł o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 24 października 2012 r. odrzucił sprzeciw. Na powyższe postanowienie skarżący w dniu 6 listopada 2012 r. złożył zażalenie, zaskarżając w całości w/w postanowienie. W uzasadnieniu podkreślił, że jeden dzień zwłoki w złożeniu sprzeciwu związany był z jego chorobą, co potwierdzone zostało następnego dnia poprzez wydanie zwolnienia lekarskiego z dnia 18 września 2012 r. Ponadto ponownie wniósł o udzielenie mu prawa pomocy w całkowitym zakresie tj. zwolnienia od kosztów sądowych i przyznanie pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem dnia 19 grudnia 2012r., sygn. akt II FZ 976/12 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 października 2012r. W dniu 23 listopada 2012r. (data wpływu do Sądu) skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, załączając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na druku "PPF". W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że nie posiada dochodów, pozwalających na prowadzenie postępowania przed sądem. Wskazał, że w okresie ostatniego roku zlikwidował trzy sklepy, a ponadto zalega z czynszem w wynajmowanych lokalach. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a z żoną posiada rozdzielność majątkową. Nadmienił, że na utrzymaniu żony pozostaje dwoje dzieci, na które "na razie nie płaci alimentów", w toku jest sprawa o separację. Określając swój stan majątkowy wykazał, że jest właścicielem domu o powierzchni 240 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 6 ha oraz działki o powierzchni 1.200 m2. Jest właścicielem trzech pojazdów: Fiata Ducato, Renault Trafic oraz Suzuki SX4 – w tych przypadkach nie podał rocznika produkcji i szacunkowej ich wartości. Podniósł także, że spłaca kredyty bankowe, których rata miesięczna wynosi ok. 9.000 zł. Do formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy załączył kopię deklaracji podatkowej PIT-36 za 2011 rok z której wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz innych źródeł skarżący uzyskał przychód w wysokości 696.953,96 zł, poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości 677.391,09 zł osiągając dochód na poziomie 19.562,87 zł. Zarządzeniem z dnia 8 stycznia 2013 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego na podstawie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania w terminie 14 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy dokumentów i informacji, które umożliwiłyby prawidłową ocenę zdolności płatniczych strony. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przedstawił wyciągi z rachunków bankowych: [...] Bank – saldo na dzień 14 grudnia 2012 r. wyniosło: 2.701,40; z rachunku w [...] (Dynamiczne Konto Firmowe – [...]), gdzie saldo na dzień 01.01.2013 r. wynosiło -49.686,26 zł, przy czym na koncie tym w okresie od lipca do grudnia skarżący dokonywał wpłat gotówkowych własnych w łącznej kwocie ponad 21.000 zł; z rachunku Linii Kredytowej w [...] saldo rachunku na dzień 25.09.2012 r. wynosiło -30.457,08 zł, ale i w tym przypadku skarżący dokonywał wpłat gotówkowych na kwotę ponad 5.000 zł; z rachunku w [...] (....), gdzie saldo rachunku na dzień 01.01.2013 r. wynosiło +734,69 zł, przy czym obroty na rachunku wskazywały na uznania w kwocie 169.287,37 zł. Na ostatni zaś ze wskazanych rachunków dokonywane były wpłaty własne skarżącego z rachunku zarejestrowanego na skarżącego w [...] Banku Wydział Bankowości Elektronicznej na łączną kwotę ponad 98.000 zł. W tym przelewy przychodzące z 03.06.2012 r. na kwotę 6.200 zł, z 02.07.2012 r. na kwotę 6.000 zł, z 02.08.2012 r. na kwotę 10.000 zł, 27.08.2012 r. na kwotę 7.300 zł, 29.08.2012 r. na kwotę 6.390 zł, 16.10.32012 r. na kwotę 4.900 zł, 31.10.2012 r. na kwotę 4.100 zł, 04.12.2012 r. na kwotę 5.400 zł, z10.12.2012 r. na kwotę 4.200 zł. Skarżący pomimo wyraźnego wezwania do przekazania wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych nie przedstawił wyciągów z rachunku z którego – jak wskazano powyżej – dokonano wskazanych wpłat na kwotę ponad 98.000 zł. Nie udzielił również żadnych informacji o wysokości ponoszonych kosztów utrzymania i opłatach eksploatacyjnych stwierdzając, iż pozostaje na utrzymaniu rodziców. W związku natomiast z poprzednimi wezwaniami do przedłożenia dodatkowych dokumentów przy wcześniejszym ubieganiu się o przyznanie prawa pomocy, skarżący przedstawił kserokopie umów kredytowych: umowę kredytu na zakup pojazdu przez przedsiębiorcę z dnia 07.01.2005 r. na kwotę 60.970,35 zł; umowę kredytu hipotecznego z dnia 18 kwietnia 2006 r. na kwotę 379.265,31 zł; umowę kredytu mieszkaniowego z dnia 02.11.2009 r. na kwotę 496.653,06 zł; umowę kredytu gotówkowego przeznaczonego częściowo na spłatę innych kredytów zawartą w dniu 14 czerwca 2012 r. na kwotę 157.500 zł, przy czym umowę tę bank zawarł ze skarżącym R. B. i jego żoną B. B. Odnosząc się do żądania przekazania informacji o sytuacji majątkowej żony, w tym informacji o posiadanych nieruchomościach, zasobach majątkowych w postaci zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych oraz wyciągów z posiadanych prze żonę rachunków bankowych, skarżący stwierdził, że z uwagi na rozdzielność majątkową z żoną nie ma dostępu do jej konta i innych informacji o stanie majątkowym. Postanowieniem z dnia 1 lutego 2013r. Referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw. Wskazał, że nie posiada środków potrzebnych na pokrycie kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Podkreślił, iż nie przedstawił dochodów żony, ponieważ nie mieszka żoną, zawarł z żoną umowę o małżeńskiej rozdzielności majątkowej, a w chwili obecnej pozostaje z żoną w separacji w związku z toczącą się sprawą o rozwód. Wskazał, iż spłaca zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów, ponieważ w przypadku braku ich spłaty nie mógłby prowadzić działalności gospodarczej i zatrudniać pracowników. Nadmienił również, że posiadany majątek ruchomy tj. samochody (o niewielkiej wartości z uwagi na ich stan techniczny i rocznik) i nieruchomość (dom jednorodzinny) z uwagi na fakt, że nie mogą zostać spieniężone zostaną przekazane żonie na poczet należnych alimentów. Podkreślił, iż jego obecna sytuacja rodzinna (tj. rozdzielność majątkowa, separacja i rozwód) wyklucza udział żony w partycypowaniu w kosztach niniejszego postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych wypadkach. Zgodnie treścią art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiste i obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Należy zatem zauważyć, iż stosownie do powyższych przepisów, warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. Rozpoznając kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy Sąd miał na względzie treść art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., który stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno jednak nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, iż uzyskiwane przez niego dochody i ponoszone wydatki nie pozwalają na skorzystanie we własnym zakresie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika i poniesienie kosztów sądowych. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że skarżący taką zdolność posiada. Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu przemawia przede wszystkim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach oraz przedłożone na wezwanie referendarza sądowego dodatkowe informacje o stanie majątkowym strony, z których wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej. Na utrzymaniu żony pozostaje dwoje dzieci, na które skarżący "na razie nie płaci alimentów", w toku jest sprawa o separację. Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni 240 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 6 ha oraz działki o powierzchni 1.200 m2. Posiada majątek ruchomy tj. trzy pojazdy: Fiat Ducato, Renault Trafic oraz Suzuki SX4 – nie podał rocznika produkcji i szacunkowej ich wartości. Podniósł natomiast, że spłaca kredyty bankowe, których rata miesięczna wynosi ok. 9.000 zł. Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący osiąga stałe dochody. Z przedstawionej deklaracji podatkowej PIT-36 za 2011 rok, wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz innych źródeł uzyskał przychód w wysokości 696.953,96 zł, poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości 677.391,09 zł, osiągając dochód na poziomie 19.562,87 zł. Argumentem przemawiającym przeciwko przyznaniu skarżącemu prawa pomocy jest także fakt, iż skarżący – mimo podnoszonych przez niego w uzasadnieniu trudności finansowych – reguluje na bieżąco wszelkie inne zobowiązania zarówno publicznoprawne, jak i – co szczególnie ważne – prywatnoprawne (spłata kredytów bankowych). Należy bowiem podkreślić, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym przypadku koszty regulowania rat kredytu, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że koszt regulowania rat kredytu, niezależnie jakiemu celowi one służą, nie może być przesłanką do argumentacji, że strona nie posiada środków na poniesienie kosztów sądowych (por. m.in. postanowienie NSA z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06; z dnia 25 kwietnia 2006, sygn. akt I FZ 150/06, z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05). Ponadto należy również wskazać, że skarżący na swoich kontach bankowych wykazał wysokie obroty bieżące. I tak na rachunku w [...] (...), gdzie saldo rachunku na dzień 01.01.2013 r. wynosiło +734,69 zł, obroty na rachunku wskazywały na uznania w kwocie 169.287,37 zł. Co istotne na wskazany rachunek dokonywane były wpłaty własne skarżącego z rachunku zarejestrowanego na skarżącego w [...] Banku Wydział Bankowości Elektronicznej na łączną kwotę ponad 98.000 zł. Na uwagę zwracają przelewy przychodzące z 03.06.2012 r. na kwotę 6.200 zł, z 02.07.2012 r. na kwotę 6.000 zł, z 02.08.2012 r. na kwotę 10.000 zł, 27.08.2012 r. na kwotę 7.300 zł, 29.08.2012 r. na kwotę 6.390 zł, 16.10.32012 r. na kwotę 4.900 zł31.10.2012 r. na kwotę 4.100 zł, 04.12.2012 r. na kwotę 5.400 zł, z 10.12.2012 r. na kwotę 4.200 zł. Wpłaty te, mające charakter wpłat własnych skarżącego, dokonywane były już po wniesieniu skargi, a więc w sytuacji, w której skarżący wiedział o ciążących na nim ewentualnych kosztach postępowania. Ponadto zwrócić należy uwagę, że skarżący na innych posiadanych swoich rachunkach również dokonywał wpłat własnych gotówkowych w kwocie ok. 21.000 zł (rachunek w [...] (Dynamiczne Konto Firmowe – [...]) oraz rachunku Linii Kredytowej w [...] – na kwotę ponad 5.000 zł. Przedstawione informacje mogą zatem świadczyć o tym, że skarżący dysponuje bieżącymi środkami pieniężnymi. Zauważyć także należy, iż skarżący mimo wyraźnego wezwania do przekazania wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych nie przedstawił wyciągów z rachunku z którego – jak wskazano powyżej – dokonano wskazanych wpłat na kwotę ponad 98.000 zł. Wyciągi takie przedstawił co prawda w związku z uprzednim ubieganiem się o prawo pomocy, nie przedstawił ich natomiast obecnie, co wykluczyło możliwość skontrolowania faktycznych przepływów pieniężnych w ostatnim czasie i uniemożliwiło ocenę obecnej sytuacji majątkowej skarżącego. Skarżący nie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków w złożonym oświadczeniu i w toku postępowania wyjaśniającego konsekwentnie uchylał się od wskazania sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych małżonki, zasłaniając się umową majątkową małżeńską przyjmując, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jego żonę z obowiązku pomocy finansowej, a jemu samemu uniemożliwia uzyskanie informacji o sytuacji majątkowej żony. Zauważyć jednak należy, co wskazywano już uprzednio, że skarżący zawarł wspólnie z żoną umowę kredytu bankowego w dniu 14 czerwca 2012 r. (tak więc już w trakcie prowadzonego postępowania sądowego) na mocy której zaciągnęli wspólnie kredyt w wysokości 157.500 zł. Powyższa okoliczność poddaje więc w wątpliwość przedstawione przez skarżącego informacje dotyczące jego sytuacji rodzinnej i finansowej. Zdaniem Sądu przedstawione przez skarżącego informacje o stanie rodzinnym, majątku i dochodach dają podstawy do stwierdzenia, że strona jest w stanie ponieść koszty postępowania w pełnym zakresie. Należy przy tym również podkreślić, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Tym samym w świetle przedstawionych okoliczności, biorąc po uwagę obecną sytuację finansową skarżącego nie można stwierdzić, że strona nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych na poniesienie kosztów postępowania. W konsekwencji w świetle przedstawionych okoliczności faktycznych wykluczona zostaje realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tj. braku środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Oświadczenie wnioskodawcy świadczy bowiem, że posiada takie środki. Na marginesie powyższych rozważań należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Prawidłowe zastosowanie przez sąd przepisów p.p.s.a. nie może bowiem prowadzić do naruszenia norm Konstytucji RP gwarantujących obywatelowi swobodny dostęp do niezawisłego i bezstronnego sądu (por. postanowienia NSA: z dnia 28 lipca 2011 r., II FSK 1407/11, z dnia 12 stycznia 2012 r., II FZ 876/11 publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2011 r., I FZ 26/11,). W tym stanie rzeczy, z uwagi na fakt, iż skarżący nie wykazał, że jego obecna sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 i art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu. a.ł.