III SA/Łd 447/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Alberciak po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D.Z. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D.Z. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności ONW na 2013 rok postanawia: 1/ przyznać D. Z. - prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata; 2/ odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. U.K. D.Z. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności ONW na 2013 rok. W skardze skarżący zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III z dnia 15 maja 2014 r. skarżący został wezwany do wypełnienia urzędowego formularza PPF. W dniu 29 maja 2014 r. wpłynął do sądu wypełniony przez skarżącego formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. Strona wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Jednocześnie skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami. Posiada nieruchomość rolną o pow. 14,5 ha. Nie posiada praktycznie żadnego dochodu, prowadząc gospodarstwo rolne z ojcem i matką utrzymuje się z 3 krów. Rodzice są schorowani, nie mają środków pieniężnych na wykup leków oraz prądu. Łączny dochód rodziny wynosi ok. 600 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący dodał, że prowadzi podupadłe gospodarstwo rolne. Ponadto skarżący oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym. Zarządzeniem z dnia 3 czerwca 2014 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jego sytuacji majątkowej, w tym do: przedstawienia aktualnego zaświadczenia o dochodowości prowadzonego gospodarstwa rolnego, podania źródła i kwoty środków przeznaczanych przez skarżącego i pozostałych członków rodziny na utrzymanie, podstawowe opłaty i leczenie oraz przedstawienia wyciągów z ewentualnie posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające wraz z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych, z okresu ostatnich 3 miesięcy - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w piśmie z dnia 10 czerwca 2014 r. oświadczył, że nie przedstawi aktualnego zaświadczenia o dochodowości prowadzonego gospodarstwa rolnego, gdyż jest ono w stanie podupadłym. Rodzina utrzymuje się "z 3 krów", osiągając dochód w kwocie ok. 600 zł miesięcznie. Opłaty za energię elektryczną wynoszą ok. 70 zł, a wydatki na leki dla rodziców zamykają się kwotą 100 zł. Do pisma skarżący załączył zaświadczenie z banku, z którego wynika, że zarówno on, jak i jego rodzice nie posiadają żadnych lokat i rachunków bankowych w Banku A. w Ż. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi postanowieniem z dnia 12 czerwca 2014 r. przyznał skarżącemu - prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw. W uzasadnieniu podał, że z przyczyn wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje, zgodnie z § 2 tegoż przepisu, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast, według § 3 powołanego przepisu, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania pomocy osobie fizycznej określa przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. I tak, przyznanie pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), w zakresie częściowym natomiast – gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny (pkt 2). Zakres ten określa wnioskodawca we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania, dlatego przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Przyznanie prawa pomocy bądź odmowa jego przyznania muszą się przy tym opierać wyłącznie na kryteriach ustawowych określonych w art. 246 p.p.s.a. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 27 stycznia 2010 r., II OZ 26/10). Zawarty w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie skarżącego leży zatem przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby jego niezdolność do pokrycia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania, tj. do podania wszystkich tych okoliczności, które wskazywać będą na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r., II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Ostatecznie do sądu należy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się jedynie do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub też nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek, a także obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia niezbędnych środków finansowych. Sąd może kierować się w tym względzie wyłącznie przesłankami wynikającymi z art. 246 p.p.s.a. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, o czym stanowi art. 199 p.p.s.a. Obowiązek ten ciąży na niej, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny (por. J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2004, str. 320). Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2007 r., II FZ 498/07). Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r., II CZ 104/84, Lex nr 8623). Wskazać także należy, że zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że sąd nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. W razie jego skutecznego wniesienia zaskarżone zarządzenie lub postanowienie automatycznie traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu musi zostać rozpoznana przez sąd (zob. H. Knysiak-Molczyk [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Tadeusz Woś (red.), Warszawa 2005, s. 654). Odniesienie się do sformułowanego w sprzeciwie zarzutu błędnej oceny sytuacji majątkowej skarżącego przez referendarza sądowego nie jest w tym stanie rzeczy celowe, skoro w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie to, a wraz z nim jego argumentacja upadają. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy sąd uznał, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie z kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, tym bardziej, że koszty te na obecnym etapie postępowania stanowi jedynie wpis sądowy od skargi wynoszący, stosownie do § 2 ust. 3 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 221, poz. 2193 ze zm.) 200 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym skarżący zadeklarował wyłącznie nieruchomość rolną o powierzchni 14,5 ha oraz podał, że dochód brutto jego i dwóch osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wynosi około 600 zł. Pomimo wezwania do złożenia aktualnego zaświadczenia o dochodowości prowadzonego gospodarstwa rolnego skarżący takiego zaświadczenia nie złożył. Nie wskazał też we wniosku, że posiada dom, albo inny lokal, o jakiej powierzchni, w którym zamieszkuje z rodzicami. W rubryce 7.71. wniosku "Nieruchomości: dom, mieszkanie (wielkość w m2) podał - brak. Powyższe postępowanie, polegające na wybiórczym podawaniu informacji przez skarżącego, skutkuje brakiem możliwości wyjaśnienia istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Trudno w tej sytuacji uznać, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, skoro nie wyjaśnił i nie udokumentował w rzetelny sposób istotnych okoliczności, które mogą kształtować jego sytuację finansową. Nie bez znaczenia dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy jest też fakt, że skarżący prowadzi działalność rolniczą. Składając skargę na decyzję w przedmiocie odmowy przyznania płatności ONW na 2013 r., powinien więc liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych. Skoro bowiem dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem prowadzonej działalności rolnej. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością rolniczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, należy uwzględniać także konieczność zabezpieczenia środków na prowadzenie postępowania przed sądem. Pomimo powyższego, sąd uznał, że wniosek skarżącego zasługuje na częściowe uwzględnienie i przyznał mu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Dokonując powyższej oceny, sąd w szczególności wziął pod uwagę, że wnioskodawca, a także pozostali członkowie jego rodziny, nie posiadają oszczędności, a ponadto z uwagi na stan zdrowia ponoszą wydatki na leki i na tej podstawie przyjął, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze, sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu. U.K.